II SA/Kr 208/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2025 r. sprawy ze skargi Z. P. i Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 grudnia 2024 r. znak SKO.PW/4171/95/2024 w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz Z. P. i Z. P. kwotę 797 zł (siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 14 stycznia 2022 r. znak: GK.6332.1.55.4.2021 Burmistrz Miasta i Gminy S. nakazał Z. i Z. P., właścicielom działki nr [...] w R. , wykonanie w terminie do 30 czerwca 2022 r. urządzeń w postaci odwodnienia liniowego lub rowu o głębokości równej co najmniej wysokości nadsypanej ziemi, umożliwiających odprowadzenie nadmiaru gromadzącej się na działkach nr [...] wody opadowej w kierunku zgodnym z naturalnym ukształtowaniem terenu. Decyzją z dnia 30 września 2022 r. znak: SKO.PW/4171/29/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia 12 marca 2024 r. znak: GK.6332.1.55.9.2021, działając na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478) oraz na podstawie art. 104 k.p.a. Burmistrz Miasta i Gminy S. nakazał Z. i Z. P., właścicielom działki nr ewid.[...] poł. w miejscowości R., w terminie do dnia 31 sierpnia 2024 r. przywrócenie terenu do stanu poprzedniego przez likwidację nasypu i podmurówki ogrodzenia wykonanego na działce [...] w miejscowości R.. Organ stwierdził, że na podstawie materiału dowodowego zebranego od początku toczącego się postępowania, wizji terenowych (z dnia 15 września 2021 r., 16 grudnia 2021 r., 20 kwietnia 2022 r. i 20 kwietnia 2024 r.), notatki służbowej oraz opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa dr hab. inż. B. R., ustalone zostało, że wykonane przez właścicieli działki nr [...] roboty ziemne polegające na niwelacji i podniesieniu rzędnych istniejącego terenu o ok. 40 cm w stosunku do rzędnych pierwotnych, spowodowały zasypanie epizodycznego koryta odprowadzającego wody opadowe i roztopowe do naturalnego odbiornika, co bezpośrednio przyczyniło się do zastoju wód powierzchniowych gromadzonych na działce m.in. nr ewid. [...] poł. w m. R. w przypadku długotrwałych opadów atmosferycznych bądź opadów krótkotrwałych o dużym natężeniu. Zastój wód powierzchniowych i brak ich naturalnego odprowadzenia z działki powoduje każdorazowo m.in. zamakanie fundamentów istniejącego budynku na działce nr [...] poł. w R. , co bezpośrednio przekłada się na stan techniczny budynku przy ul. [...] w R. i jakość życia mieszkańców. Ustalenia te poparte zostały analizą przeprowadzoną przez biegłego w oparciu o materiały pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, porównaniu ortofotomap archiwalnych z lat 2003, 2009 i 2022 oraz analizą numerycznego modelu terenu sprzed powstałej zmiany z materiałami geodezyjnymi po wykonanych pracach ziemnych. Organ zauważył, że zdaniem biegłego niwelacja terenu działki [...] w R. w sposób jednoznaczny spowodowała zasypanie koryta epizodycznego, dotychczas odprowadzającego wody w sposób naturalny, a w konsekwencji spowodowała zakłócenie naturalnego spływu i zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla działek sąsiadujących z działką [...] Biegły zalecił odtworzenie naturalnego spływu poprzez montaż przewodu rurowego o średnicy min. 600 mm w śladzie i na rzędnej dna zasypanego koryta epizodycznego lub przywrócenie terenu do stanu sprzed wykonania robót tj. likwidację nasypu i podmurówki ogrodzenia na działce nr ewid.