II SA/Kr 2796/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie: WSA Bożenna Blitek sprawozdawca AWSA J anusz Kasprzycki Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2005 r sprawy ze skargi D. M. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 8 lipca 2003 r Nr [...] w przedmiocie uznania winnym naruszenia dyscypliny służbowej I uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu pierwszej instancji , II zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji na rzecz skarżącego kwotę 100 zł ( sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Orzeczeniem nr [...] z dnia 08 lipca 2003r. Komendant Wojewódzki Policji po rozpatrzeniu odwołania mł. asp. D. M. od orzeczenia nr [...] z dnia [...] 2003r. Komendanta Powiatowego Policji w [...] o uznaniu winnym naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzeniu kary dyscyplinarnej "ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku" - postanowił utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie. Na uzasadnienie orzeczenia Komendant Wojewódzki Policji podał, że zaskarżonym orzeczeniem z dnia [...] 2003r. Komendant Powiatowy Policji w [...] uznał D. M. winnym popełnienia tego, że: "I. W dniu [...] 2003r. w m. [...] około godz. 22.50 pełniąc funkcję kierowcy patrolu zmotoryzowanego nie dopełnił swoich obowiązków w zakresie powiadomienia dyżurnego KPP w [...] o zatrzymaniu z własnej inicjatywy do kontroli drogowej jadącego nieoświetlonym rowerem nn. mężczyzny, oraz nie zapewnił sobie pomocy, lecz po umieszczeniu w/w w radiowozie udał się z nim na zleconą wcześniej interwencję, a następnie pozostawiając go bez nadzoru doprowadził do jego ucieczki; tj. o czyn z § 65 Instrukcji do Zarządzenia Nr 23/93 KGP z dnia 24 maja 1993r. w sprawie organizacji i pełnienia służby patrolowej. II. W dniu [...] 2003r. w m. [...] około godz. 7.05 pełniąc funkcję jak w punkcie I poprzez brak w wyposażeniu pałki służbowej i nieskutecznie przystępując do zatrzymania zbiegłego sprawcy przestępstwa i wykroczenia K. P. poprzez zwłokę w użyciu środków przymusu bezpośredniego doprowadził do zastosowania groźby przez w/w, a w konsekwencji do odstąpienia od prawnej interwencji służbowej; tj. o czyn z § 62 i 67 Instrukcji w zw. z art. 133 i 134 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji." Do przedstawienia zarzutów doszło na tle następującego zdarzenia. W dniu [...] 2003r. D.M. jako kierowca wraz drugim funkcjonariuszem - mł. asp. C.K. pełniąc służbę w patrolu zmotoryzowanym Posterunku Policji w [...] udali się na interwencję do Domu dla Osób Starszych w [...] gdzie na drodze [...] - [...] zauważyli jadącego nieoświetlonym rowerem mężczyznę, zachowanie którego skazywało na stan nietrzeźwości. W związku z tym, że mężczyzna odmówił poddania się badaniu stanu trzeźwości i odmówił podania danych osobowych, policjanci umieścili go w radiowozie i udali się na interwencję. W czasie tej interwencji, mężczyzna wybił szybę w radiowozie i z niego zbiegł. Po ustaleniu miejsca zamieszkania zbiegłego, w dniu następnym tj. [...] 2003r. o godz. 7.50 obaj policjanci udali się pod ustalony adres, gdzie zastali poszukiwanego przez nich mężczyznę, który po obudzeniu się zachował się wobec policjantów agresywnie grożąc użyciem w stosunku do nich niebezpiecznych narzędzi. Zdaniem organu II instancji nie można uwzględnić odwołania policjanta, ani zgodzić się z jego argumentami usprawiedliwiającymi zaniedbanie przez niego obowiązków służbowych, gdyż w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, że funkcjonariusz nie powiadomił dyżurnego o podjęciu interwencji, o zatrzymaniu n/n mężczyzny, poprzez niewłaściwy nadzór doprowadził do jego ucieczki z radiowozu, a następnie przez niewłaściwe przeprowadzenie interwencji następnego dnia, "a zwłaszcza poprzez odstąpienie od zastosowania wobec niego środków przymusu bezpośredniego, zaniechał jego zatrzymania." Organ ten zaznaczył, że "treść § 62 Instrukcji do Zarządzenia Nr 23/93 KGP z dnia 24 maja 1993r. w sprawie organizacji i pełnienia służby patrolowej obliguje policjanta w służbie do posiadania wyposażenia i uzbrojenia stosownie do charakteru, czasu i sposobu jej wykonywania, a zwłaszcza: broni służbowej, RMG, pałki służbowej, kajdanek, latarki, opatrunku