II SA/Kr 230/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędzia WSA Mariusz Kotulski Protokolant Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2009 r. sprawy ze skargi E.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 16 grudnia 2008 r., nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 15 kwietnia 2008 r., nr [ ] ; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego E.C. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...].10.2005r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].08.2002 r. nr [...], którą odmówił E. C. przyznania uprawnień kombatanckich. W/w decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lipca 2007r. sygn. akt II SA/Kr 1384/05. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał; że organ prowadzący postępowanie administracyjne w sposób niewystarczający wyjaśnił stan faktyczny sprawy, czym naruszył art. 7 i 77 § 1 kpa. Ponadto Sąd uznał, że katalog obozów (miejsc odosobnienia) zawarty w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) jest wiążący dla organu. W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit "b" i "c", art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371), odmówił przyznania uprawnień kombatanckich E. C. W toku przeprowadzonego ponownie postępowania organ zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z prośbą o opinię w sprawie najnowszych ustaleń dotyczących istnienia obozów przejściowych na terenie L. w okresie II Wojny Światowej. W ocenie organu fakt wysiedlenia strony jest bezsporny, jednakże samo wysiedlenie nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ uznał, że E. C. nie mógł przebywać w żadnym z obozów przejściowych przesiedleńczch wymienionych w opinii Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] lutego 2008r., bowiem funkcjonowały one dopiero od roku 1940 r., natomiast skarżący został wysiedlony w grudniu 1939 r. Wprawdzie na przełomie 1939 r. i 1940 r. przebywały pierwsze wysiedlone rodziny w obozie w L. przy ul. [...], jednakże zgodnie z w/w opinią IPN były to rodziny mieszkańców osiedla im. M. i okolic L., nie zaś [...]. Jak wynika z opracowania naukowego S. A. ("Obozy przejściowej i przesiedleńcze" s. 108) "utworzenie obozu nastąpiło w związku z przygotowaną akcją wysiedlania polskich mieszkańców osiedla im. M. na P., zorganizowaną w noc sylwestrową 1939/1940 r. i w nocy z [...] na [...] stycznia 1940 r." Ponadto na terenie L. zostały utworzone w listopadzie 1939 r. punkty zborne — w hali targowej przy pl. [...] dla rodzin wysiedlanych z okolic L. i dzielnicy G. oraz w budynku fabryki "A" na R. najprawdopodobniej dla rodzin wysiedlanych z północnych terenów lodzi oraz [...]. Organ, opierając się na opinii Sekcji Ekspertyz Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 23 sierpnia 2007r. uzyskanej na potrzeby innego postępowania administracyjnego, stwierdził, że punkty zborne, w których przebywali wysiedleni Polacy w oczekiwaniu na transport do Generalnego Gubernatorstwa nie spełniają warunków ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. E. C. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ "nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji". Ponadto w piśmie do Prezesa IPN z dnia 31 lipca 2008r. wskazał, że jego ojciec R. C. został wysiedlony w ramach niemieckiej akcji skierowanej przeciwko inteligencji, ponieważ odmówił podpisania volkslisty oraz zarzucił, że twierdzenie jakoby obozy przejściowe w L. istniały dopiero od 1940 roku, nie jest prawdziwe i wskazał na opracowania historyczne, zgodnie z którymi obozy takie istniały już od października 1939 roku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a - c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ podał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji objętej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ podkreślił, że E. C. nie określił, przy jakiej ulicy znajdował się obóz, zaś materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala wykluczyć, aby wnioskodawca przebywał w miejscu odosobnienia określonym przepisami ustawy o kombatantach. Zdaniem organu E. C. mógł "prawdopodobnie przebywać w punkcie zbornym na terenie L., które to zostały uruchomione jeszcze w 1939 roku". Wysiedleni Polacy przebywali w punktach zbornych od kilkunastu godzin do kilkunastu dni w oczekiwaniu na przetransportowanie do Generalnego Gubernatorstwa. Nie przeprowadzano w nich selekcji ani rozdzielania dzieci od rodziców. W opinii Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN (pismo z dn. 20.07.2007 r.) punkty zborne nie spełniają warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. "Zatem fakt pobytu w powyższym miejscu odosobnienia nie stanowi podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich. Ponadto organ wyjaśnił, że strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających jej pobyt w miejscu odosobnienia na terenie L., zaś świadkowie, na których się powołuje: A. W., J. B., B. G. nie potwierdzają pobytu strony w obozie, lecz jedynie fakt wysiedlenia z miejscowości S., albo pobyt na wysiedleniu w miejscowości C. Natomiast świadkowie Z. L. i Z. N., którzy oświadczyli, iż zostali wysiedleni wraz z rodziną strony jednym transportem do T., po krótkim kilkudniowym pobycie w L., nie posiadają uprawnień kombatanckich z tego tytułu, jak również nie przedstawili jakichkolwiek dowodów potwierdzających ich pobyt w obozie przesiedleńczym w L.. Organ wskazał też, że Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Zarząd Okręgowy w K. w rekomendacji z dnia 3 czerwca 2005r. uznał, iż brak jest podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Dlatego, zdaniem organu, strona nie była poddana represjom w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Skargę na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł E. C., zarzucając, że organ na poparcie swoich twierdzeń wybrał korzystne dla siebie opracowania historyczne, a pominął te, w których zawarte są ustalenia zgodne z twierdzeniami skarżącego. Ponadto skarżący podkreślił, że z powodu wieku nie może pamiętać nazwy obozu, w którym przebywał, a rodzice nie przeżyli wojny i nie pozostawili mu informacji potrzebnych do potwierdzenia istotnych okoliczności. Podniósł też, że wiele wskazuje, iż przebywał w obozie na R., do którego byli kierowani wysiedleni z województwa [...], w którym leży jego rodzinna miejscowość S. Jednakże zdaniem skarżącego na podstawie dostępnych danych organ był w stanie dokonać potrzebnych ustaleń, czego jednak nie uczynił. Skarżący zarzucił, że organ nie spełnił zaleceń zawartych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 26 lipca 2007r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wskazał, że skarżący nie mógł być ofiarą akcji "Inteligencja", ponieważ został wywieziony do Generalnej Guberni w okolice T., zaś akcja ta obejmowała jedynie mieszkańców L., i rodzina skarżącego nie podzieliła losów ofiar tej akcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie "ppsa", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 7 kpa organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta została skonkretyzowana w art. 77 § 1 kpa, który zobowiązuje organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Zatem organ prowadzący postępowanie nie może uchylić się od obowiązku przeprowadzenia dowodów mających znaczenie dla ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, powinien dążyć do wyjaśnienia pojawiających się w toku postępowania wątpliwości, jak również nie może takich wątpliwości pochopnie rozstrzygać na niekorzyść strony. Oczywiście strona postępowania również jest zobowiązana do współpracy z organem w ustalaniu stanu faktycznego i nie może wykorzystywać ciążącego na organie obowiązku ustalania stanu faktycznego do przejawiania całkowitej bierności, zwłaszcza, jeśli wykazanie danej okoliczności jest uzależnione od posiadanych wyłącznie przez stronę informacji. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ w sposób wadliwy ustalił stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Wprawdzie zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) organ orzeka o uprawnieniach kombatanckich na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby, a więc strona jest zobowiązana do wskazania okoliczności i przedstawienia dokumentów, które przemawiają za przyznaniem jej uprawnień kombatanckich, jednak przepis ten nie wyłącza ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu administracyjnym, która nakłada na organ obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do ustalenia istotnych okoliczności sprawy. Wynika to z faktu, iż w sprawach dotyczących postępowań mających za przedmiot uprawnienia wynikające z przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, organ wydający decyzję związany jest przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 75 i 77. Skoro skarżący opisał okoliczności związane z wysiedleniem jego rodziny, takie jak czas i miejscowość, z której jego rodzina została wysiedlona, miejsce, do którego została przesiedlona, oraz w sposób ogólny wskazał na obóz przejściowy w L., w którym jego zdaniem przebywał, to na organie prowadzącym postępowanie należało możliwie jak najdokładniejsze zweryfikowanie tych okoliczności na podstawie wszystkich dostępnych źródeł. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajduje się sformułowanie o "prawdopodobnym" przebywaniu skarżącego w punkcie zbornym, a nie w obozie przejściowym, co wskazuje na istniejące wątpliwości co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Organ powinien podjąć działania w celu usunięcia tych wątpliwości, jednak tego nie uczynił. W aktach administracyjnych znajduje się pismo skarżącego z dnia 25 lipca 2007r. (k. 45 akt adm.), w którym wskazane są osoby mogące w ocenie skarżącego potwierdzić okoliczności uzasadniające przyznanie mu uprawnień kombatanckich, jednak organ administracyjny ani nie przeprowadził dowodu z zeznań tych świadków ani też nie wyjaśnił, dlaczego taki dowód pominął, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa, który nakazuje w uzasadnieniu faktycznym wskazanie przyczyn, z powodu których organ odmówił danym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżący kilkakrotnie wskazywał, że wysiedlenie jego rodziny było spowodowane przynależnością ojca do P.O.W. a nadto, że z tego też powodu ojciec był w początkach grudnia 1939 r. aresztowany, zaś deportacja rodziny nastąpiła w ramach akcji "Inteligencja". Okoliczności powyższe powinny być przez organ zweryfikowane z pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych (listy osób aresztowanych, wysiedlonych, przyczyny tych represji). Wskazać należy, iż znajdujący się w aktach sprawy dokument pochodzący z Archiwum Państwowego w L. (k. 4 akt adm.) w istocie nie dotyczy ojca skarżącego, który miał na imię R., a nadto sporządzony został w 1998 r. co musi budzić wątpliwości co do aktualności informacji w nim zawartej. Nie można także odmówić racji - co do zasady - skarżącemu, iż obozy przejściowe w L. funkcjonowały już w 1939 r., co wynika także z pisma IPN, na które powołuje się organ. Okoliczności dotyczące ewentualnego pobytu rodziny skarżącego w obozie o takim właśnie charakterze powinny być zweryfikowane przy uwzględnieniu wykazu obozów przejściowych w L., zgodnie z treścią załącznika do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia (...). Sąd podziela stanowisko wyrażone przez tut. Sąd w wyroku z dnia 26. 07. 2007 r., II SA/Kr 1384/05, iż organ jest związany katalogiem obozów (miejsc odosobnienia) wskazanych w tym Rozporządzeniu. Jednakże nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż istnienie obozu jest równoznaczne z datą jego "oficjalnego" powstania, czy formalnego potwierdzenia jego istnienia i charakteru obozu przez władze niemieckie. Z pisma Prezesa IPN dnia 8. 02. 2008 r. (k. 69, 70 akt adm.) wynika wszak wyraźnie, że już na przełomie 1939 i 1940 r. osadzano pierwszych wysiedlanych (także z rejonów P., K. i W.) w przejściowym obozie przesiedleńczym przy ul. [...], chociaż oficjalnie został on uruchomiony na początku 1940 r. Należy podkreślić, że żaden przepis ustawy ani rozporządzenia nie uzależnia uznania pobytu w miejscu odosobnienia jako podstawy przyznania uprawnień kombatanckich od przebywania w takim miejscu wyłącznie po jego oficjalnym uruchomieniu, czy też oficjalnym uznaniu charakteru obozu przez władze [...]. Czas pobytu w takim obozie jako podstawa przyznania uprawnień kombatanckich ograniczony może być wyłącznie datami wynikającymi z przepisów ustawy tj. okresem wojny 1939-1945 r. Organ powinien więc wyjaśnić za pomocą dostępnych środków dowodowych, kiedy dany obóz faktycznie istniał i funkcjonował, a nie tylko od kiedy jego istnienie zostało formalnie potwierdzone, czy też nastąpiło oficjalne uruchomienie przez władze [...] i przeprowadzić postępowanie dowodowe w kierunku istnienia list osób w takich obozach osadzonych, mając na uwadze wskazany przez skarżącego czas pobytu rodziny C. w L., przed przetransportowaniem do Generalnego Gubernatorstwa. Zweryfikowania wymaga również twierdzenie skarżącego, iż rodzina R. C., (a nie T. C.) była objęta represjami w ramach akcji "[...]", do jakiego punktu(obozu) przetransportowano osoby aresztowane w S. w grudniu 1939 r. i czy ojciec skarżącego wraz z rodziną przebywał w obozie przejściowym w L., mając na uwadze treść art. 153 ppsa. Ponieważ organ naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania, wadliwie ustalając stan faktyczny, a błędne ustalenie przesłanek przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzeczono jak w punkcie l sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa. W przedmiocie kosztów orzeczono w oparciu o art. 200 ppsa.