II SA/Kr 2092/02
WyrokWSA w Krakowie2006-04-20
Skład orzekający: Anna Szkodzińska, Joanna Tuszyńska, Aldona Gąsecka-Duda
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spadkobiercy rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r., przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia własności działki gruntu, na której znajdują się budynki, jeśli gospodarstwo zostało przejęte bez budynków, a jedynie z prawem do ich bezpłatnego użytkowania?Ratio decidendi
Sąd uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdził, że organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące przekazywania gospodarstw rolnych Państwu, w szczególności w kontekście zasady "superficies solo cedit" i możliwości istnienia odrębnej własności budynków niezwiązanej z własnością gruntu przed 1 stycznia 1983 r. Organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, naruszając tym samym zasady postępowania administracyjnego, w tym obowiązek zawiadomienia wszystkich zstępnych spadkodawców.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku B. P. o nieodpłatne przyznanie na własność działki gruntu pod zabudowaniami, która stanowiła część gospodarstwa rolnego przekazanego przez jej rodziców, S. i L. Z., Państwu w 1984 r. na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organy administracji odmówiły przyznania własności, uznając, że gospodarstwo zostało przejęte bez budynków, a wnioskodawczyni przysługuje jedynie prawo do bezpłatnego użytkowania gruntu. B. P. twierdziła, że zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, przekazujący mieli prawo zachować własność działki siedliskowej wraz z zabudowaniami, a decyzja o przejęciu gospodarstwa nie precyzowała woli przekazujących w tym zakresie.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu. Zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2002 r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia [...] 2002r. znak [...] Starosta Powiatu [...] na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24.02.1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ( Dz. U. z 1989r. Nr 10 poz.53 ), art. 94 ustawy z dnia 13.10.1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. z 1998r. Nr 133 poz. 87a ), art. 118 ust. 2, art. 2a , art. 4 ustawy z dnia 2O.12.199Or. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998r. Nr 7 poz.25 i Dz. U. z 1998r. Nr 1O6 poz.668 ) oraz art. 1O4 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku B. P. - odmówił wnioskodawczyni nieodpłatnego przyznania na własność działki gruntu pod zabudowaniami na działce stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej numerem A o powierzchni [...] ha, położonej na terenie gm. [...], obręb [...].
W uzasadnieniu tego orzeczenia organ pierwszej instancji wskazał, że Naczelnik Gminy [...] decyzją z dnia [...].1984r. Nr [...] działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz.U. Nr 40 poz.268) przejął nieodpłatnie od małżonków S. i L. Z. na własność Państwa w zamian za świadczenia emerytalne gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...] ha ,składające się działek nnr B, C położonych we wsi [...] oraz działek nnr D, E, F, G, H, I , J, K położonych we wsi [...]. Przejęcie własności nastąpiło bez wyłączenia i pozostawienia małżonkom działki gruntu, na której znajdują się budynki, przyznano im natomiast prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni [...] ha w działce oznaczonej numerem 0. Zgodnie z art. 57 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki lub ich część, a także inwentarz żywy i martwy. Z własnością wyłączonej nieruchomości związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z tej nieruchomości. O wielkości działki, a także ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji i państwowej stopnia podstawowego w drodze decyzji. Jak wynika z dokumentacji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa od małżonków Z. wyżej opisane gospodarstwo rolne zostało przejęte bez budynków, które znajdowały się na działce nr 0 po łożonej we wsi [...].
W 1986r. działka nr 0 położona we wsi [...] uległa podziałowi na działkę zabudowaną oznaczoną numerem A o powierzchni [...] ha oraz działkę rolną oznaczoną numerem L o powierzchni [...] ha, mapa sytuacyjna z tego podziału została zaewidencjonowana pod nr [...], przy czym decyzją z dnia [...].1994 r. znak [...] Wojewoda [...] przekazał Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa działkę oznaczoną numerem 0 o powierzchni [...] ha położoną we wsi [...] gm. [...]
B. P. - córka S. i L. Z. zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie działki gruntu oznaczonej nr 0, położonej we wsi [...] gm. [...], a w toku prowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego wyżej wymieniona została zapoznana z przepisami art. 1 i 8 ust.1 - 2 a ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U.z 1998 r. Nr 7 poz.25 ). Wnioskodawczyni oświadczyła, że przysługującego rodzicom działki gruntu o powierzchni [...] ha w działce nr L z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu nigdy nie użytkowała oraz sprecyzowała swój wcześniejszy wniosek w ten sposób, że wniosła o przeniesienie własności działki gruntu pod zabudowaniami w działce nr A o powierzchni [...] ha, położonej na terenie gm. [...] obręb [...]