[...] poł. w R. . Ze względu jednak na brak możliwości dokładnego określenia parametrów technicznych proponowanego rurociągu bez szczegółowych obliczeń hydrologicznych, a przede wszystkim bez zgody właściciela terenu działki nr [...] na jakąkolwiek ingerencję w jego nieruchomość, jedyną możliwością rozwiązania problemu pozostaje przywrócenie naturalnego epizodycznego koryta odprowadzającego wody opadowe z terenu, zgodnie z pierwotnym spadkiem terenu w kierunku północnym. Biegły nadmienił, że w związku ze zmianą zagospodarowania terenu i zagęszczaniem się zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, tereny naturalnego spływu wód powierzchniowych są często przerywane poprzez poszczególne zmiany zagospodarowania terenu poszczególnych działek występujących "po drodze" takich epizodycznych cieków wodnych, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Burmistrz wskazał, że zgodnie z § 28 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1225) to właściciele działek mają obowiązek gromadzenia wód opadowych powierzchniowych w granicach swoich nieruchomości bez szkody (wypływania wód poza granice swoich nieruchomości) dla nieruchomości sąsiednich. Dodał, że Urząd Miasta i Gminy w S. opracował projekt rozbudowy ulicy W. w R. , w którym jest przewidziana budowa kanalizacji deszczowej. Właściciele działek przyległych do drogi, którzy nie mają możliwości innego odprowadzenia wód opadowych, mogą w drodze uzgodnień z zarządcą drogi, uzyskać zgodę na odprowadzenie wód opadowych pod warunkiem ich wcześniejszego zretencjonowania na swojej działce w zbiorniku szczelnym, a nadmiar wód opadowych z regulatorem przepływu mógłby być odprowadzony do kanalizacji deszczowej w drodze. Takie rozwiązanie ma na celu odwodnienie terenu m.in. działki nr ewid. [...] poł. w R. , które w przypadku braku działań podjętych w wyniku niniejszej decyzji ze strony właścicieli działki nr [...] poł. w R. wyeliminowałyby zalewanie działek sąsiednich. Organ wskazał również, że inną opcją w sytuacjach spornych jest forma ugody, o której traktuje art. 235 ustawy prawo wodne, jednak w niniejszej sprawie ugoda jest trudna do osiągnięcia. Od tej decyzji odwołanie wnieśli Z. P. i Z. P.. Decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r. znak: SKO.W/4171/31/2024, działając na podstawie art. 234 p.w. oraz art. 138 § 2 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji trafnie zauważył, że w związku ze zmianą zagospodarowania terenu i zagęszczaniem się zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, tereny naturalnego spływu wód powierzchniowych są przerywane poprzez poszczególne zmiany zagospodarowania terenu poszczególnych działek występujących "po drodze" takich epizodycznych cieków wodnych. Organ odwoławczy podniósł jednak, że istotną okolicznością w sprawie, którą organ I instancji powinien wziąć pod uwagę jest fakt, że odpowiedzialność oparta na art. 234 ustawy Prawo wodne występuje przy wypełnieniu wszystkich przesłanek ujętych w hipotezie tej normy prawnej. Jedną z tych przesłanek jest wystąpienie szkody na nieruchomości osoby domagającej się zastosowania odpowiedniej sankcji. Szkoda ta powinna być udowodniona i powinna być realną, wymierną szkodą. Z materiałów zawartych w aktach sprawy wynika, że nie ma ustalonej konkretnej szkody, która wystąpiła na nieruchomości G. M.. Tymczasem z brzmienia cyt. przepisów wynika, że nie każda zmiana stosunków wodnych na gruncie skutkuje zastosowaniem art. 234 cyt. ustawy. Musi to być zmiana szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie. W orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że konieczne jest stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą, a owym szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie. W tym zakresie organ l instancji nie zastosował się do wszystkich wskazówek zawartych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2022 r. Burmistrz w swojej decyzji oparł się jedynie na ogólnikowym stwierdzeniu, że zastój wód powierzchniowych i brak ich naturalnego odprowadzenia z działki powoduje każdorazowo m.in. zamakanie fundamentów budynku, co - zdaniem biegłego - przekłada się na stan techniczny budynku przy ul. W. i jakość życia mieszkańców. W zaskarżonej decyzji brak powiązania tych ew. wymiernych szkód z zaszłościami na działce nr [...] (ew. nadsypu ziemi czy wybudowania podmurówki ogrodzenia). Od powyższej decyzji Z. P. i Z. P. wnieśli sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 25 października 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 1138/24 