II SA/Kr 2635/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Tadeusz Wołek (Spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006 r sprawy ze skargi A.P. na decyzję Wojewody z dnia 3 października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej A.P. kwotę [...],- (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu wpisu. Decyzją z dnia [...] 2003 r. [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 ze zm.), oraz art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) oraz art. 3 pkt 11 litera "c" ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34 poz. 198 ze zm.), po przeprowadzeniu na wniosek J.O. postępowania administracyjnego orzekł o wymeldowaniu A.P. wraz z synem K.P. ur. [...] 1996 r. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. P. [...] w K. W uzasadnieniu swojej decyzji organ meldunkowy stwierdził, że J.O. złożył wniosek o wymeldowanie A.P. wraz z synem K.P. z przedmiotowego lokalu umotywowany tym, że wskazane osoby we wskazanym lokalu nie zamieszkują. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że J.O. jest właścicielem budynku przy ul. P. [...] w K. a lokal nr [...] w tym budynku otrzymała M.O. z Urzędu Miasta w 1977 r. W dniu [...] 1993 r. w lokalu tym został zameldowany R. P., a w dniu [...] 1996 r. zameldowana została jego żona A.P. z synem K. Małżeństwo A.P. i R.P. zostało rozwiązane przez rozwód prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] 2003 r. sygn. akt [...]. Faktem jest, zdaniem organu meldunkowego, że A.P. wraz z synem K. w lokalu nr [...] przy ul. P. [...] w K. nie zamieszkuje. Składający wniosek J.O. poinformował, iż A.P. wraz z synem K. w przedmiotowym mieszkaniu nie mieszka od ponad roku, wyprowadziła się dobrowolnie i gdzie zamieszkuje nie wie. Obecnie z jego pozwu toczy się sprawa w sądzie o eksmisję R.P. za nie płacenie czynszu. J.O. poinformował także, iż M.O. mieszka w Stanach Zjednoczonych. A.P. przyznała, iż w kwietniu 2002 r. zamieszkała wraz z synem K. u rodziców w miejscowości J., gm. S. a wyprowadziła się z mieszkania z powodu nieodpowiedniego zachowania się męża R.P., który nadużywał alkoholu, znęcał się nad nią. W czerwcu 2003 r. powróci do mieszkania, ponieważ mąż zmienił swoje zachowanie i zezwala jej na zamieszkanie, co potwierdził R.P. M.O. w nadesłanym do organu meldunkowego piśmie oświadczyła, iż wyraża zgodę na wymeldowanie A.P. z synem K.P. z przedmiotowego mieszkania. Wobec powyższych wyjaśnień wyznaczono rozprawę administracyjną na dzień [...] 2003 r. w trakcie której A.P. poinformowała, iż próbowała powrócić do przedmiotowego mieszkania, ale były mąż znów nadużywa alkoholu i nie widzi możliwości zamieszkania tu wraz z dzieckiem. Chciałaby jednak wrócić do mieszkania i w nim mieszkać, ponieważ własnego mieszkania nie posiada. Dlatego organ meldunkowy zobowiązał ją do wniesienia sprawy do Sądu Rejonowego w K. o przywrócenie posiadania przedmiotowego mieszkania w terminie 30 dni, pod rygorem uznania, w przypadku nie wniesienia powyższej sprawy w nakazanym terminie, iż lokal przedmiotowy opuściła dobrowolnie. Mimo upływu zakreślonego terminu A.P. nie wniosła do sądu sprawy o przywrócenie posiadania przedmiotowego mieszkania ani nie toczy się postępowanie w powyższej sprawie, co wynika z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i modyfikacją tej ustawy wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (Dz.U. z 2002 r., Nr 78, poz. 716) można wydać decyzję na wniosek strony lub z urzędu w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego jej miejsca pobytu nie można ustalić. W tej sytuacji zdaniem organu meldunkowego, należało uznać, iż A.P. pogodziła się z zaistniałą sytuacją i opuściła mieszkanie nr [...] przy ul. P. [...] w K., w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności. Dlatego też organ meldunkowy uznał, że została spełniona przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy tj. opuszczenie lokalu. Od powyższej decyzji A.P. wniosła odwołanie, w którym stwierdziła, że nie zgadza się z decyzją wymeldowaniu. Z mieszkania uciekła, ponieważ jej mąż nadużywał alkoholu i znęcał się nad nią i dzieckiem w związku z czym miał dwie sprawy karne. Obecnie zamieszkuje wraz z synem, który jest dzieckiem niepełnosprawnym, u swojej matki gdzie jest zameldowana tymczasowo, jednak pragnie wrócić do stałego miejsca zamieszkania. Nie wniosła sprawy o przywrócenie posiadania, ponieważ wie, że takie sprawy można złożyć w ciągu roku czasu a pod stałym adresem zameldowania nie mieszka już od ponad roku. Wojewoda decyzją z dnia 3 października 2003 r. Znak: [...] na podstawie art. 15 ust. 2, art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zmodyfikowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ewidencja ludności służy zbieraniu danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób, a więc rejestruje stan faktyczny, a nie prawny. Wobec tego, organ ewidencji ludności rozstrzygając sprawy o zameldowanie lub wymeldowanie ustala jedynie stan faktyczny w tym zakresie. W tym konkretnym przypadku badał, czy A.P. i jej syn K. przebywają w miejscu swojego zameldowania na pobyt stały, a jeżeli nie, to czy opuszczenie nosi cechy trwałości i dobrowolności. W ocenie organu odwoławczego, jak wynika z materiału dowodowego zebranego przez organ pierwszej instancji, w/w opuścili przedmiotowy lokal. Wprawdzie A.P. wyjaśniła, że przyczyną opuszczenia mieszkania było naganne zachowanie jej byłego męża, to skoro od kwietnia 2002 r. nie podjęła kroków przewidzianych prawem w celu przywrócenia naruszonego posiadania i nie uczyniła tego również w terminie wyznaczonym przez organ meldunkowy, należy przyjąć, że opuszczenie to było dobrowolne. Dodatkowym argumentem w ocenie organu odwoławczego na to, że przedmiotowy lokal przestał być dla A.P. i jej syna K. miejscem, w którym koncentrują oni swoje życie, jest ubieganie się o mieszkanie z zasobów komunalnych Gminy K. Wskazuje to jednoznacznie, że A.P. nie wiąże swojego przyszłego miejsca pobytu z lokalem przy ul. P. [...] w K. Reasumując, organ odwoławczy ocenił, że powyższy lokal przestał być dla A.P. i jej syna K. miejscem pobytu stałego w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której jest to zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na decyzję Wojewody, A.P. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie zarzucając jej sprzeczność z zebranym materiałem dowodowym i przepisami prawa, wnosząc o uchylenie tej decyzji. W uzasadnieniu swoich wniosków wskazała, że organ odwoławczy wyciągnął niewłaściwe wnioski z przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ opuszczenie lokalu przez skarżącą nie było ani dobrowolne ani trwałe. Przedmiotowe mieszkanie opuściła dlatego, że nie mogła dalej znosić awantur byłego męża, który nadużywał alkoholu. W mieszkaniu pozostawiła jednak wszystkie swoje i syna rzeczy. Nie wystąpiła do Sądu o ochronę posiadania, ponieważ taką sprawę można wnieść tylko do roku czasu a ponadto zdała sobie sprawę, że jeżeli były mąż nie zmieni swojego postępowania to nie da się z nim mieszkać. Obecnie były mąż zmienił swoje zachowanie i skarżąca powróciła do przedmiotowego mieszkania. Tak więc lokal, z którego została wymeldowana jest miejscem gdzie koncentrują swoje życie natomiast z mieszkania nie korzystała dlatego, że chciała chronić przed stresem syna, który jest dzieckiem niepełnosprawnym. Zdaniem skarżącej argument, że stara się o mieszkanie z zasobów komunalnych jest nietrafny, ponieważ nie oznacza to, ze osoba, która ubiega się o takie mieszkanie zamierza natychmiast wymeldować się z mieszkania dotychczas zajmowanego. Do skargi dołączone zostało orzeczenie Miejskiego Zespołu Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności w K. postanawiające zaliczyć K.P. do osób niepełnosprawnych. Skarżąca przedłożyła także kopię wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] 2003 r., sygn. akt [...] orzekającego eksmisję A.P., R.P. i K.P. z przedmiotowego lokalu i wydanie tego lokalu J.O., z uprawnieniem do otrzymania lokalu socjalnego. W uzasadnieniu tego wyroku sąd przyjął w ustaleniach stanu faktycznego, że pozwani władają rzeczą stanowiącą własność powoda W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując na motywy jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97§1 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r, Nr 153, poz.1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny - zgodnie z ustawowymi kompetencjami - badał, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Rację mają organy obu instancji stwierdzając, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zmodyfikowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. We wskazanym wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ewidencja ludności służy zbieraniu danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób, a więc rejestruje stan faktyczny, a nie prawny. Wobec tego, organ ewidencji ludności rozstrzygając sprawy o zameldowanie lub wymeldowanie ustala jedynie stan faktyczny w tym zakresie. W tym konkretnym przypadku badał, czy A.P. i jej syn K. przebywają w miejscu swojego zameldowania na pobyt stały, a jeżeli nie, to czy opuszczenie nosi cechy trwałości i dobrowolności. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, bezspornym jest, że A.P. i K.P. opuścili lokal przy ul. P. [...] w K. w kwietniu 2002 r. Z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego art. 15 ustawy o ewidencji wynika, że za równorzędną przesłankę oprócz trwałości opuszczenia lokalu uważa się dobrowolność jego opuszczenia i nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu sytuacja, w której osoba w nim zamieszkującą zostaje do tego zmuszona, jeżeli podjęła prawem przewidziane środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu albo fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu z dnia 28.06.2002 r. II S.A./Wr 1320/2001). Zdaniem Sądu, nie ma jednak żadnej przeszkody uniemożliwiającej wykazywanie przez stronę, której postępowanie o wymeldowanie dotyczy, w toku tegoż postępowania okoliczności związanych z uniemożliwianiem przebywania przez inne osoby w miejscu stałego zameldowania, choć niewątpliwie pomocnym dla ustalenia tych okoliczności a przesądzającym byłoby rozstrzygnięcie sądu powszechnego o przywróceniu naruszonego posiadania. W niniejszym postępowaniu jednak domaganie się przez organ meldunkowy od skarżącej wniesienia powództwa do sądu powszechnego o ochronę posiadania było bezzasadne, skoro bezspornym w sprawie jest, że skarżąca opuściła wraz z dzieckiem miejsce stałego zameldowania i opuszczenie to miało miejsce w kwietniu 2002 r. Zgodnie z brzmieniem art.344 § 1 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz.93 z p.zm.)przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba, że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Jednak jak słusznie podniosła skarżąca uzasadniając to, że nie wniosła powództwa o ochronę posiadania, zgodnie z brzmieniem § 2 przywołanego przepisu roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Pomimo znacznego czasokresu pobytu poza stałym miejscem zameldowania, tego opuszczenia nie można uznać z oczywistych względów za dobrowolne i trwałe jak to oceniły organy obu instancji a ocena ta jest dowolna i sprzeczna z art.80 kpa. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego(art.80 kpa),zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art.77 kpa)a więc przy podjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku do wydania decyzji o przekonującej treści(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.07.2001 r. I S.A. 1768/99, LEX nr 54171). Jako dowolną należy uznać ocenę organów prowadzących postępowanie, że jeżeli skarżąca nie podjęła środków prawem przewidzianych do obrony swoich praw do posiadania spornego domu to opuszczenie należy uznać za dobrowolne w sytuacji, gdy nie kwestionowana jest okoliczność, że do opuszczenia przedmiotowego mieszkania zmusił swoim zachowaniem skarżącą i jej dziecko były mąż skarżącej, znęcając się nad nią i dzieckiem. Przez "opuszczenie lokalu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności (...) należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli (...)strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 21.03.2001 r.V SA 2950/00 LEX nr 80643). Zdaniem Sądu nie można zaakceptować oceny organu odwoławczego, że dodatkowym argumentem na to, że przedmiotowy lokal przestał być dla A.P. i jej syna K. miejscem, w którym koncentrują oni swoje życie, jest ubieganie się o mieszkanie z zasobów komunalnych Gminy, co jednoznacznie wskazuje, że A.P. nie wiąże swojego przyszłego miejsca pobytu z lokalem przy ul. P. [...] w K. Za w pełni racjonalne należy uznać stanowisko skarżącej, że nie świadczy to o zamiarze wymeldowanie z adresu stałego zameldowania O zamiarze skarżącej dalszego zamieszkiwania w przedmiotowym mieszkaniu świadczą zdaniem Sądu oprócz jej oświadczeń o zamiarze dalszego zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania także pozostawienie przez skarżącą w mieszkaniu swoich i dziecka rzeczy jak również tymczasowe zameldowanie się pod innym adresem. Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy(wyrok NSA z dnia 17.10.2001 r., I SA 1110/01, LEX nr 75516). Należy zauważyć, że w odwołaniu skarżąca wskazując na zmuszenie jej do puszczenia przedmiotowego mieszkania przez byłego męża powołała się na dwie sprawy karne przeciwko byłemu mężowi o znęcanie nad nią i dzieckiem. Organ odwoławczy się nie odniósł się do tych twierdzeń, mimo, że zgodnie z dyspozycją art.136 kpa mógł w ramach postępowania odwoławczego przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe lub zlecić jego przeprowadzenie organowi, który wydał decyzję. Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 138 w zw. z art. 140 kpa) (...) (wyrok NSA z 19.07.2001 r. V SA 3872/00, LEX nr 78936). Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania w zakresie wyżej opisanym, co miało wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt1 a oraz c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) - orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy prowadzące postępowanie powinny, zgodnie ze wskazanymi zasadami, rozważyć dotychczas zebrany materiał dowodowy po uzupełnieniu go w zakresie określonym powyżej. Zgodnie z art.152 w/w ustawy Sąd orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 tej ustawy w zw. z art.97 §2 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz.1271 ze zm.)