Na wniosek B. P. Starosta [...] postanowieniem z dnia [...].2001r. znak [...] zawiesił postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Postępowanie podjęto na wniosek wyżej wymienionej zawarty w piśmie z dnia [...].2002r., po dołączeniu [...].2002r. kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].2001 r. sygn. akt [...], w którym stwierdzono nabycie spadku po L. Z. zmarłej [...] 1990r. przez córki I. Z., K. L. i B. P. po 1/3 części, oraz orzeczono, że spadek po S. Z. zmarłym [...]1987 r. nabyła B. P. w całości. Jak wskazał dalej organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji art. 6 ustawy z dnia 24.02.1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ( Dz. U. Nr 10 poz.53 ) stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1.01.1983r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu , na której te budynki zostały wzniesione. O przeniesieniu własności działki i jej wielkości orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Mając uwadze treść tego przepisu oraz stan faktyczny niniejszej spraw Starosta Powiatu [...] stwierdził, że roszczenie B. P. - jednej ze współwłaścicielek odziedziczonych budynków odnośnie nieodpłatnego przeniesienia własności działki gruntu pod zabudowaniami w działce nr A o powierzchni [...] ha położonej na terenie gm. [...] obręb Z[...] nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach, gdyż tylko właściciele budynków wyłączonych od przekazania przed 1.01.1983r. mogą domagać się nieodpłatnego przeniesienia na nich działki gruntu pod tymi zabudowaniami. Jak wynika z załączonych akt sprawy na wniosek małżonków Z. Naczelnik Gminy w [...] decyzją z dnia [...].1984 r. Nr [...] przejął od nich gospodarstwo rolne bez zabudowań. Rolnik, który przekazał na rzecz Państwa gospodarstwo rolne w zamian za świadczenia emerytalne po dniu 1.01.1983.r miał prawo pozostawić sobie własność działki siedliskowej wraz z zabudowaniami natomiast rolnik, który przekazywał gospodarstwo rolne na rzecz Państwa przed dniem 1.01.1983r miał prawo pozostawienia sobie wyłącznie własność budynków, nie mógł pozostawić sobie własności działki, na której te budynki zostały wzniesione. Właściwość Starosty do orzekania w sprawie wydawania decyzji w trybie art. 6 powyższej ustawy wynikała z art. 5 pkt. 22 ustawy z dnia 17.05.199Or. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U.Nr 34 poz.198 ), który został skreślony w ustawie z dnia 29.12.1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U.Nr 162 poz. 1126 ).
Z uwagi na powyższe w sprawie ma zastosowanie art. 94 ustawy z dnia 13.10.1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U.Nr 133 poz.872 ). Nie dotyczy jednak odrębnej własności budynków wyłączonych z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu także art.1 18 ust. 2 ustawy z dnia 20.12.1 990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998 r. Nr 7 póz.25 ) stanowiący iż osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazani a gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków, a także art. 118 ust. 2a tej ustawy , który przewiduje , że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej , o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Na leży bowiem zauważyć, że przepis art. 118 ust. 2 tej ustawy nawiązuje wyraźnie tylko do art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 27.10.1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników ich rodzin ( Dz.U.Nr 32 poz. 140) i art. 56 ustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( tekst jednolity Dz. U. z 1989 Nr 54, póz. 133 ze zm. ) zastrzegających prawo do bezpłatnego korzystania z " lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich na rzecz rolnika , który przekazał gospodarstwo wraz z budynkami.
Od decyzji Starosta Powiatu [...] z dnia [...].2002r. znak [...] w przewidzianym terminie B. P. złożyła odwołanie, w którym domagała się jej uchylenia i ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania własności działki zabudowanej oznaczonej numerem A.
Decyzją z dnia [...].2002r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania B. P. od decyzji Starosty [...] z dnia [...].2002r. znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego orzeczenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało na treść zaskarżonej decyzji oraz zarzuty odwołania, a w ramach merytorycznej oceny jej zasadności dokonało ustaleń pokrywających się z w pełni z poczynionymi przez organ pierwszej instancji ustaleń , jak również analogicznej oceny prawnej stanu faktycznego z powołaniem tych samych przepisów. Uwzględniając powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że analiza akt sprawy dotyczących przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego L. i S. Z. nie pozostawia wątpliwości, że gospodarstwo to zostało przejęte bez budynków. Decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia [...].1984 r. Nr [...] orzeka o przejęciu gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, o wartości [...] zł., także we wniosku z dnia [...].1983 r. "o emeryturę dla właściciela gospodarstwa rolnego ( działu specjalnego )", złożonego przez S. Z., w części "G. Zaświadczenie terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego" odnotowano między innymi wartość gospodarstwa rolnego przekazywanego Państwu, określając wartość gruntów [...] zł, wartość budynków "bez budynków", a w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy decyzja organu pierwszej instancji jest zasadna.