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że obowiązkiem Kolegium, jako organu odwoławczego, na etapie rozpoznawczym prowadzonego postępowania, była w pierwszej kolejności kompleksowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego, celem ustalenia, czy wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. W przedmiotowej sprawie organ powinien był wziąć pod uwagę granice przedmiotowej sprawy, która wywołana została wnioskiem G. M.. Wnosiła ona mianowicie o wydanie decyzji nakazującej właścicielom działki nr [...] przywrócenie poprzedniego stanu wód wskutek czynności na tej działce, które miały spowodować zwiększony spływ wód na działkę nr [...]. Ramy materialnoprawne tej sprawy wyznaczają przepisy art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2023 r. poz. 1478, dalej: P.w.). Zgodnie z art. 234 ust. 3 P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Ustalając stan faktyczny organy orzekające w sprawie powinny były zatem dążyć do ustalenia, czy doszło na działce nr [...] do zmiany stosunków wodnych, która szkodliwie wpływa na działkę nr [...]. Konsekwencją ustaleń pozytywnych w zakresie wymienionych przesłanek powinno być sformułowanie skierowanego do właściciela gruntu sąsiedniego, nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, z terminem wykonania tych czynności. Niewątpliwie kluczowym w tego rodzaju sprawach jest dowód z opinii biegłego, dysponującego stosowną wiedzą w zakresie stosunków wodnych. W przedmiotowej sprawie dowód taki został sporządzony i stanowił dla organu pierwszej instancji podstawę sformułowania w decyzji z 12 marca 2024 r. nakazu przywrócenia terenu działki nr [...] do stanu poprzedniego, przez likwidację nasypu i podmurówki ogrodzenia wykonanego na tej działce. Niezależnie od niedostatków oceny tego dowodu przez organ pierwszej instancji, powinnością organu odwoławczego było dokonanie własnej wnikliwej oceny opinii biegłego dla ustalenia, czy, a jeśli tak, to w jakim zakresie jest ona przydatna dla celów tego postępowania. Tymczasem w przedmiotowej sprawie stanowisko organu odwoławczego nie jest w tym względzie jednoznaczne. Kolegium wytknęło wprawdzie organowi pierwszej instancji brak pewnych ustaleń, jednak formułując te zarzuty nawiązywało głównie do treści odwołania, a tylko ogólnikowo do treści zalegającej w sprawie opinii biegłego B. R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 grudnia 2024 r. nr SKO.PW/4171/95/2024 uchyliło decyzję organu I instancji w zakresie, w jakim wskazuje, że termin przywrócenia terenu do stanu poprzedniego to 31 sierpnia 2024 r. i orzeka, że przywrócenie terenu do stanu poprzedniego ma nastąpić w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna; w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że Burmistrz Miasta i Gminy S. w dużej mierze oparł swoje rozstrzygnięcie na opinii przeprowadzonej przez biegłego w oparciu o materiały kartograficzne, a także w oparciu o analizę numerycznego modelu terenu sprzed powstałej zmiany. Biegły w toku postępowania ustalił, iż niwelacja terenu działki nr [...] spowodowała zasypanie koryta epizodycznego dotychczas odprowadzającego wody opadowe w sposób naturalny, a przez to zakłóciła naturalny spływ wód i zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla działek sąsiednich. Wskazać należy, iż organ I instancji niejednokrotnie przeprowadzał oględziny nieruchomości objętych niniejszą sprawą, które również stały się podstawą do wydania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się jednak do charakteru postępowania uregulowanego w art. 234 ustawy Prawo wodne należy stwierdzić, iż organ I instancji powinien wziąć pod uwagę fakt, iż odpowiedzialność określona w art. 234 ustawy Prawo wodne występuje jedynie przy spełnieniu wszystkich przesłanek ujętych w hipotezie tej normy. Organ administracyjny musi więc jednoznacznie ustalić, czy właściciel danej nieruchomości dokonał zmiany stanu wód na swoim gruncie i czy zmiana ta powoduje szkody na gruncie czy gruntach sąsiednich, tj. ustalić istnienie bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia a szkodą występującą na gruncie sąsiednim, przy czym grunt sąsiedni to grunt nienależący do sprawcy naruszeń (por. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2012 r., II SA/Sz 1381/11, LEX nr 113839, WSA w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r., II SA/GI 890/11, LEX 1138468). Po pierwsze należy stwierdzić, iż organ I instancji w toku postępowania ustalił, iż na terenie nieruchomości oznaczonej numerem [...] zostały dokonane prace mające na celu niwelację terenu oraz ogrodzenie przedmiotowej nieruchomości. Fakt nawiezienia ziemi przez właściciela tejże działki stał się powodem wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Ponadto, ustalenia dokonane przez organ I instancji, będące jedną z podstaw wydania zaskarżonej decyzji, wynikają bezpośrednio z zebranych materiałów dowodowych, w zakresie których nie istnieją wątpliwości co do ich prawdziwości. Należy wskazać, iż z kolejno sporządzanych protokołów w czasie oględzin (karta akt sprawy numer [...]) nie wynika, jakoby sami właściciele nieruchomości nr [...] zaprzeczali dokonaniu nawiezienia terenu, a także ogrodzenia przedmiotowej nieruchomości. Ponadto materiał dowodowy w postaci fotografii (karta akt sprawy numer [...], [...] oraz fotografie zawarte w opinii biegłego (karta akt sprawy numer [...]) ilustrują prace związane z podniesieniem powierzchni terenowej na działce [...] Należało jednak dalej ustalić, czy zaistniałe zmiany wpłynęły na stan wód na gruncie (zmiana stanu wód). Zgodnie z treścią opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa przez analizowane działki (nr [...] [...], [...] przebiega koryto epizodycznego cieku, które podczas intensywnych opadów, w sytuacji pokryw glebowych nasyconych wodą, gromadzi wodę opadową spływają z wyższych partii stoku. Obserwowane koryto odprowadza wodę w kierunku północnym w kierunku działki [...] Działka [...] otoczona jest ogrodzeniem z betonową podmurówką, które od strony południowej przecina epizodyczne koryto i ogranicza zasięg zagłębienia. Obserwacja terenowa wykazała, że koryto kontynuuje swój przebieg w północnej części działki [...] Do tego miejsca od granicy działek [...] koryto jest zasypane nawiezionym materiałem gruntowym na długości kilku metrów. Dodatkowo biegły wskazał, iż analiza archiwalnych map topograficznych pozwala stwierdzić, że w obszarze działki [...] sąsiednich znajdował się w przeszłości zbiornik wodny - staw. Mapy z kolejnych lat prezentują zaś zmiany dokonane na nieruchomości celem (prawdopodobnie) zasypania stawu. Analiza map z 2012 r. i wygenerowanych na jej podstawie poziomic dowodzi, że w roku 2012 dalej na działkach, których dotyczy opinia znajdowało się epizodyczne koryto i zagłębienie terenowe, z którego odpływ wód opadowych występował w kierunku północnym. Biegły stwierdził, że epizodyczne koryto na terenie działki nr [...] w większości swojego przebiegu zostało zasypane warstwą ok. 40 cm gleby i dodatkowo przegrodzone ogrodzeniem, co powoduje, że woda opadowa, która w przeszłości odpływała w kierunku północnym, zostaje zablokowana i gromadzi się na działkach [...] [...]. Należy więc za biegłym wskazać, że niewątpliwe dokonano zmiany stanu wody na gruncie, przez co zrealizowano pierwszą przesłankę wyrażoną w art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Drugą przesłanką, konieczną do ziszczenia się normy wyrażonej w art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne jest powstanie szkód na gruncie sąsiednim. Organ I instancji, chociaż nie ocenił w pełnym zakresie powstałej szkody i nie wykazał tego w treści decyzji, to jednak w toku postępowania zbadał, czy rzeczywiście na gruncie wnioskodawczyni (a także na innych sąsiednich gruntach) powstają szkody, na czym tut. Kolegium może oprzeć swoje rozstrzygnięcie, dokonując wnikliwej oceny tak opinii biegłego jak i pozostałych materiałów dowodowych. Wskazać tu należy już na pierwsze