II SA/Kr 237/18

Kraków, dnia 10 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. C. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2018 r. o zwolnieniu skarżącej od wpisu sądowego od skargi oraz w pozostałej części oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Nr [...] [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 23 listopada 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. C. o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie - poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Nr [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 23 listopada 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, a w pozostałej części oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. M. C. wniosła w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza, zarzucając błędną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie - zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 - 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319 - 320). Należy przy tym podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika osobie fizycznej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11 - powołane orzeczenia dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to uzależnione od sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 61/04, wszystkie orzeczenia dostępne na witrynie orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów postępowania, strona powinna wykazać. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek poniesienia kosztów postępowania oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Ponadto zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni prowadzi do konkluzji, że brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd podziela zatem stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Biorąc nawet pod uwagę twierdzenia zawarte w sprzeciwie, że na jedną osobę w gospodarstwie domowym skarżącej przypada miesięcznie kwota netto 1100 – 1250 zł i zważywszy, że skarżąca uczęszcza na płatne studia magisterskie, ponosi koszty telefonu i internetu, to z pewnością nie można jej uznać za osobę ubogą. Osoba uboga to taka, która ma trudności z zaspokojeniem niezbędnych kosztów życia i utrzymania, do których nie należą koszty wskazane wyżej. Sytuacja majątkowa skarżącej nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Należy wskazać, że skarżąca została postanowieniem referendarza zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi co oznacza, że skardze zostanie nadany dalszy bieg, a skarżąca nie zostanie pozbawiona prawa do sądu. W skardze skarżąca przedstawiła swoje stanowisko, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Należy przy tym zaznaczyć, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie referendarza jest trafne, zatem na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1-3 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.