II SA/Kr 267/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniccy: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzje Wojewody [...] z dnia 1 grudnia 2011 r, znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 15 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 1 grudnia 2011 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu sąd wskazał, że brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. o uzupełnienie informacji o stanie majątkowym skarżącej skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nadto, sąd wskazał, że z urzędu mu wiadomo (sprawa II SA/Kr 1597/11), że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu księgowości prowadzonym przez [...]. Skarżąca nie udzieliła informacji kto ponosił koszty jej nauki w [...], podając, że osoba zapraszająca opłacała jedynie mieszkanie i utrzymanie. Nie udzieliła również pełnej informacji co do źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców, podając wysokość dochodów matki, nie podając natomiast wysokości dochodów ojca. M. W. - która działała w sprawie jako pełnomocnik skarżącej nie przedłożyła również, ani na wezwanie referendarza sądowego ani Sądu, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy. Oświadczenie, że A. W. nie posiada oszczędności nie oznacza jeszcze, że skarżąca nie posiada, czy też nie posiadała żadnego rachunku bankowego. W konsekwencji sąd uznał, że sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia. Sąd zwrócił również uwagę na konieczność wzięcia pod uwagę także możliwości zarobkowych. Wreszcie sąd podniósł, że w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych, również fakt posiadania przez skarżącą nieruchomości uzasadnia odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1069/12 oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Sąd podzielił stanowisko Sądu l instancji, że skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawiła wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Sąd podkreślił, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 grudnia 2012 r. M. W. - pełnomocnik skarżącej (matka skarżącej) została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie, pełnomocnik skarżącej ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że dane jakie były brane przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku uległy zmianie po ukończeniu zagranicznych studiów. Skarżąca jest osobą bezrobotna od czerwca 2012 r., nie posiada żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu swojej matki - która pobiera emeryturę w wysokości 1500 zł, co z powodu wysokich kosztów leczenia i utrzymania zakrawa na ubóstwo. Nieruchomość położona w D. jest obciążona na rzecz darczyńców, ponadto ma nieuregulowany stan prawny. We wniosku złożonym w formie urzędowego formularza pełnomocnik w imieniu skarżącej rozszerzyła żądanie o ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazała, że skarżąca pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Jedyny majątek skarżącej stanowi dom drewniany wymagający remontu położony na 45 arowej działce w miejscowości D.. Matka skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości 1500 zł, natomiast A. W. jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, obecnie poszukuje pracy "nie tylko na terenie Polski". Powtórzyła, że nieruchomość jest obciążona na rzecz darczyńców. Formularz został podpisany przez pełnomocnika skarżącej – M. W., która oświadczyła, że skarżąca nie może podpisać wniosku z uwagi na fakt, że przebywa poza miejscem zamieszkania, w celu poszukiwania pracy. Następnie M. W. w piśmie z dnia 6 marca 2013 r. (data wpływu do sądu - 12 marca 2013 r.) wyjaśniła dodatkowo, że skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem, nie otrzymuje również od ojca alimentów. Ojciec pokrywa podatki i ubezpieczenia osobiste i majątkowe od nieszczęśliwych wypadków, ponadto jej ojciec uważa, że dorosła córka bezrobotna winna otrzymać pomoc od Skarbu Państwa i że jest dyskryminowana przez sąd. Nadto podała, że skarżąca nie osiąga dochodów z innych źródeł i nie podjęła zatrudnienia z przyczyn od niej niezależnych. Skarżąca oraz osoby z nią gospodarujące nie posiadają samochodu, ani żadnych maszyn rolniczych. Dom w którym skarżąca jest zameldowana należy do matki (M. W.), nadto, ani skarżąca, ani jej matka nie posiada rachunków bankowych. Zarządzeniem z dnia 6 marca 2013 r. referendarz sądowy tut. sądu wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wyjaśnienie, czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, w razie odpowiedzi twierdzącej - wskazanie jego dochodów, majątku i oszczędności, w razie odpowiedzi - negatywnej - podanie, jakie są tego przyczyny, czy otrzymuje od ojca alimenty, inną pomoc itp.; wyjaśnienie, czy skarżąca osiąga dochody z tzw. innych źródeł np. z umów cywilnych, wynajmu, zasiłków, pomocy społecznej, stypendiów itp.; wyjaśnienie, gdzie aktualnie przebywa skarżąca, czy znalazła zatrudnienie i na czyj koszt poszukuje pracy w kraju i za granicą; wyjaśnienie, czy skarżąca bądź osoby z nią gospodarujące posiadają samochód, maszyny rolnicze, jeśli tak to podanie marki i roku produkcji; wyjaśnienie do kogo należy mieszkanie, czy też dom w Krakowie, w którym skarżąca jest zameldowana; - przestawienie rachunków bankowych, wyciągu z lokat i kont -również dewizowych, skarżącej oraz ew. osób z nią gospodarujących z ostatnich 3 miesięcy. -przedstawienie rachunków bankowych, wyciągów z lokat i kont - również dewizowych z ostatnich 3 miesięcy. Wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia braków z dnia 6 marca 2013r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 27 marca 2013r W piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej powtórzyła informacje zawarte w piśmie z dnia 6 marca 2013 r., z tym, że podała, że dom w K. należy do niej, jest to jedynie adres do korespondencji i skarżąca nie jest w nim zameldowana. Wskazała również, że A. W. nie posiada żadnych oszczędności, jest zadłużona i nie posiada kont oszczędnościowych. W okresie od czerwca 2012 r. do lutego 2013 r. miała status osoby bezrobotnej, a Urząd Pracy w K. nie zaoferował jej pracy. Obecnie przebywa za granicą, gdzie poszukuje pracy. Na podróż udzieliła jej pożyczki koleżanka, a pracy szuka przez Internet. Skarżąca oraz osoby z nią gospodarujące nie posiadają samochodu, ani żadnych maszyn rolniczych . Postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r. referendarz sądowy tut. sądu oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odpis postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 10 kwietnia 2013 r. W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącej podała, że nieprzyznanie prawa pomocy skarżącej we wnioskowanym zakresie stanowi zamknięcie jej drogi do dochodzenia praw przed sądem oraz uchylanie się od wydania orzeczenia. Pełnomocnik wskazała, że ma problemy ze zdrowiem, nadto na skutek koniecznych oszczędności i zbyt niskiej temperatury w domu w zimie, rozchorowała, jak również popadła niedostatek zaciągając pożyczki od znajomych. Nadmieniła, że A. W. przebywa obecnie za granicą, gdzie podróż pokryła jej osoba obca, która zobowiązała się pokrywać także koszty jej utrzymania przez okres 2-3 miesięcy do czasu podjęcia pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 i art 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., póz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie takie traci moc i sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec utraty mocy orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, bez znaczenia pozostaje okoliczność, że referendarz sądowy rozpatrzył wniosek o przyznanie prawa pomocy przed doręczeniem pełnomocnikowi skarżącej wezwania do uzupełnienia wniosku. Ponowny wniosek skarżącej winien być rozpatrywany w nawiązaniu do treści art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym uchylenie lub zmiana prawomocnego postanowienia może nastąpić na skutek zmiany okoliczności sprawy. Dokonana już przez Sąd ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie jest wiążąca. Na jej modyfikację, której następstwem byłoby przyznanie skarżącemu pomocy, mogłaby mieć wpływ zmiana sytuacji skarżącej. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2012 r., sygn. akt II GZ 353/12). Sąd stwierdził, że oświadczenie pełnomocnika skarżącej o sytuacji majątkowej skarżącej jest niewiarygodne oraz nierzetelne i jako takie nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pełnomocnik skarżącej stanął na stanowisku, że samo stwierdzenie, że skarżąca nie pracuje nie posiada oszczędności, jest wystarczające, aby koszty postępowania sądowoadmnistracyjnego zainicjowanego przez skarżącą zostały przerzucone na Skarb Państwa. W pierwszej kolejności należy wskazać, że - jak wynika z pełnomocnictwa udzielonego przez A. W. swoim rodzicom: S. W. i M. W. (k. 29 akt sądowych) - pod wspólnym adresem przy ul. B. w K. zameldowani są obydwoje rodzice. W związku z tym niezrozumiałe dla sądu jest oświadczenie, że A.W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z matką, która koszty utrzymania siebie i domu ponosi jedynie z własnych środków. Ponadto, już w oświadczeniu złożonym w formie urzędowego formularza wskazano, że skarżąca poszukuje pracy "nie tylko na terenie Polski". W piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego została już zawarta wyraźna informacja, że skarżąca ponownie wyjechała zagranicę i tam poszukuje pracy. Przy czym pełnomocnik skarżącej nie wskazała do jakiego kraju wyjechała, gdzie i ewentualnie z kim zamieszkuje, a zwłaszcza kim jest "obca osoba" która zobowiązała się pokryć koszty jej pobytu przez okres 3 miesięcy. Pełnomocnik skarżącej zdaje się więc nie rozumieć pojęcia pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż nie można uznać, że w sytuacji, gdy skarżąca nie przebywa w rodzinnym domu, ani nie otrzymuje żadnych środków utrzymania od rodziców nadal pozostaje z jednym z nich we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd pragnie zwrócić także uwagę na sprzeczności jakie pojawiają się w składanych wyjaśnieniach. Z jednej strony M. W. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. wskazała, że pieniądze na podróż skarżąca uzyskała zaciągając pożyczkę u koleżanki, natomiast w sprzeciwie jasno stwierdziła, że "podróż pokryła jej osoba obca i zobowiązała się pokrywać jej koszty utrzymania przez okres 2-3 miesięcy do podjęcia pracy". Pełnomocnik skarżącej nie może się także zdecydować, czy skarżąca jest zameldowana w domu przy ul. B., czy też nie jest, a podany adres jest jedynie adresem do doręczeń. Zdaniem Sądu, enigmatyczne twierdzenia, że skarżąca wyjechała z kraju i nie podjęła żadnej pracy nie są wystarczające, aby uznać, że jest osobą ubogą, której w postępowaniu przez sądem administracyjnym przysługuje pomoc ze strony Skarbu Państwa. Jest okolicznością powszechnie znaną, że obywatele Polski często pracują za granicą, a w kraju figurują jako osoby bezrobotne, gdyż taki stan rzeczy pozwala na korzystanie chociażby z publicznej służby zdrowia. Znamienne jest także, że skarżąca mimo, deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej w której się znalazła, nie próbowała uzyskać pomocy ze strony powołanych do tego instytucji państwowych takich jak MOPS. Sąd podtrzymuje również swoje wcześniejsze stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 15 października 2012 r. i przedstawioną tam argumentację. Kończąc rozważania warto również zwrócić uwagę, że początkowo skarżąca wykazywała, że posiada majątek w postaci 45 arowej działki na której posadowiony jest stary drewniany dom, natomiast nie wspominała nic na temat istniejącego obciążenia nieruchomości. Dopiero po wskazaniu przez sąd, że posiadany majątek może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu, pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że nieruchomość jest obciążona na rzecz bliżej nieokreślonych darczyńców. Okoliczność ta nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł jak w sentencji.