II SA/Kr 320/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 23 grudnia 2008r., znak. [...] w przedmiocie zmiany decyzji o pozwoleniu na budowę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 20 marca 2009r. F. D. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 23 grudnia 2008r. wydaną w przedmiocie zmiany decyzji o pozwoleniu na budowę. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na brak stałego źródła dochodu, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje, iż jest po wypadku, porusza się o kuli. Utrzymywał się z renty, która aktualnie została wstrzymana. Do lutego 2009r. skarżący przebywał na bezrobociu, otrzymując zasiłek dla bezrobotnych. Obecnie żyje z pomocy sąsiada. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Na pytanie Sądu, jakie dochody i z jakiego źródła otrzymuje żona, wnioskodawca wyjaśnił, iż wyjechała ona do M. Nie odniósł się też w żaden sposób do jej zarobków czy innych źródeł dochodów, które mają zasadnicze znaczenie w kontekście faktu, iż wnioskodawca - jak oświadcza - prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Obecnie sam skarżący nie ma żadnych źródeł dochodów. Utrzymuje się z pomocy rodziny. Otrzymywana renta została wstrzymana, ostatni zasiłek dla bezrobotnych skarżący pobrał w lutym 2009r. Na wezwanie Sądu, z czego w takim razie skarżący się utrzymuje i z czego opłaca wykazane przez niego wydatki na opłaty i wyżywienie ( około 450,00 zł ) strona stwierdziła, iż "jest człowiekiem zaradnym i jakoś sobie radę daje". Z posiadanego gruntu rolnego nie osiąga pożytków. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 80 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 24 ary. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Stwierdza, iż rachunków bankowych nie posiada, a jego majątek to jedynie dom, stodoła i stajnia. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał, iż aktualnie nie posiada dochodu stałego. Jednocześnie wyjaśnił, iż utrzymuje się z pomocy rodziny i pomocy sąsiada. Dodał przy tym, iż jest człowiekiem zaradnym i daje sobie radę. Podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie wskazał jednak jakie dochody osiąga żona, dodając, że wyjechała do M., czyli do siebie. Zdaniem orzekającego, bez podstawowych informacji dotyczących faktycznego, aktualnego stanu majątkowego skarżącego nie można stwierdzić, iż spełnia on przesłanki do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Samo pozostawanie bez pracy nie jest samo w sobie przesłanką do uzyskania prawa pomocy. Skarżący nie wskazał, jakiej wysokości pomoc jest mu świadczona przez sąsiada i rodzinę, a jednocześnie podkreślił, że wydaje na utrzymanie około 450,00 zł miesięcznie. W tym układzie, strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, jakimi rzeczywiście dochodami dysponuje oraz jaka kwota i na jakie potrzeby jest z nich pokrywana - stąd złożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie ( post. NSA z 12.09.2005r. I GZ 103/05 ). A zatem skoro strona, odpowiadając na wezwanie Sądu, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, nie podała wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od członków rodziny, niemożliwe jest dokonanie jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów ( post. NSA z 17.02.2005r. OZ 1521/04 ). Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawca, oprócz wskazanych powyżej wątpliwości odnoszących się do faktycznego dochodu miesięcznego strony, posiada bowiem także majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Orzekający, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać - w świetle wskazanych powyżej, niewyjaśnionych okoliczności - za nieuzasadnione i wątpliwe. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).