II SA/Kr 309/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.G. i S.G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 30 grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżących o ustanowienie radcy prawnego Wraz ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości, skarżący B.G. i S.G. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie na ich rzecz radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że miesięczny dochód skarżących wynosi 1.955,51 zł i stanowi go emerytura B.G. w wysokości [...] zł oraz emerytura S.G. wraz z zasiłkiem opiekuńczym w wysokości [...]zł. W skład majątku wnioskodawców wchodzi współwłasność zabudowanej działki w K. przy ul. [...]. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, iż ponoszą duże wydatki na zakup gazu, którym ogrzewany jest dom, a także na lekarstwa, prąd, wywóz śmieci i działkę. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczyli, że nie posiadają kont bankowych, ani lokat dewizowych. Ich wydatki przedstawiają się następująco: gaz 865 zł, prąd 137 zł, woda 108,20 zł, telefon 52,31 zł, śmieci 15,99 zł, lekarstwa 100 zł, działka 40 zł. Po opłaceniu rachunków skarżącym pozostaje 636,38 zł na życie i osobiste wydatki dwóch osób. Poza świadczeniami emerytalnymi skarżący nie posiadają innego źródła dochodów. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wypłaty świadczeń emerytalnych wnioskodawców za miesiąc luty 2011 roku, potwierdzenia płatności za energię elektryczną w kwocie 137,12 zł, potwierdzenie dokonanej płatności za wodę w kwocie 108,20 zł, odcinków za energię elektryczną za miesiące od kwietnia do czerwca 2011 roku, faktury za gaz za miesiąc luty 2011 roku opiewającej na kwotę 606,08 zł, faktury za gaz za miesiąc styczeń 2011 roku opiewającej na kwotę 865,22 zł, faktury za telefon opiewającej na kwotę 52,31 zł, zestawienia wpłat za wywóz śmieci opiewającego na łączną kwotę 191,88 zł, faktury za leki z dnia 15 marca 2011 roku opiewającej na kwotę 104,15 zł, faktury za leki z dnia 24 stycznia 2011 roku opiewającej na kwotę 107,66 zł, nakazu płatniczego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości i rolnym za rok 2011 w kwocie 160 zł oraz faktury za energię elektryczną zawierającej rozliczenie za okres od 25.08.2010 do 18.02.2011 roku. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winni byli przekonać Sąd, że ich sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W niniejszej sprawie Skarżący wnoszą o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem orzekającego okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w takim zakresie wobec skarżących nie występują. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego zwolnienia kosztów sądowych oraz przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego (art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W danych zawartych we wniosku wynika bowiem, że zarówno B.G. , jak i S.G. otrzymują stałe miesięczne dochody z emerytury w łącznej wysokości [...] zł. Faktem jest, że nie są to dochody wysokie, zważywszy, że przypadają na dwoje małżonków, ale stanowią stałe, pewne źródło utrzymania. Skarżący są także współwłaścicielami majątku nieruchomego w postaci zabudowanej działki położonej w K. przy ul. [...]. Podkreślić należy, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ich w całości od kosztów sądowych. Skarżący ponoszą bowiem znaczne, w stosunku do dochodów, wydatki związane z utrzymaniem domu, zwłaszcza w okresie zimowym. Część uzyskiwanych dochodów przeznaczana jest także na zakup koniecznych lekarstw. Wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru byłoby zatem dla nich zbyt dużym obciążeniem. Dlatego orzekający przychylił się do wniosku skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Na marginesie należy dodać, iż na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy wskazać, iż stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 powołanej ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).