II SA/Kr 1911/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.T i M.T. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.T. i M.T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 20 października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości p o s t a n a w i a wniosek skarżących oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 300 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości skarżący M. i M.T. złożyli wniosek o zwolnienie ich od tej opłaty. Skarżący wpłacili bowiem wpis w wysokości 200 zł, zaś pozostałej części nie są w stanie uiścić ze względu na wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2012 roku, skarżącym zostały przesłane urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnili brak przesyłając wypełnione formularze. Z danych w nich zawartych wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód netto wynosi 4.060,65 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę M.T. w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę M.T. w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżących wchodzi mieszkanie o powierzchni 36,53 m². Skarżący są właścicielami samochodu osobowego marki Honda Jazz 1.4, rok produkcji 2004. Nie dysponują zasobami pieniężnymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, że ich zarobki oraz ponoszone wydatki nie pozwalają na uiszczenie kwoty 300 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Wynagrodzenie za pracę skarżącej wypłacane jest nieregularnie i zazwyczaj w ratach. Obecnie skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim L4 w związku z ciążą. Wnioskodawcy posiadają mieszkanie wielkości 36,53 m² w K. , na zakup którego zaciągnęli kredyt hipoteczny. Rata miesięczna kredytu wynosi [...] zł, a kwota pozostała do spłaty to [...] zł. Obciążeni są także kredytem gotówkowym, którego rata wynosi [...] zł, a do spłaty pozostała jeszcze kwota [...] zł. Pozostałe comiesięczne zobowiązania to: czynsz za mieszkanie w wysokości 499,10 zł, energia elektryczna 70,88 zł, telewizja 62 zł, internet 52 zł, telefony (dwa abonamenty) około 160 zł, leki około 100 zł. Wnioskodawcy posiadają także umowę na zakup ratalny, którą spłacają miesięcznie w kwocie 161,38 zł. Stałe koszty miesięczne wynoszą zatem łącznie 3.206,42 zł, a dochody 4.060,65 zł. Pozostała kwota około 800 zł przeznaczana jest na bieżące potrzeby (żywność, środki czystości, utrzymanie samochodu, wizyty lekarskie). Dodatkowym wydatkiem są wizyty u ginekologa oraz wszelkie badania związane z ciążą. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżących sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżących rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie muszą oni ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawców. Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że skarżący dysponują stałym i pewnym źródłem dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy M.T. pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.000 zł, zaś wysokość wynagrodzenia M.T. wynosi 2.060,65 zł. Łączne dochody małżonków to zatem kwota 4.060,65 zł netto. Ze środków tych skarżący pokrywają następujące wydatki: rata kredytu hipotecznego [...] zł, rata kredytu gotówkowego [...] zł, rata zakupów w systemie ratalny [...] zł, czynsz za mieszkanie [...]zł, energia elektryczna [...] zł, telewizja [...] zł, internet [...] zł, dwa telefony około 160 zł, leki około 100 zł. Z dochodów pozostaje im zatem kwota [...] zł, którą mogą swobodnie dysponować. Jest oczywiste, że część tej kwoty przeznaczana jest chociażby na zakup żywności, czy opiekę lekarską, ale w ocenie orzekającego racjonalne i oszczędne gospodarowanie pozostającymi do dyspoizycji środkami finansowymi powinno umożliwić skarżącym zgromadzenie środków niezbędnych na pokrycie drugiej części wpisu od skargi w wysokości 300 zł bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Tym bardziej, że kwota 200 zł został uiszczona przez skarżącego w dniu 21 listopada 2011 roku, a zatem ponad trzy miesiące temu. Odnosząc się do ponoszonych przez skarżących wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań wobec instytucji bankowych należy stwierdzić, że nie można ich uznać za niezbędne i mające priorytet przed kosztami sądowymi. Zaakcentować należy, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych wnioskodawców, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Trudno jest zatem przyznać skarżącym prawo pomocy we wnioskowanym zakresie i przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów sądowych na budżet Państwa, w przypadku, gdy regulują oni inne zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym. Prowadziłoby to w istocie do zaakceptowania sytuacji, w której skarżący przedkładają spłatę zobowiązań kredytowych nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które sami zainicjowali. Na ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych nie ma również wpływu wysokość wydatków związanych z utrzymaniem samochodu oraz korzystaniem z telefonów, telewizji, czy internetu, gdyż nie są to wydatki niezbędne dla koniecznego utrzymania skarżących. Przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwalają przyznać prawo pomocy, o ile wnioskodawca nie posiada zasobów pozwalających na pokrycie wydatków na utrzymanie konieczne (zakup żywności, lekarstw, środków czystości, wydatki na utrzymanie lokalu mieszkalnego). Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, niepubl., oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Konkludując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawców pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w pełnej wysokości oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku we własnym utrzymaniu. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżących kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącym przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).