II SA/Kr 2856/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – del. Alina Paluch Sędziowie NSA – del. Piotr Lechowski (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] 2004 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję [...] Kuratora Oświaty Nr [...] z dnia [...] 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nauczania indywidualnego I stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz nieważność utrzymanego nią w mocy orzeczenia Nr [...] z dnia [...] 2003 r. zespołu orzeczniczego Poradni Psychologiczno -Pedagogicznej Nr [...] w [...] II. zasądza od [...] Kuratora Oświaty w Krakowie na rzecz skarżącej G. R. tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę [...] zł ([...]) [...] Kurator Oświaty rozpatrując odwołanie G. R. w sprawie jej córki J. R. decyzją Nr [...] z dnia [...] 2003r. [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Nr [...] z dnia [...] 2003r. Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej Nr [...] w [...], którym stwierdzono, iż nie zachodzi potrzeba indywidualnego nauczania J. R. ur. [...].1983r. uczennicy klasy [...] Technikum [...] w [...] po Zasadniczej Szkole Zawodowej. Decyzja Kuratora Oświaty oparta została na przepisie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz §1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2003r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży ( Dz. U. Nr 23, poz. 193 ). W uzasadnieniu swej decyzji [...] Kurator Oświaty, przywołując przepisy ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tj Dz. U. z 1996r., Nr 67, poz. 328 z późn. zm.) wskazał, że indywidualnym nauczaniem obejmuje się dzieci i młodzież, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły i którym przyznana została ta forma spełniania obowiązku szkolnego. Podkreślono, że uzupełniona dokumentacja lekarska nie wnosi do sprawy nowych okoliczności, natomiast dokumentacja psychologiczna wskazuje na obniżone możliwości intelektualne, co stanowi istotną przeszkodę do kontynuowania dalszej nauki w technikum. Wskazano, że J. R. jest osoba pełnoletnią i zakończyła realizację obowiązku szkolnego, a prawo do nauki może być realizowane z uwzględnieniem przedłożonej diagnozy medycznej w systemie klasowym. W uzasadnieniu utrzymanego w mocy orzeczenia Zespołu Orzekającego Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej z dnia [...] 2003 r., napisano natomiast, że nie zachodzi potrzeba indywidualnego nauczania, z tą motywacją, iż nie jest ono odpowiednią formą pomocy dla uczennicy. Wskazano, że J. R. posiada wyuczony zawód, a dalsze kształcenie zgodnie z zainteresowaniami jest możliwe w zespole klasowym przy odpowiednim dostosowaniu programu do możliwości i potrzeb uczennicy. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie -Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie na powyższą decyzję złożyła G. R. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa zarzucono, że kryteria przyznawania indywidualnego nauczania w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej, która wydała orzeczenie, akceptowane przez Kuratora Oświaty, są niezgodne z obowiązującym prawem, a także z orzeczeniami lekarskimi i psychologicznymi. W uzasadnieniu zarzutów, wskazano, że wszyscy uczniowie Technikum [...], są po zasadniczej szkole zawodowej i mają wyuczony zawód, oraz, że J. R. podjęła naukę w 3 letnim Technikum [...] by podnieść kwalifikacje zawodowe, a jest uczennicą klasy II giej. Zarzucono, że od 19 lat córka leczy się w poradni neurologicznej i pozostaje pod opieką psychologa, a innym dzieciom niepełnosprawnym ta sama Poradnia przyznała indywidualne nauczanie. Zdaniem skarżącej przedstawioną pogłębioną diagnozę lekarską o przebiegu i rokowaniu leczenia interpretowano dowolnie, a była ona podstawą do orzeczenia o trwałym inwalidztwie. Konkluzja skargi stanowi żądanie zajęcia przez Sąd stanowiska w sprawie decyzji. W odpowiedzi na skargę [...] Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w nawiązaniu do zarzutów skargi i przedstawiając przebieg nauczania J. R. od 1987r., w tym treść poprzednich decyzji o zakwalifikowaniu do indywidualnego nauczania, wskazano, że indywidualne nauczanie jest przyznawane czasowo z powodu aktualnego stanu chorobowego i jest formą realizacji zajęć a nie kwalifikacją do określonego rodzaju niepełnosprawności, czy formy korepetycji, zajęć dodatkowych lub wyrównawczych. Podniesiono, że indywidualne nauczenie jest sposobem pomocy w opanowaniu materiału przewidzianego programem, a przedłużające się nauczanie indywidualne powoduje szereg nieprawidłowości w rozwoju, w tym, brak zdolności do samodzielnej pracy. Wskazano, ze podejmując decyzję organ odwoławczy, kierował się dobrem uczennicy, a decyzję podjęto po umożliwieniu skarżącej, złożenia pogłębionej diagnozy lekarskiej