II SA/Kr 238/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie : Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant : sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 31 stycznia 2023 r. nr DSE3a-K1082-D19715-10/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych skargę oddala. Decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 stycznia 2023 r. nr DSE3a-K1082-D19715-10/23 utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia 23 listopada 2022 r. nr DSE2-K1027-D19715-7D/22 o odmowie potwierdzenia na wniosek Pana M. F. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wnioskodawca nie spełnia warunków wynikających z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dołączono żadnych dowodów na okoliczność prowadzonej działalności opozycyjnej lub doznanych represji. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ podjął czynności uzupełniające zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dokonano sprawdzenia, czy strona figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.goY.pł" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, w internetowej bazie danych projektu: "Słownik NIEZALEŻNI DLA KULTURY" prowadzonego przez Stowarzyszenie Wolnego Słowa, a także w wykazach: "Poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej", "Żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej", "Osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r." i "Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego", prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". W ww. źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej Strony lub doznanych przez nią represjach. Pismem z dnia 20 grudnia 2022 r. Organ zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz wskazał jakie przesłanki prawa materialnego, niezbędne do wydania decyzji pozytywnej, nie zostały spełnione. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do twierdzeń Strony wskazujących na jej zaangażowanie w działalność antykomunistyczną wskazując, że żadna z tych aktywności nie spełnia przesłanek ustawowych. Na powyższą decyzję skargę złożył M. F.. W skardze zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do uznania go za działacza opozycji komunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. Skarga została następnie uzupełniona przez pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla skarżącego. W uzupełnieniu skargi wskazano, że doszło do istotnego naruszenia przepisów postepowania, a to art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. bowiem organ nie dołożył wszelkich starań do poszukiwania i prowadzenia dowodów, które wskazywał skarżący, zaś uzasadnienie decyzji zostało sporządzone w sposób lakoniczny i nie wskazuje, z jakich powodów oświadczenie załączone przez skarżącego zostało uznane za niewiarygodne. Organ nie dostrzegł związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy czynnym braniem udziału przez skarżącego w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności czy też odmowy współpracy ze służbami bezpieczeństwa i Milicją w postaci odmowy przekazywania Milicji informacji o tym, co się dzieje na postoju taksówek czy też o przewożonych pasażerach, a represjami, które spotkały skarżącego. Organ całkowicie pominął takie okoliczności, jak przewiezienie skarżącego przez ówczesne organy ścigania do siedziby Milicji Wojewódzkiej, nakładanie na skarżącego mandatów, utrudnianie prowadzenia działalności gospodarczej, nałożenie kary pieniężnej w wysokości 460 000 złotych, podpalenie w 1998 r. sklepu, czy pobicie w 2008 r. syna. Wskutek tych działań skarżący był zmuszony do opuszczenia kraju, o którego suwerenność walczył. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach: 1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym, 2) dochowania wymaganej prawem procedury, 3) respektowania reguł kompetencji. Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.) sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ramy prawne sądowej kontroli skarżonej decyzji wyznaczają przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. z 2021, poz. 1255). Stosownie do art. 2 tej ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Zgodnie zaś z art. 3 tej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177 oraz z 2022 r. poz. 375, 1259 i 1283), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Stosownie do art. 5 ust. 1 w/w ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W myśl art. 5 ust. 3 ustawy do wniosku o ustalenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy. W orzecznictwie wskazuje się, że Ubieganie się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje na wniosek osoby ubiegającej się o taki status. Nie zwalnia to organu prowadzącego postępowanie w sprawie od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, lecz ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. (wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 2864/19). Z przytoczonych przepisów prawa jednoznacznie wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej służy osobom, które w szczególny, wskazany w ustawie sposób oraz w zakreślonych w ustawie ramach czasowych prowadzili działalność antykomunistyczną lub były represjonowane. Innymi słowy nie każdemu, kto czynnie sprzeciwiał się ówczesnemu systemowi politycznemu służy taki status. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa zarówno na wnioskodawcy, jak i organie. Jak zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu (zob wyrok z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 502/22). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Prawidłowo organ przyjął, że skarżący nie spełnił żadnego z warunków określonych w art. 2 i art. 3 ustawy. Ustaleń tych organ dokonał mając na uwadze prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy w sprawie. Zauważyć należy, że skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy. Natomiast organ przesłanki te zweryfikował zwracając się do Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej, jak również korzystając z powszechnie dostępnych baz danych. O zakończeniu postępowania dowodowego organ zawiadomił wnioskodawcę, umożliwiając mu zajęcie stanowiska w sprawie. W ocenie Sądu nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Decyzja organu została wydana w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a jej szczegółowe uzasadnienie odpowiada prawu. Okoliczności przytoczony we wniosku z dnia 12 lipca 2022 r. (k. 14 administracyjnych akt sprawy), takie jak przewiezienie skarżącego przez ówczesne organy ścigania do siedziby Milicji Wojewódzkiej, nakładanie na skarżącego mandatów, utrudnianie prowadzenia działalności gospodarczej, nałożenie kary pieniężnej w wysokości 460 000 złotych nie , jakkolwiek mogą być wyrazem sprzeciwu skarżącego wobec ówczesnej władzy oraz ponoszonych konsekwencji tego sprzeciwu, jednak nie są wystarczające dla uznania, że przesłanki z art. 2 i art. 3 ustawy zostały spełnione. Natomiast całkowicie dla oceny wniosku pozbawione są okoliczności takie jak próba podpalenia sklepu w 1998 r. i pobicie syna w 2008 r., bowiem zgodnie z art. 2 ustawy w celu ustalenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bierze się pod uwagę okres od 1 stycznia 1956 r. dnia 4 czerwca 1989 r., natomiast zgodnie z art. 3 w/w ustawy w celu ustalenia statusu osoby represjonowanej bierze się pod uwagę okres od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Jako, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.