II SA/Kr 267/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 1 grudnia 2011 r., Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a wniosek skarżącej oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 1 grudnia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę, skarżąca A. W., działająca przez pełnomocnika M. W., wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty. W uzasadnieniu wniosku podano, iż skarżąca jest obecnie osobą niepracującą, okresowo do 30 czerwca przebywającą poza miejscem zamieszkania, na utrzymaniu osób zapraszających. Nie posiada oszczędności, a jedynym majątkiem jest działka w miejscowości D. o powierzchni 45 arów zabudowana domem drewnianym do kapitalnego remontu. Niezwolnienie jej od powyższej opłaty spowoduje zamknięcie drogi dochodzenia praw przed sądem. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, pełnomocnikowi skarżącej został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia oparciu o aktualną sytuację finansową strony i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca A. W. nie osiąga żadnych dochodów. W skład jej majątku wchodzi dwuizbowy dom drewniany do kapitalnego remontu na 45 arowej działce. Strona nie posiada zasobów pieniężnych, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jest osobą samotną, niepracującą. Występuje w obronie własnych praw, które notorycznie są naruszane przez pracowników samorządowych poprzez wydawanie decyzji z naruszeniem prawa. Gospodarstwo domowe w Polsce prowadzi samodzielnie. Obecnie przebywa na zaproszenie i jest na utrzymaniu osób ją zapraszających, które opłacają mieszkanie. Osoby te odmawiają ujawnienia swoich dochodów dla potrzeb władz w Polsce. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych A. W., dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, M. W. – pełnomocnik skarżącej, została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: wyjaśnienie czy skarżąca przebywa aktualnie na terenie Stanów Zjednoczonych, a jeśli tak, to kto pokrywa koszty jej bieżącego utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów (opłaty za mieszkanie, media, wyżywienie, odzież, a także koszty podróży), wyjaśnienia czy skarżąca aktualnie pobiera naukę – jeśli tak, to kto ponosi koszty tej edukacji, jaka jest wysokość tych kosztów, ewentualnie czy pobiera ona jakiekolwiek stypendia, oświadczenie czy skarżąca podejmowała próby podjęcia zatrudnienia - jeśli tak, to z jakim skutkiem, wykazanie stanu majątkowego (nieruchomości, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe) oraz źródła i wysokości miesięcznych dochodów rodziców skarżącej (ostatnie odcinki świadczeń, decyzja o ich przyznaniu/waloryzacji, bądź wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający wysokość miesięcznych dochodów), przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez A. W. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także oświadczenie w jaki sposób wykorzystywana jest wykazana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a stanowiąca własność skarżącej, nieruchomość w postaci domu w miejscowości D., kto ponosi koszty utrzymania tej nieruchomości i jaka jest wysokość tych kosztów. W odpowiedzi na wezwanie podano, iż koszty utrzymania, jak również koszty powrotu do kraju pokrywała strona zapraszająca. Obecnie A. W. pozostaje na utrzymaniu swojej matki M. W., która pokrywa koszty opłat za media i wyżywienie. Miesięczne dochody z emerytury M. W. wynoszą 1.500 zł. Matka skarżącej jest osobą schorowaną, leczy się kardiologicznie, neurologicznie, endokrynologicznie, posiada zaniki akcji serca (zakwalifikowana na rozrusznik serca) cierpi na wysokie ciśnienie. Na leczenie wydaje miesięcznie około 150 zł, telefon 50 zł, wywóz śmieci 41 zł. M. W. posiada dom na 5 arowej działce, do remontu. Skarżąca obecnie nie pobiera nauki, nie ma stypendium. Jest zarejestrowana w biurze zatrudnienia jako bezrobotna i robi wszelkie starania, aby podjąć pracę, lecz bezskutecznie. Ojciec skarżącej przebywa na wcześniejszej emeryturze. Odmawia on udzielenia wszelkich informacji odnośnie jego dochodów, uważając, że osoba niepracująca ma prawo do bezpłatnej pomocy prawnej i zwolnienia od kosztów sądowych aby urealnić takiej osobie dostęp do sądu w poszanowaniu jej praw konstytucyjnych. Podnosi również, że pracownik urzędu wydając decyzje ma zapewnioną pomoc prawną na koszt Skarbu Państwa i nie ponosi żadnej odpowiedzialności za wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Uważa, że dla równości wobec prawa taka pomoc należy się również jego córce. A. W., jako osoba młoda i niepracująca, nie posiada oszczędności. Wykazana we wniosku nieruchomość w miejscowości D. nie przynosi dochodu, a wymaga ponoszenia kosztów, m. in. na uregulowanie jego stanu prawnego. Dom drewniany wymaga remontu, ma przeciekający dach, nie posiada łazienki, dostępu do wody i gazu. Koszty w postaci podatku oraz ubezpieczeń pokrywa ojciec skarżącej. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: zaświadczenia z dnia 14 czerwca 2012 roku z Grodzkiego Urzędu Pracy w K. o zarejestrowaniu A. W. jako osoby bezrobotnej, zestawienia płatności za wywóz odpadów komunalnych, decyzji z dnia 16 stycznia 2012 roku w sprawie podatku od nieruchomości, dwóch odcinków za energię elektryczną opiewających na kwoty 154,83 zł (termin płatności maj i czerwiec 2012 roku), zeznania podatkowego PIT-37 o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2011 przez M. W., decyzji – nakazu płatniczego z dnia 10 lutego 2012 roku na łączne zobowiązanie pieniężne w podatku rolnym i od nieruchomości na rok 2012, decyzji z dnia 10 lutego 2012 roku w prawie podatku rolnego na rok 2012 oraz polisy ubezpieczeniowej PZU dotyczącej nieruchomości w D.. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245§ 2 p.p.s.a.) Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu, winna była przekonać sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów we własnym zakresie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny jej sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Z akt sprawy wynika, że skarżąca A. W. jest osobą bezrobotną, nie uzyskującą żadnych dochodów. Przebywała tymczasowo na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki pobierając naukę. Brak jest jednak informacji kto pokrywał koszty zarówno pobytu, jak również nauki. Nie jest wiadomym, czy strona posiadała własne oszczędności pozwalające na poniesienie niemałych zapewne kosztów we własnym zakresie, czy pobyt ten sfinansowali jej rodzice, bądź inne osoby (np. pracodawca). Pomimo wezwania do wyjaśnienia tych kwestii pełnomocnik skarżącej, M. W., nie udzieliła konkretnej odpowiedzi na to pytanie podając ogólnie, że koszty utrzymania i powrotu do kraju pokryła strona zapraszająca. W ocenie orzekającego informacje te były niezwykle istotne z punktu widzenia oceny możliwości finansowej zarówno skarżącej, jak i jej rodziców. Pełnomocnik skarżącej, pomimo wyraźnego wezwania, dostarczyła orzekającemu dane niepełne. Przede wszystkim brak jest informacji o stanie majątkowym i dochodach ojca skarżącej, gdyż ten odmówił ich podania. W tym miejscu należy podkreślić, że decydując o przyznaniu prawa pomocy orzekający winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe innych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie - art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2008 r. sygn. akt I GZ 242/ 07), przy czym chodzi tu o pomoc natury zarówno osobistej, jak i majątkowej. Okoliczność, że pełnoletnie dziecko, które nie posiada własnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziców nie jest bowiem wystarczającą przesłanką do udzielenia prawa pomocy. Dlatego odmowa udzielenia przez ojca A. W. informacji o jego stanie majątkowym i dochodach spowodowała, że niewyjaśniona pozostała kwestia czy stan majątkowy rodziców pozwala na partycypowanie w kosztach zainicjowanego przez ich córkę postępowania sądowego. Wskazać także należy, że pełnomocnik skarżącej nie odniosła się do wezwania o przedłożenie wykazów posiadanych przez A. W. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. Informacja, że A. W. jako osoba młoda i nie pracująca nie posiada oszczędności, nie oznacza, że nie dysponuje ona rachunkami bankowymi. Orzekający pragnie w tym miejscu zaakcentować, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem, wskazano wyżej, w gestii zainteresowanego leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż strona skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy, mimo że to ją obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).