i uwzględniono zarówno stan zdrowia jak i sytuację edukacyjną. Nawiązując do przedstawionej przy odpowiedzi na skargę oceny sytuacji edukacyjnej Zespołu Szkół z [...].2004r i informacji o przebiegu praktyk z [...].2002r. podkreślono, że aktualnie J. R. w [...] semestrze klasy [...] w roku szkolnym 2003/2004 realizuje zajęcia w ogólno-dostępnym systemie klasowo -lekcyjnym, że opuściła tylko [...] godzin, że ukończyła praktyki z wynikiem pozytywnym, oraz że jest uczennicą pracowitą, zmotywowaną do nauki i akceptowaną przez klasę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga wniesiona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie- Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie przed dniem 1 stycznia 2004r. Stosownie do przepisu art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, Nr 1271 z późn. zm), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270) sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, pkt 1269 ), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozstrzygając o skardze w granicach danej sprawy, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mimo zatem, iż oczekiwanie skargi, że sąd administracyjny podejmie merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia potrzeby indywidualnego nauczania, nie znajduje oparcia w przepisach ustawy, to w świetle kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem skarga jest uzasadniona, gdyż zachodzą przesłanki nieważności decyzji. Tryb postępowania z wniosku m.in. o wydanie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania, regulują przepisy Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2001r. w sprawie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży oraz wydawania opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, a także szczegółowych zasad kierowania do kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania (Dz. U. Nr 13, poz. 114 z późn. zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem z 12.02.2001r. Z przedstawionych akt [...] postępowania przed zespołem orzekającym Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w [...] wynika, że będące przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] 2003 r., orzeczenie tego Zespołu z dnia [...]2003 r. Nr [...], było poprzedzone orzeczeniem z dnia [...] 2003r. Nr [...] również stwierdzającym, iż nie zachodzi potrzeba indywidualnego nauczania, od którego w dniu [...] G. R. złożyła odwołanie. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia z dnia 12 lutego 2001 r. Zespół Orzekający jest obowiązany przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy kuratorowi oświaty w terminie 14 dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, jeżeli w tym terminie nie wydał nowego orzeczenia, zgodnie z ust 2. Przepis ust. 2 zaś stanowi, że jeżeli zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, uchyla zaskarżone orzeczenie i wydaje nowe. Taka regulacja oznacza, iż po wniesieniu odwołania dopuszczalne jest wydanie przez Zespół Orzekający nowego orzeczenia wyłącznie wówczas, gdy według oceny Zespołu odwołanie w całości zasługuje na uwzględnienie. Od nowego orzeczenia służy zresztą wnioskodawcy także odwołanie (ust. 3). Przyjęta praktyka, wydawania przez Zespół Orzekający-po wniesieniu odwołania- nowego orzeczenia- którego przedmiotem nie jest uchylenie orzeczenia zaskarżonego, stanowi naruszenie prawa- przepisu § 10 ust. 4 w zw. z ust. 1 i 2 Rozporządzenia z 12 lutego 2001r. Przepis §11 powyższego Rozporządzenia stanowi, że do postępowania w sprawach o wydanie orzeczenia, w zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Wydanie przez Zespół Orzekający orzeczenia z dnia [...] 2003 r. nastąpiło z naruszeniem przepisów o właściwości w rozumieniu art. 156 §1 pkt 1 kpa, gdyż wobec wydania orzeczenia z dnia [...] 2003r. również odmawiającego stwierdzenia potrzeby nauczania indywidualnego względem, którego złożono odwołanie, Zespół Orzekający nie był już właściwy do wydania decyzji o treści innej niż wyznaczona przepisem §10 ust. 2 Rozporządzenia Utrzymanie przeto w mocy zaskarżoną decyzją Kuratora Oświaty i Wychowania z dnia [...] 2003 r., orzeczenia zespołu orzekającego Poradni Psychologiczno -Pedagogicznej z dnia [...] 2003 r, wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości, rażąco narusza przepis art. 138 §1, pkt 1 w zw. z art. 19 i 156 §1 pkt 1 kpa. Wprawdzie w postępowaniu odwoławczym stosowanie sankcji nieważności jest wyłączone, jednakże stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżone orzeczenie jest dotknięte wadą nieważności określoną art. 156 § 1 kpa, obliguje organ do uchylenia zaskarżonej decyzji i podjęcia jednego z rozstrzygnięć określonych art. 138 §1 pkt 2 i ew. §2 kpa. Zarówno zatem orzeczenie zespołu orzekającego z dnia [...] 