II SA/Kr 2340/00

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie: NSA Piotr Lechowski WSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant: Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2004 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 lipca 2000r. Nr [...] w przedmiocie anulowania czynności zameldowania - skargę oddala - II S.A./Kr 2340/00 Uzasadnienie Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...][...]2000r. znak [...] utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2000r. znak [...], którą orzeczono o odmowie anulowania czynności materialno-technicznej polegającej na zarejestrowaniu zameldowania Pani D. .K. w dniu [...]. 1985r. na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało. Zgodnie z art.47 ust. l ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy prowadzący ewidencją ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu. Osoby dokonujące zameldowania na pobyt stały pod wskazanym przez nie adresem winny spełniać dwie przesłanki. Przesłankami tymi są: faktyczne zamieszkiwanie pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, oraz posiadanie uprawnień do przebywania w lokalu /art.9 ust.2 ustawy. Artykuł 9 ust.2 ustawy stanowił, przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić uprawnienia do przebywania w lokalu w którym ma nastąpić zameldowanie. Kolegium podkreśla, że ustawodawca określając jako jedną z koniecznych przesłanek, posiadanie uprawnień do przebywania w lokalu nie różnicuje rodzajów tych uprawnień. Tym samym uprawnienie to może wynikać z różnych tytułów prawnych. Jak wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji, w przedmiotowej sprawie Pani D. K. dokonując zgłoszenia zameldowania spełniła obie przesłanki. W dniu [...] 1984r. Pani D. K. zawarła związek małżeński z Panem F. S.. Pan F. S. był współwłaścicielem budynku przy ul. [...] w [...], a w lokalu nr [...] mieszkał i był zameldowany od [...]1930r. Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na art.10 ustawy z dnia 10.04.1974r. prawo lokalowe, zgodnie z którym małżonkowie wspólnie zajmujący lokal mieszkalny byli z mocy prawa najemcami tego lokalu. Tak więc, zdaniem Kolegium Pani D. K. w dniu zameldowania zamieszkiwała z zamiarem stałego przebywania w lokalu nr [...] przy ul [...] w [...], wraz ze swoim mężem, który posiadał uprawnienia do lokalu, tym samym spełnione zostały wymagane przesłanki do zameldowania. Z akt sprawy wynika, że Pan F. S. zmarł [...] 1996r. Postępowanie spadkowe nie zostało jeszcze zakończone. Sąd Rejonowy wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia praw do spadku na podstawie testamentu przez żonę Panią D. K., lecz od tego postanowienia została złożona apelacja. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła Pani S. T., współwłaścicielka budynku przy ul. [...] w [...], córka Pana F. S.. W skardze wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i decyzji Prezydenta Miasta [...] W uzasadnieniu skargi podniosła, że decyzje zostały oparte na sfałszowanych dowodach i ustaleniach a to: 1. "Pełne dane osoby - karta znajdująca się na rewersie okładki została sporządzona w dniu [...] 2000r., a więc po złożeniu przez nią wniosku z dnia [...] br. Dotyczy ona nie F. K., męża D. K., ale jego ojca F. K., który zmarł w 1955roku" 2. Mieszkanie nr [...] nie jest odrębną własnością, nie podlega więc dziedziczeniu. Powoływanie się D. K. na nieprawomocne postanowienie sądowe jest w tej sprawie bez znaczenia, ponieważ zarzut dotyczy czynności z dnia [...] 1985r. 3. Postępowanie wykazało iż D. K. nie uzyskała od żadnego ze współwłaścicieli zezwolenia na zameldowanie na pobyt stały. Zdaniem Skarżącej organ meldunkowy odmawiając anulowania czynności zameldowania D. K. w mieszkaniu nr [...] narusza uprawnienia współwłaścicieli do dysponowania swoją własnością ponieważ odmowa anulowania zameldowania równoznaczna jest z przydzieleniem D. K. prawa do tego mieszkania przez organ administracji publicznej, czego nie przewidują obecne przepisy prawa lokalowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji podkreślając, że Pani D. K. posiadała dwojakiego rodzaju uprawnienia do zameldowania w przedmiotowym lokalu. Mianowicie przez fakt zawarcia związku małżeńskiego z Panem F. S. oraz zamieszkaniem w lokalu nr [...] należy domniemywać, że mąż udzielił żonie wymaganego uprawnienia do zameldowania się w przedmiotowym lokalu. A nadto wymagane uprawnienie do zameldowania się wypływało z mocy samego prawa, albowiem art.9 ust.3 prawa lokalowego z dnia 10 kwietnia 1974r. stanowił, że małżonkowie wspólnie zajmujący lokal mieszkalny są z mocy prawa najemcami tego lokalu, chociażby umowa najmu została zawarta tylko przez jednego z nich lub przydział lokalu pozostającego w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej nastąpił na rzecz jednego z małżonków. Odnośnie zarzutu naruszenia uprawnień współwłaścicieli do dysponowania swoją własnością, to Kolegium stwierdza, że przedmiotem postępowania było zbadanie prawidłowości dokonanej czynności administracyjnej nie zaś prawo własności. W dniu [...] 