pismo wnioskodawczyni, która wspomina o powstających zastoiskach zamulonej wody na jej nieruchomości. Ponadto materiał dowodowy w postaci fotografii jednoznacznie przedstawia zastoiska wodne na nieruchomości wnioskodawczyni, które obejmują teren wokół nieruchomości budynkowej należącej do wnioskodawczyni. Fotografie przedstawiają zastoiska przy ogrodzeniu nieruchomości w perspektywie sąsiednich działek, a także zastoiska wodne wokół nieruchomości budynkowej (karty akt sprawy numer [...]). W treści opinii biegły wskazał, że zmiana stanu wód na nieruchomości nr [...] powoduje szkodę w postaci gromadzenia się wód opadowych, co następnie prowadzi do powstania szkód na działce nr [...]. Dodatkowo stwierdził, że podczas intensywnych opadów woda będzie powodować podtopienia nieruchomości położonej na działce [...] oraz fakt niesienia przez wodę pyłów i mułu skutkować będzie zasypywanie obszaru posesji, narażając przez to właścicieli zarówno na straty materialne związane z podtopieniem jak i koszty związane z usunięciem tego materiału. I chociaż ocena biegłego w tym zakresie jest skrótowa, to jednak w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, a to szczególnie oświadczenia wnioskodawczyni oraz fotografie, a także w oparciu o doświadczenie życiowe należy jednoznacznie stwierdzić, iż na nieruchomości [...] powstają szkody związane z zalewaniem tejże nieruchomości. Należy tu wskazać na niekorzystny wpływ zastoisk wodnych na ogrodzenie przedmiotowej nieruchomości oraz znajdujące się obok nieruchomości budynkowe. Pozostawanie fundamentów (tu ogrodzenia) w wodzie przekłada się na ich zły stan techniczny, a to poprzez pęknięcia w fundamentach. Ponadto, zastoiska wodne przy nieruchomości budynkowej wpływają na stan fundamentów budynku a to na stan ich zawilgotnienia, co może powodować w przyszłości odpadanie elementów elewacji, a także konieczność wymiany poszczególnych elementów infrastruktury. Chociaż ocena biegłego w zakresie zastoisk wodnych sformułowana jest w czasie przyszłym, to jednak materiał dowody w sprawie nie budzi wątpliwości, że już dochodzi do gromadzenia się mułu na działce wnioskodawczyni, a także do podtapiania nieruchomości. Oceniając zaistnienie szkody na działce wnioskodawczyni należy również odnieść się do możliwości korzystania przez wnioskodawczynię ze swojej nieruchomości w zakresie, jaki wynika z praw własnościowych. Zawarty w aktach sprawy materiał dowodowy jednoznacznie przedstawia, iż właściciel nieruchomości nr [...] poprzez zalegającą na tejże nieruchomości wodę, nie może korzystać w pełni ze swojej nieruchomości. Należy wiec stwierdzić, iż po ocenie całego zebranego materiału dowodowego w aktach sprawy, istnieje szkoda na nieruchomości oznaczonej numerem [...], przez co zrealizowana jest przesłanka druga wskazana w art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Skorzystanie przez Burmistrza Miasta i Gminy S. z dyspozycji wyrażonej w art. 234 ustawy Prawo wodne wymaga zaistnienia związku przyczynowo skutkowego pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie oraz szkodą powstałą na nieruchomości sąsiedniej. Organ I instancji w decyzji z dnia 12 marca 2024 r. słusznie wskazał, iż wykonane przez właścicieli nieruchomości nr [...] roboty ziemne polegające na niwelacji i podniesieniu rzędnych istniejącego terenu o ok. 40 cm w stosunku do rzędnych pierwotnych, spowodowało zasypanie epizodycznego koryta odprowadzającego wody opadowe i roztopowe do naturalnego odbiornika, co bezpośrednio przyczyniło się do zastoju wód powierzchniowych gromadzonych m.in. na działce nr [...] poł. w m. R. w przypadku długotrwałych opadów atmosferycznych bądź opadów krótkotrwałych o dużym natężeniu. Wskazać tu należy także na stanowisko biegłego hydrologa i hydrogeologa który stwierdza, że na terenie nieruchomości objętych opinią istniało epizodyczne koryto, którym odprowadzana była woda w kierunku północnym, a które to koryto zostało zasypane na części nieruchomości nr [...], a