II SA/Kr 224/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 października 2008r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu . W dniu [...] maja 2009r. Z. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2009r. wydanego w sprawie skargi strony na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niewielkie dochody. Podkreśla, iż uzyskuje dochody ze świadczeń emerytalnych, od trzech lat pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Dodaje, iż budżet domowy obciążony jest kredytem zaciągniętym przez żonę w wysokości [...] zł na 30 lat. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. 2- osobowa rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawcy oraz jego żony w łącznej wysokości 3 443,13 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada mieszkanie o pow. 56,11 m2, garaż o pow. 15 m2. Żona skarżącego jest właścicielem działki budowlanej położonej w W. o pow. 23 ary. Strona nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje natomiast, iż na zasadach współwłasności z żoną posiada samochód osobowy marki [...] z 2001 roku. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 3 443,13 zł, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący nie udokumentował żadnych obciążeń budżetu, a zatem w kontekście otrzymywanych dochodów, faktu nieposiadania żadnych innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu, jest w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, koniecznych dla uiszczenia należnych opłat sądowych. Skarżący co prawda podniósł, iż ponosi duże koszty związane z utrzymaniem, a dochody osiągane przez jego rodzinę są niewystarczające, jednakże twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z utrzymaniem, opłatami czy np. zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego. Skoro bowiem skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, tym samym uniemożliwił rzetelne ustalenie, czy poniesione przez niego koszty sądowe mogłyby wiązać się z uszczerbkiem w jego utrzymaniu. Natomiast z samego oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż żona skarżącego zaciągnęła kredyt w wysokości [...] tyś. zł na okres 30 lat, i kredyt ten stanowi obciążenie budżetu domowego. Orzekający pragnie zaznaczyć, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów, nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokajania przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Fakt, iż małżonka skarżącego otrzymała kredyt bankowy, sugeruje bowiem, że po pierwsze czuje się ona osobą zdolną do jego spłaty, a po drugie także w ocenie banku zdolność taką posiada. W tym miejscu należy także mocno zaznaczyć, iż sugerowana i oświadczana przez skarżącego rozdzielność majątkowa z żoną nie ma znaczenia w kontekście oceny przesłanek kwalifikujących do przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej ( post. NSA z dnia 6.10.2004r. GZ 71/04 ). Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawca posiada bowiem stały, pewny dochód z tytułu emerytur swojej oraz małżonki oraz majątek. Posiadanie zaś majątku w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy może on potencjalnie przynosić jego właścicielowi pożytki i może on nim swobodnie dysponować. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata czy radcy prawnego należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych wymaganych na obecnym etapie postępowania ( 100 zł jako opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz ew. koszty skargi kasacyjnej ) oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, nawet wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego jest obowiązkowy, i strona chcąc zaskarżyć wyrok czy postanowienie ( jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie ) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego musi wnieść skargę kasacyjną, która sporządzona będzie przez kwalifikowanego pełnomocnika, wobec faktu posiadania przez wnioskodawcę wysokiego miesięcznego dochodu oraz majątku - nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).