II SA/Kr 260/13

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 grudnia 2012r. nr [...] znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 19 sierpnia 2015r. M. N. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB w K. z dnia 17 grudnia 2012r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na niskie w stosunku do potrzeb dochody rodziny, duże koszty utrzymania rodziny, koszty leczenia . Podnosi, iż źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za prace skarżącej oraz małżonka. Córka studiuje i nie ma własnych dochodów. Znaczny koszt miesięczny obejmuje pokrycie wydatków związanych ze studiowaniem córki. Wobec faktu, iż obydwoje małżonkowie maja po 60 lat, są już osobami schorowanymi i znaczne kwoty wydatkują również na leki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz uczącą się córką. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę strony oraz jej męża w wysokości kolejno 2000 zł oraz 1800zł . Łączne zatem dochody rodziny wynoszą 3800 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom o pow. 180 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,25 ha . Skarżąca nie wykazuje natomiast faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności na koncie bankowym. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski skarżącej złożone do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostały rozpoznane odmowie ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt II OZ 1262/14 z dnia 5 grudnia 2014r. oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Krakowie wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowienie NSA z 8 maja 2015r. sygn. akt II OZ 396/15 – oddalające zażalenie ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Jak wynika z przedstawionego przez skarżącą wniosku, jej sytuacja nie zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej, a sama skarżąca nie przedstawiła argumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy w obecnej chwili w związku z pogorszeniem się jej sytuacji bytowej. Orzekający uznał, iż w niniejszej sprawie skarżąca wielokrotnie była już wzywana do uzupełnienia poprzednio składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez wydanie oświadczeń, przedstawienie stosownych dokumentów obrazujących jej sytuację materialną, zatem aktualnie, ponowne wzywanie jej o to samo byłoby zbędnym przedłużaniem postepowania. Przede wszystkim należy podkreślić, że mimo zakwestionowania w poprzednio wydanym postanowieniu rzetelności sporządzonego oświadczenia o stanie majątkowym, skarżąca - składając kolejny wniosek - zawarła w nim podobnie lakoniczny opis sytuacji majątkowej rodziny. Zasadnicza różnica między złożonymi oświadczeniami sprowadza się do tego, że uprzednio skarżąca podawała, że obydwoje dzieci ( obecnie wskazuje , iż w gospodarstwie domowym jest tylko córka ) studiują zaocznie, podczas gdy w obecnie analizowanym oświadczeniu wskazała jedynie na koszty związane z utrzymaniem studiującej, bezrobotnej córki, nie wyjaśniając czym obecnie zajmuje się jej syn i czy uzyskuje jakiekolwiek dochody. Zamiast tego nadmienia, że ponosi znaczne, bliżej nieokreślone, wydatki na leki, w związku z tym, że wraz z mężem jest w wieku przedemerytalnym. Orzekający pragnie nadmienić, że sposób prowadzenia obecnie postępowania w przedmiotowej sprawie przez skarżącą rodzi wątpliwości, czy celem podejmowanych czynności procesowych jest nadal kontrola zaskarżonej decyzji. Składanie kolejnych wniosków i zażaleń mimo jednoznacznej treści wydanych w sprawie orzeczeń, jak i pouczeń co do trybu zaskarżenia (jak w przypadku wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej, czy zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej przez profesjonalistę) powodują niepotrzebne przedłużenie postępowania sądowego. W tej sytuacji uznano, że ponowne wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje, które pozwoliły na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej za bezprzedmiotowe i niecelowe. Jest bowiem oczywiste, że gdyby skarżącej zależało na przyznaniu prawa pomocy, to wniosek zostałby sporządzony z należytą starannością i zawierał wszystkie żądane wcześniej przez sąd dane. W ocenie orzekającego, skarżąca aktualnie również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie we własnym zakresie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez nią w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami jak zeznania podatkowe, szczegółowych danych majątkowych np. dotyczących dochodów czerpanych z posiadanych nieruchomości gruntowych , jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła w sposób precyzyjny i oczywisty mimo, iż na podstawie dotychczasowej praktyki sądowej miała świadomość, jakie dokumenty i oświadczenia będą wymagane i jakich danych orzekający potrzebuje, aby w sposób dokładny zbadać jej sytuację majątkową. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawczyni nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia. Zdaniem orzekającego, w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny wnioskodawczyni w wysokości 3800 zł, posiadany majątek, jest ona w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty wymagane na obecnym etapie postępowania sądowego. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca oprócz stałego dochodu posiada majątek w formie domu, a także gospodarstwa rolnego. Syn jest właścicielem kolejnej nieruchomości rolnej. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. Orzekający bowiem przy ocenie, czy stronie należy przyznać prawo pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno - bytową strony, a ona, zdaniem orzekającego, nie wskazuje również aktualnie na niemożność poczynienia przez wnioskodawcę stosownych oszczędności w celu wygenerowania środków finansowych koniecznych do zapłaty aktualnie wymaganych należności sądowych, a sama skarżąca nie uprawdopodobniła, aby ta sytuacja w sposób drastyczny zmieniła się na gorsze. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).