II SA/Kr 207/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 czerwca 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.L. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 grudnia 2015r., znak: [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. T.L. wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 18 kwietnia 2016r.(w którym odrzucono jego skargę), pismem z dnia 9 maja 2016 r.(data złożenia w Sądzie) zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. W załączonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie podał żadnych danych dotyczących jego sytuacji materialnej, poza tym, że jest właścicielem 1/3 domu (ok. 35 m2) o wartości około 40 tys. zł. Dlatego też wezwano T.L. do uzupełnienia wniosku poprzez: - wykazanie źródeł utrzymania strony i wysokości dochodów, jakie w miesiącu uzyskuje, - przedstawienie historii rachunku bankowego skarżącego za ostatnie trzy miesiące, - przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za 2015 rok, - udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania, - oświadczenie, czy jest właścicielem, współwłaścicielem pojazdu mechanicznego, - oświadczenie, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższe, skarżący w piśmie z dnia 14 czerwca 2016 r. podkreślił bezprawność ww. wezwania, bowiem jego zdaniem żaden przepis prawa nie uprawnia organu do żądania zaświadczeń, dokumentów czy oświadczeń obrazujących sytuację materialną wnioskującego o zwolnienie od kosztów sądowych. Takie działanie organu uniemożliwia wnioskodawczy korzystanie z konstytucyjnych praw. Referendarz WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2016 r. oddalił wniosek T.L. . T.L. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Skarżący ponownie wskazał, że zgodnie z przepisem art. 246 ustawy zwolnienie mu się należy, a żaden przepis nie wymaga przedstawienia tego typu "dokumentacji" jak rachunki za prąd czy gaz. Zdaniem skarżącego, nie jest dopuszczalna ani dowolność w przyznawaniu zwolnienia ani jakiekolwiek prywatne fantazje interpretacyjne tego przepisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), w skrócie "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 246 § 1 ww. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodzić się w tym miejscu należy, ze skarżącym, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Dlatego strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Z art. 246 ppsa wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący, ubiegając się o udzielenie prawa pomocy, winien przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Z przedstawionych powyżej okoliczności związanych z rozpatrywaniem wniosku T.L. o przyznanie prawa pomocy jednoznacznie wynika, że T.L. konsekwentnie unika podawania jakichkolwiek konkretnych danych dotyczących swojej sytuacji majątkowej, ograniczając się do wielokrotnego wskazywania, że już z samego faktu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy mu się zwolnienie. Zauważyć należy, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia tych kosztów przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Użyte w art. 246 ppsa sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zatem wprost z literalnego brzmienia przepisu art. 246 ppsa wynika, że wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, powinien opisać swoją sytuację materialną, czyli swoje dochody, wydatki oraz posiadany majątek, w taki sposób, by Sąd był w stanie dokonać oceny tego, czy w stosunku do T.L. zachodzą ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Tymczasem skarżący, pomimo skierowania do niego stosownego wezwania, nie podał wymaganych danych dotyczących swojej sytuacji materialnej ani na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ani też w samym sprzeciwie od postanowienia referendarza. Należy podkreślić, że przesłanką otrzymania pomocy prawnej na gruncie ppsa w formie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych jest tylko i wyłącznie sytuacja majątkowa wnioskodawcy. Z użycia w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (tak postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GZ 5/10, opub. w LEX Nr 663546). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 84/11, opub. w Lex Nr 783925). W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładane dane o stanie majątkowym wnioskodawcy. Przepis art. 252 § 1 ppsa nakłada właśnie taki obowiązek w celu możliwości pełnego wglądu sądu w sytuację finansową wnioskodawcy. Tylko i wyłącznie taki ogląd może pozwolić na prawidłową ocenę, czy wnioskodawca jest (i w jakim stopniu) zdolny partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie NSA z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 158/10, opub. w LEX Nr 663316). W konsekwencji zatem przedstawiony przez skarżącego materiał jest niekompletny a więc niewystarczający do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Postawa strony wybiórczo prezentującej informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Wobec powyższego, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego, uznając je za prawidłowe. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie przepisu art. 260 § 1 ppsa.