2003 r. jak i zaskarżona decyzja [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] 2003 r., wydane zostały przy spełnieniu przesłanek nieważności przewidzianych odpowiednio art. 156 §1 pkt 1 i pkt 2 kpa. Stwierdzenie nieważności powyższych aktów powoduje, iż nadal pozostaje nierozpoznane odwołanie od orzeczenia Nr [...] z dnia [...] 2003 r. Zespołu Orzekającego Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej Nr [...] w [...]. Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy będzie miał na uwadze następujące wskazania; - Przepis §5 ust. 9 Rozporządzenia z dnia 12 lutego 2001r, przewiduje, że wnioskodawca może wziąć udział w posiedzeniu zespołu wyznaczonego do wydania orzeczenia i obliguje przewodniczącego zespołu do zawiadomienia wnioskodawcy o posiedzeniu zespołu, nie przewidując sytuacji, w której dopuszczalne było by odstąpienie od tego obowiązku, - według §6 ust 3 z posiedzenia zespołu, na którym zapada orzeczenie sporządza się protokół. Przedstawione organowi odwoławczemu akta [...] nie zawierają dokumentów wskazujących na to, że wymagania określone §5 ust. 1 i §6 ust. 3 zostały spełnione, lecz zarazem charakter akt wskazuje, że składają się z kopii dokumentacji psychologicznej. - Przepis §8 ust. 3 określa wymogi jakie spełniać winno uzasadnienie orzeczenia odmownego, w tym stwierdzającego brak potrzeby indywidualnego nauczania. W sytuacji gdy, w poprzednim roku szkolnym orzeczono względem ucznia o potrzebie indywidualnego nauczania, stwierdzenie braku takiej potrzeby w następnym okresie wymaga ustalenia i wskazania w uzasadnieniu orzeczenia tych faktów i przyczyn, które przemawiają za takim rozstrzygnięciem. - decyzja Kuratora Oświaty jako organu odwoławczego w zakresie wymogów uzasadnienia podlega stosownie do postanowień §11 Rozporządzenia, regulacji określonej przepisem art. 107 w zw. z art. 140 kpa, a zwłaszcza regulacji określonej §3 art. 107 kpa. Oznacza to m.in. obowiązek organu odniesienia się do zarzutów odwołania. Kurator Oświaty rozpatrujący odwołanie jest organem merytorycznym uprawnionym do przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w trybie przepisu art. 136 kpa, a w tym w zakresie środków dowodowych określonych § 10 pkt 5 Rozporządzenia. Zgodnie z art. 15 ust 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. tj z 1996r. Nr 67 poz. 329 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia, a według ust. 2 tego przepisu obowiązek szkolny trwa nie dłużej niż do 18 roku życia. Przewidziane i określone ustawą formy kształcenia w tym w szkołach publicznych powodują, iż zakończenie nauki następuje już po ustaniu obowiązku szkolnego, tj. po upływie 18 lat, a zatem na zasadzie dobrowolności. Ukończenie lat 18-tu powoduje zgodnie z art. 10 kodeksu cywilnego uzyskanie przymiotu pełnoletniości, a co za tym idzie uzyskanie pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 11 kc), chyba, że skutkiem orzeczenia jest ograniczenie w zdolności do czynności prawnych lub całkowite ubezwłasnowolnienie. Przepis art. 12 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że dziecko aż do pełnoletniości pozostaje pod władzą rodzicielską, co oznacza, że po uzyskaniu pełnoletniości władza rodzicielska ustaje. Uzyskanie pełnoletniości i ustanie władzy rodzicielskiej nie jest równoznaczne z wygaśnięciem określonego art. 133 §1 kr i op. obowiązku alimentacyjnego względem dziecka pełnoletniego, pobierającego naukę, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Niewątpliwie ta sytuacja, czyni rodziców ucznia pełnoletniego stronami postępowania o stwierdzenie potrzeby indywidualnego nauczania Mając powyższe na uwadze, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pełnoletni i nieograniczony w zdolności do czynności prawnych uczeń jest -w rozumieniu art. 28 kpa- stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia czy istnieje potrzeba indywidualnego nauczania, kontynuowanego po wygaśnięciu obowiązku szkolnego. Z akt sprawy wynika, że J. R. urodziła się [...].1983 r., a wniosek inicjujący postępowanie o stwierdzenie potrzeby indywidualnego nauczania w roku szkolnym 2003/2004, złożono dnia [...] 2003 r. Wprawdzie przepis art. 71 "b" ust. 1 ustawy o systemie oświaty wskazuje rodziców dziecka jako uprawnionych do złożenia odwołania do Kuratora Oświaty od orzeczenia m.in. dotyczącego potrzeby indywidualnego nauczania, to taka regulacja nie wyłącza udziału w postępowaniu dziecka pobierającego naukę, lecz pełnoletniego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie I -szym w sentencji na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów oparto na przepisie art. 200 ustawy. Uchylona decyzja Kuratora Oświaty i poprzedzające ją orzeczenie nie nadają się do wykonania, z tych przyczyn brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 152 ustawy.