osobistego, mandatów oraz notatnika". Na uzasadnienie podano też, że "zawód policjanta związany jest z ciągłym ryzykiem, zagrożeniem zdrowia i życia, tak więc środki przymusu bezpośredniego, będące w obowiązkowym wyposażeniu służbowym mają na celu nie tylko pomóc w skutecznej realizacji zadań służbowych, ale również zapewniają bezpieczeństwo policjanta. Takiego nastawienia do codziennej służby należy wymagać i egzekwować od policjanta, szczególnie z długoletnim stażem służby, nie wymagającym nadzoru." Zaznaczono też, że " postawa obwinionego w trakcie interwencji, jak i sposób usprawiedliwienia swojego zaniedbania, świadczą o braku świadomości zagrożenia, które było związane ze zdarzeniem." Z orzeczeniem tym nie zgodził się D. M., który wniósł o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia go poprzedzającego jako niezgodnych z prawem i zarzucił - podobnie jak w odwołaniu od orzeczenia organu I instancji, że zatrzymanie pijanego mężczyzny miało miejsce w odległości 400m od miejsca planowanej interwencji i zajęło trochę czasu w związku z agresywnym zachowaniem mężczyzny i koniecznością założenia mu kajdanek, umieszczenia w radiowozie. Zarzucił, że interwencja nie dotyczyła niebezpiecznego przestępcy, ale starszego człowieka, który co prawda był pod wpływem alkoholu i awanturował się, ale jednocześnie był chory (nie kontrolował swych potrzeb fizjologicznych - podczas zatrzymania czuć było od niego kał, co wskazywało na chorobę alkoholową) i nie stwarzał swym zachowaniem dalszego zagrożenia dla porządku publicznego upoważniającego do użycia pałki czy innych środków przymusu. Zaznaczył, że podczas interwencji następnego dnia rano, w mieszkaniu zbiegłego K.P. byli także członkowie rodziny tego mężczyzny - żona i dorosły syn. W tej sytuacji, w jego odczuciu - użycie w stosunku do tego mężczyzny środków przymusu było nie tylko nieetyczne, ale niecelowe, a nawet mogłoby spowodować podobne zachowanie się syna w stosunku do policjantów. Podniósł, że po ich wycofaniu się K. P. uspokoił się. Podał też, że ponowna interwencja w tym dniu pod dowództwem mł. asp. M.C. siłami wzmocnionym z Komisariatu Policji w [...] jak również zarządzona na dzień [...] 2003r. akcja mająca na celu doprowadzenie K. P. na czynności procesowe także zakończyły się odstąpieniem od interwencji i nie użyciem środków przymusu wobec w pierwszym przypadku ucieczki tego mężczyzny z mieszkania, a w drugim - jego agresywnej postawy, a jego późniejsze dobrowolne stawienie się na komisariat spowodowali faktycznie synowie. Skarżący zaznaczył, że już w sprawozdaniu z postępowania zaznaczono, że skarżący był kierowcą, a dowódcą patrolu był mł. asp. C. K., który z tej racji był, zgodnie z § 29 Instrukcji o organizacji i sposobie pełnienia przez policjantów służby patrolowej stanowiącej załącznik do cyt. wyżej Zarządzenia Nr 23/93 Komendanta Głównego Policji - "odpowiedzialny za prawidłowe wykonanie służby, obsługę radiotelefonu oraz szybkie i właściwe podejmowanie i przeprowadzanie działań interwencyjnych". To do obowiązków dowódcy patrolu "należało utrzymywanie łączności z dyżurnym komendy, a ponadto on decydował o podejmowanych czynnościach". Podniósł, że "nie otrzymał od dowódcy patrolu polecenia poinformowania o powyższym fakcie dyżurnego". Skarżący uważa, że obaj z dowódcą patrolu postępowali zgodnie z § 67 cyt. wyżej Instrukcji, natomiast jest zaskoczony także zastosowaną wobec niego karą przy wymierzeniu dowódcy patrolu tylko kary "upomnienia" wskazującej – jego zdaniem - na "błahość zaniedbań, których dopuścił się podczas przedmiotowej służby". W skardze D. M. zarzucił prowadzącemu postępowanie stronniczość, a skarga w konsekwencji zmierza do wykazania, że interwencja nie wymagała użycia ani broni służbowej, ani innych środków przymusu, że obciążono skarżącego odpowiedzialnością dowódcy patrolu, którym nie był i że orzeczono wobec niego karę niewspółmierną do tej, którą zastosowano wobec dowódcy patrolu. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie uzasadniając jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i zaznaczył, że "postępowanie wyjaśniające i dyscyplinarne potwierdziło w całości zasadność postawienia policjantowi zarzutów dyscyplinarnych, że z sytuacji opisanej przez policjantów wynikało, iż zachowanie K. P. wymagało zastosowania środków przymusu bezpośredniego, a z przeprowadzonego postępowania wynika, że "pałki służbowe policjanci pozostawili w radiowozie", że karę wymierzono "na podstawie całokształtu okoliczności oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego przy uwzględnieniu zasad oceny czynu wynikających z cyt. § 27 - § 24 ust. 1 pkt 2" Rozporządzenia MSWiA z dnia 19 grudnia 1997r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone przed tą datą, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi - zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 kpa organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie ze wszystkich powodów zarzuconych przez skarżącego. Zgodnie z art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2002r. Nr 7, poz. 58 z późn. zm.) "Policjant podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej oraz w innych przypadkach wskazanych w ustawie", a art. 134 tej ustawy wymienia rodzaje kar dyscyplinarnych, w tym orzeczona wobec skarżącego. Z powyższego wynika, że podstawą odpowiedzialności tego policjanta jest naruszenie dyscypliny służbowej nie określone w ustawie, ale w przepisach niższej rangi. Takim aktem prawnym było - wówczas obowiązujące - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz.U. z 1998r. Nr 4, poz. 14), które regulowało sprawy proceduralne, w tym zasady wymierzania kary. Materialną podstawą prawną odpowiedzialności dyscyplinarnej policjanta określające zasady dyscypliny służbowej stanowią w tym wypadku obowiązujące zarządzenia, rozkazy i instrukcje Komendanta Głównego Policji. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - podstawową zasadą przypisania policjantowi odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej przez organ prowadzący postępowanie jest przedstawienie konkretnej treści zarządzenia, rozkazu, czy instrukcji wydanej przez Komendanta Głównego Policji (czy w ogóle przez przełożonego działającego w oparciu o upoważnienie Komendanta Głównego Policji, którego działania z kolei mają umocowanie w delegacji ustawowej cyt. ustawy o Policji) i wykazanie, że obwiniony policjant miał nie tylko obowiązek, ale i możliwości jego wykonania, czego nie uczynił. Organy administracyjne zarzuciły skarżącemu odnośnie pkt I zarzucanego czynu - naruszenie § 65 Instrukcji o organizacji i sposobie pełnienia przez policjantów służby patrolowej stanowiącej załącznik do Zarządzenia Nr 23/93 Komendanta Głównego Policji z dnia 24 maja 1993r. w sprawie organizacji i pełnienia służby patrolowej, który brzmi: "Policjanci zobowiązani są do podjęcia interwencji w przypadku stwierdzenia naruszania prawa. Podejmując interwencję z własnej inicjatywy lub na wezwanie obywateli policjant zobowiązany jest powiadomić o tym fakcie dyżurnego jednostki Policji, zapewnić sobie ewentualną pomoc stosownie do występującego zagrożenia, a sam przystąpić do odpowiedniego działania". Mimo braku jednoznacznego określenia w tym przepisie, kiedy i w jaki sposób należy dokonać powiadomienia dyżurnego jednostki o podejmowanej interwencji, z usytuowania tego polecenia wynika, że należałoby to zrobić przed przystąpieniem do "odpowiedniego działania", a więc przed faktyczną interwencją, czyli na etapie zamiaru jej podjęcia. W takim wypadku jest niewątpliwym, że policjanci nie zastosowali się do tego obowiązku, gdyż bezspornym jest brak zgłoszenia przez nich dyżurnemu zamiaru interwencji w stosunku do jadącego nieoświetlonym rowerem mężczyzny. Jednakże nie sposób odmówić racji skarżącemu, co do braku jego odpowiedzialności w tym zakresie związanego z faktem, że nie pełnił on obowiązków dowódcy patrolu, a w czasie tego patrolu był kierowcą. Co prawda, organ II instancji, wobec wezwania do udostępnienia Sądowi aktów prawnych stanowiących podstawę materialną zarzutów przedstawionych skarżącemu - w piśmie z dnia [...] 