II SA/Kr 242/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Małgorzata Brachel- Ziaja (spr.) WSA Renata Czeluśniak Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2009 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 lipca 2008 r. nr [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia I. skargę oddala, II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat A.S. kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. B. K. złożyła w dniu [...] lutego 2008 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji (aktu własności ziemi) Naczelnika Miasta i Gminy w D. z dnia [...] lutego 1977 r. nr [...] stwierdzającej, że Z. i F. G. stali się z mocy prawa właścicielami nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr PGR [...] i [...] o powierzchni 1,6115 ha położonej w S. Wnioskodawczyni zarzuciła, iż przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, gdyż pozbawiła jej matkę 1/5 udziału w prawie własności wskazanych w decyzji działek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w dniu [...] kwietnia 2008 r. wydało decyzję znak: [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w D. z dnia [...] lutego 1977 r. nr [...]. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 157 § 3 k.p.a. w zw. z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 231 poz. 1700). W uzasadnieniu powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw wyklucza możliwość wszczęcia i prowadzenia w trybie administracyjnym postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które zostało szeroko omówione w uzasadnieniu decyzji. B. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na wolę testamentową swoich dziadków oraz zapisy księgi wieczystej LWh [...] c.d. nr [...], stanowiące dowód, iż 1/5 udziału w działkach nr pgr. 1 i 2 należy do jej matki. Obdarowanie F. G. ziemią pozbawiło matkę skarżącej udziału w spadku po rodzicach, a decyzja wydana w tej sprawie była niezgodna z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 25 lipca 2008 r. wydało decyzję, znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2008 r. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz art. 157 § 3 w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu powyższej decyzji podzielono w całości argumentację wskazaną w decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. Podkreślono, iż nie jest w ogóle dopuszczalne wszczęcie w trybie administracyjnym postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji- aktu własności ziemi. Kolegium powołało się na ugruntowaną linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie. Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. K., powtarzając argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dodatkowo wskazując, iż została niesłusznie pozbawiona prawa do spadku, co narusza art. 17 Europejskiej Karty Praw Człowieka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 21 listopada 2008 r. odrzucił skargę B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 lipca 2008 r. znak: [...] ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w zakreślonym terminie. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywrócił skarżącej termin do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie. Po uzupełnieniu braku przez B. K. skardze tej nadano bieg. W dniu 17 kwietnia 2009 r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pismo uzupełniające skargę. Skarżąca wniosła w nim o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia SKO, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podkreśliła, że w dotychczasowym postępowaniu przed organami administracji publicznej wnosiła nie tylko o unieważnienie decyzji, lecz również - poprzez wskazywanie m.in. na nieścisłości w powierzchni spornych nieruchomości - o sprostowanie oczywistej omyłki. Taki wniosek natomiast nie może zostać rozpatrzony na gruncie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, albowiem przepis ten nie obejmuje swoją dyspozycją wniosków o sprostowanie oczywistej omyłki. Organ administracji w ogóle nie rozpoznał wniosku o sprostowanie oczywistej omyłki w decyzji AWZ. Skarżąca wskazała ponadto, iż zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem nie jest całkowicie wyłączona merytoryczna kontrola ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Stanowisko takie reprezentował między innymi Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1994 r., sygn. III CRN 36/94 OSNC 1995/3/54. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty podniesione w skardze nie mogą odnieść skutku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby powodować konieczność jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności. Przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107 poz. 464) stanowi: "Do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji". Takie brzmienie powołanego przepisu kategorycznie wyklucza możliwość weryfikacji w trybie postępowań nadzwyczajnych, przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, ostatecznych decyzji uwłaszczeniowych (tzw. aktów własności ziemi). Do tej kategorii należy również decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w D. z dnia [...] lutego 1977 r. nr [...] objęta wnioskiem B. K., który zainicjował postępowanie w niniejszej sprawie. Utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii wskazuje, że "z woli ustawodawcy wymienionych trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszenia ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) nie stosuje się, chociażby te decyzje były dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane w tym przepisie skutkowałyby stosowanie tych trybów. A zatem niektóre decyzje (akty własności ziemi) mimo kwalifikowanych wad będą funkcjonowały w obrocie prawnym" (wyroki NSA z dnia 13.05.1999 r. sygn. II SA 569/99, LEX nr 46213 oraz z dnia 11.09.1998 r. sygn. II SA 627/98, LEX nr 41779). Odnosząc się do powołanego przez skarżącą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1994 r., sygn. III CRN 36/94 (OSNC 1995/3/54) należy stwierdzić, że nie odnosi się on do niniejszej sprawy. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono: "hipoteza przepisu art. 63 § 2 powołanej ustawy z dnia 19 października 1991 r. nie obejmuje decyzji administracyjnych bezwzględnie nieważnych, co sąd zawsze musi wziąć pod uwagę. Nieważność bezwzględna, według doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego, zachodzi m.in. wówczas, gdy akt lub orzeczenie administracyjne zostały wydane przez organ całkowicie nie powołany do wydawania aktów tego rodzaju (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: II CR 499/57 z dnia 29 czerwca 1958 r. - OSN 1959, z. 3, poz. 88 i z dnia 4 listopada 1959 r. II CR 669/59 - OSP 1962, z. 4, póz. 106)". W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z aktem własności ziemi wydanym przez organ "całkowicie niepowołany do wydawania aktów tego rodzaju". Skoro art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wyklucza możliwość zastosowania przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności do decyzji uwłaszczeniowych, to należy uznać, że w przypadku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności takiej decyzji zasadne jest wydanie na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Poglądowi temu nie stoi na przeszkodzie fakt, że art. 63 ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi stanowi: "Postępowanie administracyjne toczące się w sprawach, o których mowa w ust. 2, podlega umorzeniu". Przepis ten odnosi się bowiem tylko do takich postępowań nadzwyczajnych, które zostały skutecznie wszczęte ("postępowanie toczące się"). Jeżeli od razu po otrzymaniu wniosku organ administracji publicznej dojdzie do wniosku, że prowadzenie postępowania odnośnie nieważności decyzji jest niedopuszczalne na podstawie przepisu szczególnego, nie powinien wszczynać go, a następnie umarzać, lecz już na tym etapie powinien wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności. Rację ma skarżąca, iż art. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie wyklucza możliwości sprostowania oczywistej omyłki w decyzji wydanej na postawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zarzut nierozpoznania wniosku o sprostowanie oczywistej omyłki nie może jednak odnieść skutku w niniejszej sprawie i doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wniosek o stwierdzenie nieważności zainicjował postępowanie, które zakończyło się prawidłową decyzją o odmowie wszczęcia postępowania i tylko ta decyzja jest obecnie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Ewentualny wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. wymagałby rozstrzygnięcia w drodze postanowienia, jednakże byłoby to rozstrzygnięcie wydane w innym trybie i postępowaniu niż rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności, a w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. W świetle powyższego skargę B. K. należało uznać za bezzasadną i oddalić na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej wyznaczonego z urzędu przyznano na podstawie art. 250 p.p.s.a.