II SA/Kr 1959/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję [,,,,] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 października 2011r. znak. [,,,,] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 10 września 2012r. skarżący J.J. złożył kolejny wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na decyzję [,,,,] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydaną w sprawie umorzenia postępowania. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie miesięczne dochody, znaczne wydatki, obciążenia kredytowe, duże koszty utrzymania. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód netto wynosi 1.700 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku skarżącego wchodzi drewniany parterowy dom o powierzchni około 60 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,66 ha (w tym teren zadrzewiony). Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Jako przedmiot wartościowy skarżący wskazał samochód osobowy Nissan Qashqai, rok produkcji 2008, diesel, zakupiony na raty, objęty cesją bankową. Pożyczka zaciągnięta na zakup samochodu ma być spłacana do marca 2015 roku. Skarżący podał, iż w samochodzie została rozbita przez wandala szyba, co wiązało się ze stratami finansowymi na kwotę ponad 4 tys. zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż liczy 66 lat i jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura. Jesienią 2010 roku zmarła żona skarżącego. Został on sam z zaciągniętą pożyczką na samochód zakupiony w 2009 roku. Na zakup samochodu skarżący wydał wszystkie oszczędności. J.J. bardzo przeżył śmierć żony, pozostawał pod opieką lekarza, przyjmował leki na uspokojenie. Pogrzeb żony był wydatkiem ponad możliwości finansowe wnioskodawcy. Po śmierci żony skarżący spotyka się ze złośliwościami ze strony sąsiadów. Sprawa spadkowa po żonie, która toczy się przed Sądem Okręgowym w K. została zawieszona. Skarżący podał, że jego wydatki przedstawiają się następująco: leczenie wysokiego ciśnienia (skierowanie do kardiologa), leczenie bólu kręgosłupa, rehabilitacja, żywność i leki to wydatek ponad 650 zł, zakup środków czystości ponad 40 zł, zakup odzieży i butów 210 zł, remont, utrzymanie domu, zakup węgla i drewna na zimę ponad 2 tys. zł, remont i czyszczenie przewodu kominowego ponad 300 zł jednorazowo, prąd ponad 80 zł, gaz 70 zł, TV 34,90 zł, podatek od nieruchomości 394 zł. Ze względu na dokuczającą samotność skarżący ponosił wysokie opłaty za telefon (w roku 2010 rachunki opiewały na kwoty ponad 600 zł). Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek skarżącego, złożony w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego radcy prawnego z urzędu został rozpoznany odmowie ( postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 marca 2012r. ). Aktualny wniosek w swojej treści nie różni się niczym od poprzednio składanego ( xero ), a jedynie w piśmie przewodnim skarżący powołuje dwie nowe okoliczności wpływające aktualnie na jego stan majątkowy. Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący jest osobą samotną. Wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego wynosi 1.700 zł "na rękę" i jest to jedyne źródło utrzymania wnioskodawcy. Skarżący zrezygnował z telefonu na abonament. Ogranicza też wydatki na leczenie, zastosował metody babci. Nie stać go na wykupienie leków przepisanych przez kardiologa. Dzięki posiadanemu samochodowi skarżący może dowieźć wodę i produkty potrzebne do życia. Ubezpieczenie samochodu kosztuje wnioskodawcę 1.672 zł rocznie. Skarżący podniósł, że aktualnie toczy się kilka postępowań sądowych z jego udziałem, co wiąże się z wydatkami. Na zakup samochodu o wartości 87 tys. zł skarżący w dniu 23 marca 2009 roku zaciągnął kredyt bankowy, a miesięczna rata spłaty tego kredytu wynosi 995,80 zł. Skarżący podnosi, iż w stosunku do poprzednio ocenianej sytuacji materialnej jego rodziny – stan rzeczy zmienił się w ten sposób, iż aktualnie poniósł koszty nowego nagrobka dla zmarłej zony w wysokości 5 360 zł, a także wydatkował kwotę 657,83 zł na paliwo do samochodu z uwagi na uczestnictwo w zjeździe rodzinnym. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on dom drewniany o pow. 60 m2, oraz 0,66 ha nieruchomości rolnej, częściowo zadrzewionej. W aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty: odcinek doładowania telefonu kwotą 25 zł, postanowienie Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 11 lipca 2011 roku o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, fakturę z dnia 19 stycznia 2012 roku za energię elektryczną stanowiącą rozliczenie za okres od 1 sierpnia 2011 roku do 16 stycznia 2012 roku, kopie faktur za gaz z dnia 9 maja 2011 roku oraz z dnia 18 listopada 2010 roku wraz z pięcioma odcinkami płatności za gaz (terminy płatności 6 grudnia 2010 roku – kwota 59,52 zł, termin płatności 26 stycznia 2011 roku – kwota 70,68 zł, termin płatności 28 marca 2011 roku – kwota 64,49 zł, termin płatności 15 lipca 2011 roku – kwota 49,72 zł, termin płatności 15 września 2011 roku – kwota 72,19 zł), fakturę za przegląd samochodu z dnia 16 lutego 2012 roku opiewającą na kwotę 1.200 zł, cztery paragony za zakup paliwa opiewające na kwoty: 202,70 zł, 155,26 zł, 152,95 zł, 185,64 zł, kopię polisy ubezpieczeniowej za samochód za okres od 19 marca 2011 roku do 18 marca 2012 roku (wysokość składki 1.672 zł), kopię wezwania Sądu Rejonowego w G. z dnia 14 lutego 2012 roku do uiszczenia opłaty od zażalenia w kwocie 40 zł wraz z dowodem wpłaty tej opłaty, mandat karny z dnia 14 lutego 2012 roku na kwotę 100 zł, kopię umowy kredytowej z dnia 23 marca 2009 roku na zakup samochodu, kopię zażalenia z dnia 28 września 2011 roku na postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie J.J. , kopię wezwania J.J. przez Sąd Okręgowy w K. wydział II Cywilny do złożenia odpisu zgonu B.J. , kopię wezwania J.J. przez Sąd Rejonowy w K. Wydział I Cywilny z dnia 8 listopada 2011 roku do stawienia się w sądzie celem przesłuchania. Wszystkie te dokumenty były już przedmiotem oceny i weryfikacji podjętej przez referendarza sądowego przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku strony w marcu 2012r. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał aby w znaczący sposób zmieniła się jego sytuacja materialna na gorszą czy bardziej uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy w całości we wnioskowanym zakresie w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań referendarza sądowego w marcu 2012r. Jedyną okolicznością, jaka skarżący wskazuje, to fakt, iż poniósł ostatnio koszty nagrobka dla żony w kwocie 5360 zł oraz koszty paliwa w wysokości 657 zł. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał zatem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych oraz łącznie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bierze zatem pod uwagę jedynie sytuacje materialną wnioskodawcy, oceniając czy wymaga ona pomocy ze strony Państwa. W przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącego – oceniana w marcu 2012r. i obecnie nie różni się na tyle, aby uzasadniać przyznanie mu pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast z uwagi na fakt, iż udział kwalifikowanego pełnomocnika jest na obecnym etapie postępowania obowiązkowy – wobec ocenianej sytuacji majątkowej skarżącego uznano, iż pomoc stronie w tym zakresie jest uzasadniona, gdyż w przeciwnym razie istniałaby obawa, że następstwem odmowy byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego łączne zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych, przy jednoczesnym ustanowieniu dla niego profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania sądowego jest konieczny, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).