także na której granicy powstało ogrodzenie, blokując spływ wód opadowych z sąsiednich nieruchomości. Biegły wskazał również, że niniejsza sytuacja wymaga przywrócenia przepływu na osi naturalnego koryta epizodycznego, co może zostać dokonane przez przywrócenie stanu poprzedniego, a to likwidację nasypu i podmurówki ogrodzenia, bądź stworzenie odpływu w formie przewodu rurowego, co jednak jest trudniejsze w utrzymaniu, ze względu na konieczność zachowania drożności przewodu. Zgodnie z treścią opinii biegłego, powrót do stanu poprzedniego udrożni odpływ wód w kierunku północnym, prowadząc zarazem spływu wód z nieruchomości nr [...], a przez to ograniczenia powstawania dalszych szkód na tejże nieruchomości. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż trzecia przesłanka z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne została w niniejszej sprawie spełniona. Mając na względzie przedstawione powyżej wyjaśnienia, a także zebrany materiał dowodowy należy stwierdzić, iż organ I instancji prawidłowo ustalił, że zmiana zaistniała na gruncie oznaczonym numerem [...] spowodowała naruszenie wód na gruncie, że powstała szkoda na gruncie sąsiednim (tu działka nr [...]), a także że istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy zmianą wód a zaistniałą szkodą. W tym przypadku organ I instancji prawidłowo zastosował dyspozycję wyrażoną w art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne i nakazał Z. P. i Z. P. przywrócenie terenu do stanu poprzedniego poprzez likwidację nasypu i podmurówki ogrodzenia wykonanego na działce nr [...] w miejscowości R.. SKO wskazało, że nie podziela zarzutu naruszenia art. 67 § 2 pkt 3 k.p.a. poprzez brak sporządzenia protokołu oględzin wykonanych w sprawie. Z akt sprawy wynika, iż w toku postępowania administracyjnego przeprowadzane były oględziny, z których sporządzone protokoły znajdują się w aktach sprawy. Wątpliwości powstawać mogą w zakresie protokołu oględzin, które miały miejsce dnia 20 kwietnia 2023 r. Sporządzono wówczas pismo, którego tytuł brzmi "notatka". Należy jednak wskazać, iż pismo to spełnia wszystkie elementy określone w art. 68 § 1 k.p.a. a jedynie jego oznaczenie przybiera tytuł notatki. Zgodnie z zasadą, iż istotna jest treść danego oświadczenia a nie jego tytuł, a także fakt, iż na ostatniej stronie znajduje się zapis "na tym protokół zakończono i po odczytaniu podpisano" należy stwierdzić, iż niniejsze pismo stanowi protokół z oględzin, a tytuł pisma został wskazany omyłkowo. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Krakowie wniosła Z. P. i Z. P. zarzucając naruszenie: 1/ art. 10 § 1 kpa poprzez brak umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, a także niezapewnienie stronom możliwości czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, 2/ art. 13 kpa w zw. z art. 235 ustawy Prawo wodne poprzez pominięcie i niezastosowanie, 3/ art. 7 kpa i art 77 kpa poprzez brak ustalenia stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji; 4/ art. 136 § 1 kpa poprzez brak przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w sprawie, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego. W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, poddana jest ocena legalności decyzji, wydanej w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych, nakazująca skarżącym przywrócenie stanu poprzedniego na gruncie. W ocenie organów obu instancji, zmiana stosunków wodnych dokonana na działce nr [...] miejscowości R. (niwelacja terenu i ogrodzenie działki na podmurówce betonowej) wyrządziła szkody na działce nr [...] w postaci tworzenia się zastoisk wodnych po większych opadach deszczu, które negatywnie wpływają na znajdującą się na działce zabudowę i ogrodzenie. W ocenie sądu decyzja jest wadliwa. Zgodnie z dyspozycją art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 z późn. zm. dalej; ustawa) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust 1). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust 3). W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych oraz kierunku odpływu wód ze źródeł. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla terenów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach, nie należących do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2022 r. III OSK 5094/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. III OSK 390/22, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2022 r. III OSK 4782/21). Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki, skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie tj. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też natężenia - intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich. Jak zasadnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 22 września 2023 r. II SA/Gl 647/23 w przypadku szkód związanych ze zmianą stosunków wodnych na gruncie za zmianę uchodzić może każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np.: wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu; nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu: usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu; wykopanie rowu; zasypanie istniejącego rowu; utwardzenie powierzchni działki kostką brukową; wzniesienie murowanego ogrodzenia; wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Zmianą kierunku spływu wody - w rozumieniu art. 234 ustawy jest również zmiana kąta spadku wody. W orzecznictwie podkreśla się, iż wydanie decyzji w trybie art. 234 ust 3 ustawy wymaga przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych dwóch elementów tj. faktu naruszenia stosunków wodnych i szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu, do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11). Postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych prowadzone jest na wniosek lub z urzędu. Niezależnie od trybu wszczęcia tego postępowania pełne zastosowanie mają ogólne reguły rządzące postępowaniem przed organami administracji. Mowa tu o wyrażonej w art. 7 K.p.a. zasadzie, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej]) a także zasada oficjalności, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1). W postępowaniu tym bezwzględnie istotną jest prawidłowe stosowanie przez organ administracji reguły o której mowa w art. 80 K.p.a. - organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie sądu, organy obu instancji nie oceniły w sposób prawidłowy zgromadzonych w sprawie dowodów, w aspekcie oceny kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Organy obu instancji ustalenia swoje oparły o opinię biegłego z zakresu hydrologii i hydrogeologi9i B. R.. W ocenie sądu opinia ta jest, nielogiczna oraz nieoparta o ustalenia biegłego, które by wykazywały, że na działce nr [...] występują szkody, powodowane zmianami na stanu wód na działce nr [...]. Według biegłego wykonane przez właścicieli działki nr [...] roboty ziemne polegające na niwelacji i podniesieniu rzędnych istniejącego terenu o ok. 40 cm w stosunku do rzędnych pierwotnych, spowodowały zasypanie epizodycznego koryta odprowadzającego wody opadowe i roztopowe do naturalnego odbiornika, co bezpośrednio przyczyniło się do zastoju wód powierzchniowych gromadzonych na działce nr [...] w przypadku długotrwałych opadów atmosferycznych bądź opadów krótkotrwałych o dużym natężeniu. Przede wszystkim z opinii nie wynika aby rzeczoznawca jakiejkolwiek wykonał pomiary na działce nr [...] wykazujące, że działka ta została podniesiona (przez nawiezienie warstwy gleby) o 40 cm. Z opinii wynika, że czynności jakie biegły wykonał w terenie, dotyczyły działki nr [...] i "terenów otaczających" (str. 2 opinii). Z opinii nie wynika, aby biegły dokonywał jakichkolwiek pomiarów działki nr [...]