2005r. (k. 32-33 akt) zaznaczył, że "brak jest odrębnego zakresu czynności dowódcy patrolu i kierowcy patrolu zmotoryzowanego", ale nie sposób nie zauważyć, że z 29 § cytowanej wyżej Instrukcji o organizacji i sposobie pełnienia przez policjantów służby patrolowej wynika, że "na dowódcę patrolu zmotoryzowanego wyznacza się funkcjonariusza Policji o większym doświadczeniu zawodowym, czyniąc go odpowiedzialnym za prawidłowe wykonanie służby, obsługę radiotelefonu oraz szybkie i właściwe podejmowanie i przeprowadzanie działań operacyjnych". Pozostaje poza sporem fakt, że skarżący nie został wyznaczony na dowódcę patrolu, do zakresu czynności którego należało zgłoszenie dyżurnemu zamiaru interwencji w stosunku do rowerzysty, czy zapewnienie sobie pomocy, o ile tenże dowódca taką pomoc uznałby za uzasadnioną. Z powyższego wynika, że organy administracyjne nie wykazały, aby to na skarżącym ciążył obowiązek z § 65 Instrukcji wynikający np. z polecenia dowódcy patrolu, którego to polecenia nie wykonał. Odnośnie zarzutu opisanego w pkt II należy zauważyć, że zgodnie z treścią § 62 cyt. wyżej Instrukcji: "Policjanci zobowiązani są posiadać w służbie wyposażenie i uzbrojenie stosowne do charakteru, czasu i sposobu wykonywanej służby, a zwłaszcza: broń służbową, RMG, pałkę służbową, kajdanki, latarkę, opatrunek osobisty, mandaty, notatnik". Jest niewątpliwym, że obaj policjanci posiadali właściwe wyposażenie, użyli kajdanek w stosunku do zatrzymanego nietrzeźwego i odmawiającego poddania się badaniu nietrzeźwości i odmawiającego podania swoich danych osobowych rowerzysty. Natomiast fakt pozostawienia pałek służbowych w radiowozie, w czasie interwencji w mieszkaniu K.P. zmierzającej do zatrzymania go, nie może być uznany za naruszenie dyscypliny służbowej, albowiem dane osobowe sprawcy jazdy na rowerze w stanie nietrzeźwym, czy sprawcy wybicia szyby w radiowozie zostały już ustalone, sprawca spał w swoim domu nie stwarzając dalszego zagrożenia w życiu publicznym. Już z uwagi na te okoliczności zarzucenie funkcjonariuszom zwłoki w użyciu środków przymusu bezpośredniego jest - co najmniej zaskakujące, a wobec ustalenia, że użycie przez policjantów pałek służbowych, czy innych środków przymusu miałoby nastąpić w stosunku do starszego człowieka, w jego mieszkaniu i w obecności jego rodziny - wręcz bulwersujące. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z § 67 cyt. wyżej Instrukcji: "interwencję należy przeprowadzić szybko i skutecznie nie dopuszczając do powstawania zbiegowisk, zachowując przy tym takt i kulturę. Podejmując interwencję policjant powinien zdecydowanie postępować wobec sprawców przestępstw i rażących wykroczeń, natomiast w odniesieniu do osób dopuszczających się przypadkowych naruszeń prawa lub o mniejszym ciężarze gatunkowym, stosować formę oddziaływania profilaktycznego". Mając na względzie całość materiału zgromadzonego w sprawie nie sposób - zdaniem Sądu - nie przyjąć, że obaj policjanci podejmując interwencję w mieszkaniu K.P. w dniu [...] 2003r. w godzinach rannych wykazali takt i kulturę. Nie sposób też przyjąć, by organy administracyjne wykazały skarżącemu błędy popełnione w czasie tej interwencji. I w tym wypadku należy zauważyć, że istotną okolicznością w sprawie, której organy nie wzięły pod uwagę jest fakt pełnienia przez skarżącego funkcji kierowcy patrolu, co zostało uwidocznione w zarzutach postawionych skarżącemu, a nie funkcji dowódcy patrolu, odpowiedzialnego za "właściwe podejmowanie i przeprowadzanie działań operacyjnych" zgodnie z § 65 Instrukcji. W tej sytuacji organy administracyjne powinny ponownie rozważyć czy istotnie D.M. pełniąc funkcje kierowcy patrolu naruszył dyscyplinę służbową, a jeśli tak, wykazać faktyczne naruszenie jego obowiązku i wskazać konkretny przepis aktu prawnego określający ten obowiązek, który funkcjonariusz mając możliwość wykonania - nie wykonał. Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że orzeczenia organów obu instancji są niezgodne z prawem i uwzględniając skargę jako uzasadnioną - na mocy powołanych wyżej przepisów oraz art. 145 § 1 pkt 1a i c p.p.s.a. - uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające go orzeczenie organu I instancji - jak w pkt I wyroku. O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania orzeczono w oparciu o treść art. 200 p.p.s.a. oraz na mocy art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę (...) (Dz.U. nr 153, poz. 1271) w związku z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368) - jak w pkt II wyroku.