Wnosząc w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie -Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].2002r. znak [...] B. P. podnosiła, iż stan faktyczny i prawny przejętego gospodarstwa rolnego budzi wiele wątpliwości. L. i S. małżonkowie Z. przekazali na własność Państwa gospodarstwo rolne decyzją z dnia [...].1984 roku nr [...] w oparciu o art. 59 pkt. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz.U nr 40 poz. 268 ). W świetle obowiązujących wówczas przepisów przekazujący mieli prawo pozostawienia sobie własności działki siedliskowej wraz z zabudowaniami. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że małżeństwo Z. z tego prawa nie skorzystali, a pozostawili sobie własność budynków. Wydaje się nielogicznym zatrzymanie budynków bez gruntu, co potwierdza, że przyjęte w zaskarżonej decyzji założenia są niesłuszne. Decyzja nr [...] nie precyzuje woli przekazujących i w ogóle z niej nie wynika, że przekazujący zachowali odrębną własność budynków. Przekazaniem bowiem objęto gospodarstwo rolne, to jest nieruchomość rolną w rozumieniu art. 46 Kodeksu cywilnego., w skład której wchodziło szereg działek, w tym między innymi zabudowana działka nr 0. część tej działki o powierzchni [...] a została przydzielona do bezpłatnego korzystania. Jeżeli przyjmiemy, że przekazujący nie zachowali własności budynków, a jedynie przysługiwało im prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego, które wykonywali do śmierci małżonkowie, a potem skarżąca. B. P. wskazywała, że nie kwestionuje praw spadkobierców L. Z., których upoważnienia do działania na swoją rzecz posiada. Skarżąca zwracała też uwagę, iż prawo zachowania własności budynków obowiązywało do dnia [...].1983r., w dniu przekazania przedmiotowego gospodarstwa rolnego, w świetle obowiązujących wówczas przepisów pozostawiało się własność działki siedliskowej bowiem nowelizacja przepisów miała na celu dla zapobieżenie dalszemu funkcjonowaniu odrębna własność budynków jako forma prawna, która się nie sprawdziła. Poddając krytyce na tle treści decyzji z 1984r. wiedzę sporządzającego ten akt na temat prawnych aspektów przeniesienia własności gospodarstwo rolnego skarżąca wnosiła prośby ponowne rozpatrzenie jej sprawy i uchylenie decyzji nr SKO. [...]
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje .
Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Właściwym do rozpoznania skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.), rozstrzygając w granicach danej sprawy, uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany powołaną podstawą prawną oraz granicami skargi wyznaczonymi przez zakres zaskarżenia , podnoszone w niej zarzuty i zgłaszane wnioski (art.134 p.p.s.a.). Orzekanie w granicach sprawy oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjno-prawnego, co w sprawie niniejszej oznacza, powinność zbadania także decyzji organu pierwszej instancji poprzedzającą wydanie zaskarżonej decyzji.
Na tle na wstępie powołanych okoliczności wynikających z decyzji oraz przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt organu pierwszej i drugiej instancji obrazujących przebiegu postępowania w sprawie, w której zostały one wydane skargę należy uznać za zasadną, wobec skuteczności niektórych podnoszonych w nie zarzutów oraz dostrzeżonych, a nie sygnalizowanych przez skarżących uchybień przepisom postępowania, w tym kwalifikowanym jako stwarzające podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § l pkt 4 k.p.a.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie po ostatecznym sprecyzowaniu przez B. P. wniosku miało za przedmiot nieodpłatne przeniesienie na rzecz wyżej wymienionej działki nr A o powierzchni [...] ha, położonej na terenie gm. [...], obręb [...]. Okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku dotyczą regulacji zawartej w art. 118 ust. 2 a w zw. z art. 118 ust. 2 - 3 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 , sprost. Dz.U. Nr 45, poz. 199 z późn zm. ), które to przepisy słusznie miały na uwadze organy pierwszej i drugiej instancji orzekając w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art 118 ust. 2 - osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków, zaś w myśl ust. 2a tego artykułu - z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Artykuł 118 w ust. 3 stanowił, że przepisów ust. l-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach, zaś dla pełnego obrazu analizowanej regulacji należy wskazać także na treść art. 118 ust.1, który przewidywał, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki.