. Ustalenia dotyczące podniesienia poziomu działki tej działki (nr [...]) akurat o wartość 40 cm stoją zresztą w sprzeczności z ustaleniami organu, z których wynika, że niwelacja terenu tej działki nastąpiła przez jej nasypanie ziemi warstwą 20 cm. (protokoły oględzin k. 16 k. 53, decyzja organu z dnia 14 stycznia 2022 k. 91 akt adm.). Pytanie podstawowe zatem - na czym ma polegać przywrócenie stanu poprzedniego (likwidacji nasypu), czy na usunięciu warstwy 40 czy 20 cm. ziemi. Po drugie, działki nr [...] oraz [...] nie sąsiadują bezpośrednio. Są oddzielone bowiem, działką nr [...] (jak wynika z akt sprawy – o szerokości około 16 m.). Rzeczoznawca, a za nim organ nie wyjaśnili, czy niwelacja działki nr [...] oraz jej ogrodzenie na betonowej podmurówce, tak istotnie wpłynęło czy to na kierunek czy natężenie wód opadowych i roztopowych, że najpierw zalewana jest działka nr [...] (jak mowa wyżej o szerokości 16 m.) a następnie działka nr [...]. Postępowanie nie wyjaśniło też jak zagospodarowania jest działka nr [...] i czy faktycznie na tej działce po nawalnych deszczach powstają także zastoiska wodne. Logicznym jest bowiem, że jeżeli na skutek naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] dochodzi do szkód na działce nr [...] to do szkód musi najpierw dochodzić na działce bezpośrednio graniczącej z tą działką i odgradzającej ją od działki nr [...]. Rzeczoznawca w opinii (str. 11) opisuje wprawdzie, że woda gromadzi się na działkach nr [...] oraz [...], ale nie obrazuje tej okoliczności (występowania zastoisk wodnych na działce nr [...]) żadnym materiałem poglądowym. Stan zagospodarowania tej działki, jako terenu bezpośrednio graniczącemu z działką nr [...] i odgradzającej ją od działki nr [...], jest także istotny dla ustalenia przyczyn występowania zastoisk wodnych na działce nr [...]. Wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżących, na wykazanie, tej okoliczności zostały przez organy obu instancji zignorowane. Z opinii nie wynika w końcu, jak zagospodarowania jest działka nr [...]. tj. działka na której występują szkody w postaci występowania zastoisk wodnych. Z opinii nie wynika np. czy i jak działka ta jest zabudowana, czy jest utwardzona oraz, jak odprowadzane z niej są z niej wody opadowe i roztopowe. Z części tekstowej opinii nie wynika też, czy działa ta jest ogrodzona a jeżeli tak, to czy ogrodzenie jest posadowione na betonowej podmurówce i jak podmurówka ta wpływa, lub może wpływać na kierunek i natężenie wód opadowych z tej działki na tereny położone niżej. Materiał zdjęciowy zamieszczony na str. 8 opinii (str. 205 akt adm.) opisanej jako "skutki zblokowania odpływu wód opadowych podczas intensywnych opadów deszczu w 2021 r. na działce [...]" obrazuje że działka jest ogrodzona na podmurówce, która blokuje przepływ wody na teren sąsiedni – za ogrodzeniem (na działce sąsiedniej) zastoiska wodne nie występują. Skarżący w trakcie postępowania podnosili, że teren tej działki jest ogrodzony na podmurówce betonowej, co uniemożliwia naturalny odpływ wody z tej działki oraz że jest ona częściowo utwardzona a wody opadowe i roztopowe z zabudowań zlokalizowanych na działce, są odprowadzane bezpośrednio na teren tej działki (k. 238-239 akt adm.). Okoliczności te niewątpliwie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zostały przez organ wyjaśnione. Odnosząc się na koniec do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 października 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 1138/24, wskazać należy, że rozpoznając sprzeciw od decyzji kasacyjnej, sąd nie ocenia dowodów zgromadzonych w sprawie (ich wiarygodności i kompletności) a ocenia jedynie, czy organ prawidłowo powołuje się na wystąpienie przesłanki uzasadniającej uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia (art. 138 § K.p.a.). W niniejszej sprawie organ po uchyleniu przez tut. sąd wcześniejszej decyzji kasacyjnej, wadliwie ocenił tak wiarygodność jak i kompletność materiału dowodowego. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni materiał dowodowy, wyjaśniając kwestie wątpliwe, o których mowa wyżej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" oraz "c". orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.