2004r. Pani S. T. działając jako opiekun prawny P. S., współwłaściciela budynku przy ul. [...] w [...], złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym pismo w którym podtrzymała wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji w obu instancjach. W piśmie podniosła, że postępowanie o anulowanie czynności materialno-technicznej z dnia [...] 1985r. prowadzone było z intencją ochrony interesu D. K., który zasada się na utrzymaniu przez nią prawa posiadania mieszkania również po śmierci męża. Zdaniem Pani S. T. uprawnienia Pani D. K. do przedmiotowego mieszkania reguluje art.923§l kc., czyli uprawnienia te wygasły po upływie 3 miesięcy od dnia otwarcia spadku, tym samym nie jest stroną tego postępowania administracyjnego w rozumieniu art.28 kpa. Nadto Pani S. T. podniosła, że w toku postępowania w pierwszej instancji: nie przeprowadzono dowodów z załączonych ksero dokumentów tj.książek meldunkowych, nie przesłuchano, ani nie wezwano do udziału w sprawie J. S., załączono do akt sprawy dokument sporządzony na użytek tego postępowania zatytułowany "dane osobowe" F. S., który znajduje się na okładce akt zamiast indywidualnej karty osobowej mieszkańca, nie włączono do akt sprawy indywidualnej karty osobowej P. S. nie zostało wyjaśnione jakie uprawnienia przysługiwały F. S. do lokalu nr [...] wobec oświadczenia D. K., że mąż nie dysponował przydziałem na to mieszkanie, a także błędnie przyjęto, że D. K. jest współwłaścicielem nieruchomości jako spadkobierca F. S.. Natomiast zdaniem Pani S. T. organ drugiej instancji błędnie ustalił, że uprawnienia Pani D. K. do przebywania w przedmiotowym lokalu wynikały z art.10 ustawy z dnia 10.04.1974r. prawo lokalowe, wobec stwierdzenia Pani D. K., że ani ona ani mąż nie dysponowali przydziałem administracyjnym na to mieszkanie. Ponadto Pani S. T. podnosi, że w aktach nie rozpoznanej jeszcze przez Sąd sprawy o sygn. II S.A. Kr 651/03 Kolegium Samorządowe odnośnie decyzji przydziału mieszkania dla F. S. reprezentuje odmienne stanowisko. Ponadto Kolegium nie wyjaśniło przyczyn dla których sporządzono w pierwszej instancji kartę osobową dla F. S., a nie ujawniono indywidualnej karty mieszkańca. W konkluzji Pani S. T. wskazała, że w dniu [...] 1985 r. nieruchomość stanowiła własność 6 osób, a zgody na zameldowanie udzielił tylko jeden współwłaściciel. Został więc naruszony §7 pkt l ust. 15 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności /Dz.u nr 32, poz.176/ ponieważ do zameldowania była potrzebna bądź to zgoda wszystkich współwłaścicieli nieruchomości bądź administratora. W dniu [...] 1985r. D. K. mogła być zameldowana na pobyt czasowy do 2 miesięcy, a tym czasie mogła starać się o uzyskanie zezwolenia pozostałych współwłaścicieli, lub wystąpić przeciwko nim na drogę sądową zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów SN z dnia 11 lutego 1993r., IIIAZP 28/92 /OSN 1993r. z 7-8/. A także wniosła o uznanie: kserokopii z kart meldunkowych, druku zgłoszenia zamieszkania F. S. w lokalu nr [...] w charakterze głównego lokatora w dniu [...]1951, karty meldunkowej [...] za dowód na okoliczność że P. S. zamieszkiwał w tym lokalu przed wprowadzeniem w [...] przepisów o publicznej gospodarce lokalami, oświadczenia woli D. K. zawartego na karcie [...] akt, pisma urzędu meldunkowego z dnia [...]1989r., kserokopii karty osobowej P. S.. P. S. z racji choroby psychicznej i warunków rodzinnych przez długi okres przebywa poza mieszkaniem nr [...], a uznanie przez organ meldunkowy Pani D. K. za stronę postępowania, stało się z pokrzywdzeniem praw P. S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art.97 ustawy z dnia 30.08. 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1271/ Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta, zgodnie z art.1 §2 ustawy z dnia 25.07 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art.134 §1 ustawy z dnia 30.08 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz po wołaną podstawą prawną. Stąd też przedmiotem postępowania sądowego w niniejszej sprawie było zbadanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji dotyczy odmowy anulowania czynności materialno-technicznej z dnia [...] 1985r. polegającej na zarejestrowaniu zameldowania Pani D. K. w lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w [...]. Sąd nie rozstrzygał, ani nie rozważał podnoszonych przez Skarżącą okoliczności związanych z zameldowaniem, miejscem pobytu, posiadaniem tytułu do lokalu przez Pana P. S., albowiem nie są one objęte granicami danej sprawy. Natomiast kwestie związane z nabyciem statusu współwłaściciela budynku przez Panią D. K nie należą do kognicji sądów administracyjnych. Skarżąca jako podstawowy zarzut skargi wskazała naruszenie prawa tj §7 ust. l pkt 15 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28.06 1984r w sprawie wykonania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji /Dz.U nr 34, poz 176/, który stanowił wymóg przedłożenia przez osobę dokonującą zameldowania "potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu, dokonane przez właściciela /zarządcę/ budynku. Powołany przepis rozporządzenia nawiązywał do wymogu ustawowego zawartego w art.9 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r.o ewidencji ludności i dowodach osobistych /który został wprowadzony do ustawy w wyniku jej nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 26.04 1984r./, a który stanowił "przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu w którym ma nastąpić zameldowanie". Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27.05 2002r, /Dz.U z 2002r. Nr 78, poz.716/ orzekł, że art.9.ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz/U z 2001 r. Nr 87, poz.960 i Nr 110, poz.1189/ jest niezgodny z art.52 ust. l i art.83 w związku z art.2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny /OTKA-A-2002/3/34/wskazał m.in. art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności dotyczy danych, które nie są objęte ewidencją ludności. Potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywaniu w lokalu mieszkalnym nie służy bowiem rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Artykuł 9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności pozostaje w sprzeczności z założeniem zawartym w art.1 ust.2 tej ustawy. Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art.9 ust.2 w związku z art.29 ust.1 ustawy o ewidencji i przepisami wykonawczymi tj §7 ust.1 pkt 15 i §12 ust. l rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności /Dz.U. Nr 32, poz.176/, które nakazują przy zameldowaniu przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu dokonane przez właściciela /zarządcę/ budynku idzie "za daleko", jeśli chodzi o ochronę osób trzecich tj.właścicieli budynków. Jak wynika bowiem z przytoczonych we wniosku i stanowisku Prokuratora Generalnego orzeczeń sądowych, zmuszają one wyłącznie osobę, która chce dopełnić obowiązku meldunkowego, do prowadzenia długotrwałej, a często kosztownej procedury sądowej w celu uzyskania "zastępczego" potwierdzenia uprawnień do lokalu. Jak podkreśla dalej Trybunał "uprzywilejowana" pozycja właściciela /zarządcy/ budynku w porównaniu z uprawnieniami osoby, która zamieszkała w danym lokalu i pragnie zameldować się w nim, polega na oddaniu do rąk tego pierwszego dokonania wiążącej oceny stanu prawnego dla celów meldunkowych. Jak już wskazano, niezbędne jest orzeczenie sądu wydane w innym postępowaniu, wszczętym z inicjatywy osoby mającej spełnić obowiązek meldunkowy, podczas gdy właściciel /zarządca/ nie ma obowiązku uzasadniania swojej odmowy w jakikolwiek sposób. Także organ administracji nie jest tu uprawniony do dokonania samodzielnej oceny, opartej na analizie stanu prawnego niezależnie od przedstawionych mu dokumentów i innych dowodów. Nadto Trybunał wskazał, że obowiązek meldunkowy jest obowiązkiem o charakterze publicznoprawnym, a jego naruszenie stanowi wykroczenie z art.147 kodeksu wykroczeń. Przepis ten bywa stosowany także w sytuacji gdy osoba zgłosiła swój pobyt właściwemu organowi /a więc ze swej strony dopełniła obowiązku meldunkowego/, ale mimo to nie została zameldowana. Tym samym zakwestionowany przepis narusza zasadę proporcjonalności, która w niniejszej sprawie polega na dopuszczeniu jednego tylko sposobu potwierdzania uprawnień do lokalu, który może być - zgodnie z aktualną judykaturą- zastąpiony uciążliwą i zbyt długotrwałą w zestawieniu ze specyfiką obowiązku meldunkowego procedurą zastępczą w postaci postępowania przed sądem powszechnym. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05 2002r. wszedł w życie 19 czerwca 2002r., a jego skutkiem jest utrata mocy obowiązującej art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ex tunc, czyli z mocą wsteczną /art.9 ust.2 został wprowadzony do tekstu tej ustawy przez ustawę z dnia 26 kwietnia 1984r. zmieniającą ustawę o ewidencji ludności/. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, art.9 ust.2 ustawy o ewidencji utracił moc prawną. Skutkiem orzeczenia jest zmiana stanu prawnego w zakresie wykonywania obowiązku meldunkowego. Tym samym podstawa prawna wydawanych decyzji administracyjnych w sprawach zameldowania, wymeldowania musi być zgodna z stanem prawnym jaki powstał w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Natomiast co do decyzji administracyjnych, które zostały wydane przed wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisów co do których Trybunał orzekł niezgodność z Konstytucją można wznowić postępowanie zgodnie z przesłankami określonymi w art.145a kpa. W przedmiotowej sprawie podstawowy zarzut skargi opierał się na naruszeniu przepisów o potwierdzeniu przez współwłaścicieli uprawnień do przebywania w lokalu, jako przesłanki wymaganej przy zameldowaniu na pobyt stały, które to przepisy utraciły moc prawną. Mając na uwadze stan prawny jaki powstał po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.