Zarówno z; twierdzeń strony jak i ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Gminy [...] decyzją z dnia [...].1984r. Nr [...] działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz.U. Nr 40 poz.268) przejął nieodpłatnie od S. Z. i L. Z. na własność Państwa, w zamian za świadczenia emerytalne, gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...] ha , składające się działek nnr B C położonych we wsi [...] oraz działek nnr D, E, F, G, H, I, J, K położonych we wsi [...]. Przejęcie własności nastąpiło bez wyłączenia i pozostawienia małżonkom działki gruntu, na której znajdują się budynki, przyznano im natomiast prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działkę gruntu o powierzchni [...] ha w działce oznaczonej numerem 0. Wskazane ustalenie znajdują uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym, w przeciwieństwie do dowolnego stwierdzenia, że wyżej opisane gospodarstwo rolne zostało przejęte bez budynków znajdujących się na działce nr 0 położonej we wsi [...], które jest dowolne. Takie ustalenie wywodzą organy orzekające w niniejszej sprawie z treści przedmiotowej decyzji , w której nie wymienia się jako podlegających przejęciu wraz z gospodarstwem rolnym znajdujących się. na niej budynków, a jest ono błędne jako nieuwzględniające obowiązujących w dacie jej wydania przepisów prawa. Co prawda zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji odwołują się we wskazanym zakresie do odpowiednich, wyżej wskazanych norm, nie dostrzegając jednakże ich wymowy oraz pomijając podstawowe zasady odnoszące się do prawa własności jako prawa podmiotowego, rzeczowego o charakterze bezwzględnym, które kształtuje prawo cywilne. Istotna w niniejszej sprawie jest zasada superficies solo cedit, wyrażona w obowiązującym od 1.01.1965r. art. 48 kc, który stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania.
Taki wyjątek od zasady superficjes solo cedit przewidywały powołane przez organy administracji rozpoznające niniejszą sprawę przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin obowiązujące przed dniem 1.01.1983r. dopuszczając istnienie odrębnej własności budynków, niezwiązanej z własnością gruntu , na którym zostały wzniesione. Pomijając jako zbędne rozważania dotyczące brzmienia oraz stosowania tych przepisów przypomnieć należy jedynie wskazane w kwestionowanych decyzjach regulacje wprowadzone w ich miejsce ustawą z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz.U. Nr 40, póz. 268 ). Artykuł 56 tej ustawy w ust. 1 stanowił, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu wraz z budynkami, ma prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w zakresie niezbędnym do zaspokajania swoich potrzeb i potrzeb członków rodziny, w ust. 2 iż taki rolnik ma prawo do użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni nie przekraczającej 10% obszaru przekazanego gospodarstwa, nie więcej jednak niż o powierzchni 0,3 ha, zaś w ust. 3, że jeżeli prawo do emerytury lub renty przysługuje obojgu małżonkom, uprawnienia określone w ust. 1 i 2 przysługują im łącznie. Użyte w treści art. 56 ust. 1 i 2 sformułowanie " rolnik .ma prawo " wskazuje iż uprawnienie do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w zakresie swoich potrzeb i potrzeb członków rodziny , a także użytkowania działki gruntu rolnego wynikało z samej ustawy, przysługiwało rolnikowi z mocy prawa, a zatem pozostaje aktualne także w sytuacji niewyrzeczenia o powyższym w decyzji wydawanej na podstawie art. 59 ust. 3 tej ustawy. Wadliwym jest powołanie w osnowie decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...].2002r. znak [...] jako podstawy rozstrzygnięcia art. 6 ustawy z dnia 24.02.1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ( Dz. U. z 1989r. Nr 10 poz.53 ), który nie ma zastosowania w stanie faktycznym sprawy.
W sprawie niniejszej organy obu instancji przyjmując błędna koncepcję rozstrzygnięcia ograniczyły postępowanie dowodowe nie wyjaśniając wszystkich okoliczności istotnych dla orzeczenia o zasadności wniosku B. P., a konsekwencją powyższego jest naruszenie zasad , o których mowa w art. 7kpa i art. 77 kpa. Istotną wadliwością postępowania przed organem pierwszej, a potem drugiej instancji jest także uchybienie obowiązkom wynikających z art. 61 § 4 kpa w zw. z art. 28 kpa polegające na zaniechaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania pozostałych zstępnych małżonków S. i L. Z. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, iż dla ustalenia ich kręgu zbędnym było postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, zaś właściwy środek dowodowy stanowiły zaznania stron w powiązaniu z aktami stanu cywilnego dotyczącymi śmierci małżonków oraz pochodzenia ich zstępnych.
Mając powyższe na uwadze uznając skargę za zasadną Wojewódzki Są Administracyjny biorąc za podstawę art. 145 § l pkt a - c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, przy czym podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania stanowi art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło