II SA/Kr 282/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 grudnia 2010 r., Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący H. C. złożył wniosek o zwolnienie go od konieczności uiszczenia tej opłaty. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 marca 2011 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych w nim zawartych wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. C. oraz pięciorgiem dzieci: A. ur. [...].1996 r., P. ur. [...].1997 r., A. ur. [...].1998 r., A. ur. [...].1999 r. i B. ur. [...].2009 r. Ich miesięczny dochód brutto z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wynosi 800 zł. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, zajmuje się opieką nad najmłodszym dzieckiem i prowadzeniem domu. W skład majątku skarżącego wchodzi dom wielkości 216 m² oraz nieruchomość rolna o areale 4,55 ha. Wnioskodawca nie dysponuje przedmiotami wartościowymi, ani oszczędnościami. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że na jego utrzymaniu pozostaje żona oraz pięcioro dzieci, w tym czworo uczęszczających do szkoły. Dwoje dzieci uczy się w szkole podstawowej, zaś dwoje w gimnazjum. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest działalność handlowa prowadzona na targowisku w L. w [...] wiacie, którą nakazano skarżącemu rozebrać. W okresie zimowym działalność prowadzona przez skarżącego jest bardzo utrudniona, a uzyskiwane dochody niskie, ledwie wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Koszty sądowe w tak dużej wysokości stanowiłyby uszczerbek w domowym budżecie rodziny. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie kopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2010, a także deklaracji podatkowej za miesiące styczeń, luty i marzec 2011 roku z prowadzonej działalności gospodarczej, oświadczenia, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody z nieruchomości rolnej o areale 4,55 ha, czy otrzymuje unijne dopłaty do gruntów – jeśli tak, należało załączyć kopię ostatniej decyzji o przyznaniu takich dopłat, wyjaśnienie czy żona skarżącego jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłki, oświadczenia, czy rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością (należało przesłać kopie ostatnich decyzji), udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, leczenie, telefon, edukację dzieci, itp., a także przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że rozlicza się w formie podatku ryczałtowego. W miesiącach styczeń, luty i marzec 2011 r. nie handlował i nie odprowadzał podatku. Nieruchomość rolna nie jest uprawiana i nie przynosi żadnych dochodów. Żona wnioskodawcy nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, zajmuje się dziećmi. Dzieci wnioskodawcy korzystają z dożywiania w szkole. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Do pisma załączone zostały kopie rachunków za gaz i prąd. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wobec szeregu dokumentów, do których przedstawienia skarżący został wezwany, przesłał on jedynie kopie rachunków za gaz opiewający na 159,50 zł i za energię elektryczną opiewający na 201,46 zł. Pozostałe wydatki rodziny związane z koniecznym utrzymaniem nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Skarżący nie określił nawet szacunkowej wysokości tych wydatków. Brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż miesięczny dochód brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 800 zł. Danych tych jednak, mimo wyraźnego wezwania, w żaden sposób nie potwierdził. W piśmie z dnia 2 maja 2011 roku H. C. oświadczył, że w okresie od stycznia do marca 2011 roku nie handlował i nie odprowadzał podatku. Nie wyjaśnił przy tym z jakich środków utrzymywała się w tych miesiącach rodzina, skoro dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego stanowi jedyne źródło dochodu jego siedmioosobowej rodziny. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w powyższych kwestiach spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).