II SA/Kr 341/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Krystyna Daniel (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2004r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji WSA/wyr, l - sentencja wyroku Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. decyzją z [...].10.2004r. znak:[...] na podstawie 104 i art. 103 § 3 k.p.a. oraz art. 4 ust. 2, art. 5, art.6, art. 8 ustawy z 28.11. 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy, Płacy i Polityki Społecznej z 5.03.2004r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenie rodzinne (Dz. U. Nr 45 poz. 433) w zw. art. 14 powołanej ustawy po rozpatrzeniu wniosku L.G. z 24.05.2004r. odmówił świadczenia w formie: 1. zasiłku rodzinnego na dziecko wnioskowanego na K.G. i M.G., 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanego na K.G. i M.G. W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z 28.11.2003r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł, natomiast w przypadku rodziny L.G. dochód na osobę wyniósł 539,52 zł, a więc przekroczył o 35,52 zł kwotę określoną w ustawie. Dochód rodziny wnioskodawczyni organ l instancji ustalił w oparciu o zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, wydane przez Urząd Skarbowy w W. nr [...] z 20.05.2004r. oraz oświadczenie o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym z dobrowolnych alimentów z dnia 24.05.2004r. Ustalając kryterium dochodowe rodziny organ l instancji wliczył do dochodu przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, co jest zgodne z art. 3 pkt. 1 lit. "a" ustawy oraz na podstawie art. 3 pkt. 1 lit. "c" ustawy alimenty na rzecz dzieci, które stanowią dochód niepodlegający opodatkowaniu. Wyliczenie to objęło dochód za 2002r. w tym: dochody opodatkowane na zasadach ogólnych w kwocie 18 697,09 zł oraz dochody niepodlegające opodatkowaniu (alimenty na dzieci) w kwocie 7 200 zł, co dało razem kwotę 25 897 zł. W związku z tym organ l instancji ustalił, że w 2002r. miesięczny dochód rodziny G. wyniósł 2158,09 zł, co w rodzinie 4-osobowej dało kwotę 539,52 zł na osobę. Nadto organ wskazał, że L.G., wezwana w trybie art. 10 k.p.a., zapoznała się z aktami lecz nie zgłosiła żadnych nowych uwag, które miałyby wpływ na ustalenia merytoryczne decyzji. Odwołanie od tej decyzji złożyła L.G. Podniosła, że we wniosku z 24.05.2004r. wskazała, iż sama wychowuje dzieci, a mąż jest sądownie zobowiązany do płacenia alimentów na dzieci oraz poinformowała Kierownika M -GOPS w W., że od 28.01.2002r. toczy się jej proces rozwodowy. Nadto podniosła, że rozumie dlaczego zażądano od niej przedstawienia dokumentów o dochodach osiąganych przez rodzinę w 2002r. Zarzuciła, że zapoznanie się z aktami sprawy o których pisze w uzasadnieniu organ l instancji nastąpiło w dniu 6.10.2004r. a więc kiedy decyzja pierwszoinstancyjna była już wydana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].11.2004r. znak:[...] na podstawie art. 4 ust. 2 art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 4 i 6, art. 12 ust. 1-3, art. 14, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1-2, art. 47 ust. 1 ustawy z 28. 11. 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ l instancji prawidłowo ustalił, iż w 2002r. dochód odwołującej się wynosił 25 897,00zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie 4-osobwej - 539,52zł, podczas gdy kryterium dochodowe wynosi 504zł. Bezsporne jest więc, że kwota dochodu przekroczyła kryterium dochodowe. Kwota przekroczenia dochodu rodziny - przez który rozumie się miesięczny, przeciętny dochód członków rodziny - jest wyższa od najniższego zasiłku rodzinnego tj. kwoty 43,00 zł, obowiązującego w okresie zasiłkowym od maja 2004r. do sierpnia 2005r. Odnosząc się do twierdzeń strony, iż w dacie złożenia wniosku odwołująca się w rzeczywistości samotnie wychowywała dzieci, na okoliczność czego przywołała rozmowę przeprowadzoną z Kierownikiem M-GOPS w W., w której poinformowała, że od 28.01.2002r. przed Sądem Okręgowym w K. toczy się postępowanie rozwodowe z jej powództwa organ odwoławczy wyjaśnił, że sam fakt toczącego się postępowania rozwodowego nie jest jednoznaczny z samotnym wychowywaniem dziecka i nie stanowi wystarczającej przesłanki do takiego stwierdzenia. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 17 ustawy samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostająca w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedziona, wdowę lub wdowca jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matką dziecka. Z kserokopii wyroku dołączonego do akt administracyjnych sprawy w dniu 12.10. 2004r. wynika, że Sąd Okręgowy w K. Wydz. Cywilny-Rodzinny orzekł o rozwodzie L.G. i J.G. wyrokiem z 1.07.2004r. sygn. akt [...] - prawomocnym od 23.07.2004r. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ l instancji nie mógł uznać L.G., po rozwodzie L.S., za osobę samotnie wychowującą dzieci, a co za tym idzie nie mógł nie brać pod uwagę dochodu osiąganego przez ówczesnego małżonka J.G. Skargę od tej decyzji w dniu 15.02.2005r. złożyła L.S. (poprzednio L.G.), podniosła, że rozumie, iż przed orzeczeniem rozwodu nie mogła być uznana za osobę samotnie wychowującą dzieci, ale zarzuciła, że nie rozumie dlaczego odmówiono jej zasiłku rodzinnego i dodatku rodzinnego oraz dlaczego żądano od niej przedstawienia zarobków uzyskanych w 2002r. przez jej męża, z którym łączył ją "tylko formalny związek" i który był sądownie zobowiązany do płacenia alimentów. Zarzuciła, że alimenty płacone przez męża nie powinny być wliczane do dochodu uzyskiwanego przez rodzinę. Nadto wskazała, że nie mogła wcześniej dostarczyć wyroku rozwodowego ponieważ sędzia podpisał prawomocność wyroku, przypadająca na dzień 23.07.2004, dopiero w 6.10.2004r. po czym wyrok niezwłocznie dostarczała dokument do M-GOPS w W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie z argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Nadto organ odwoławczy wskazał, ze sam fakt rozwiązania małżeństwa przez orzeczenie rozwodowe, nie jest jednoznaczne z samotnym wychowywaniem dziecka i nie stanowi wystarczającej przesłanki do takiego stwierdzenia. Wskazał, że odpis wyroku rozwodowego z klauzulą prawomocności z dnia 6.10.2004r. skarżąca dołączyła do akt administracyjnych dopiero w dniu 12.10.2004r. razem z nowym wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, które kolejną decyzją organu l stopnia zostały jej przyznane, zgodnie ze złożonym wnioskiem. Na rozprawie w dniu 25.04.2007r. stawiła się L.S. i oświadczyła, że w 2002r. z tytułu pracy w "A" w K. uzyskała dochód w wysokości 14 090, 94 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga jest uzasadniona bowiem kontrola sądowa wykazała, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo. Na wstępie należy podkreślić, że podstawowym obowiązkiem organów administracji publicznej jest prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy poprzez podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, stosownie do art. 7 k.p.a. Z kolei art. 77 § 1 k.p.a., stanowiący konkretyzację powyższej zasady, nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, natomiast art. 107 § 3 k.p.a. wymaga aby w uzasadnieniu faktycznym organ wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Strony mają bowiem prawo poznać argumenty i przesłanki podjętej przez organ decyzji. Uchybienia w tym zakresie nie dają stronom możliwości obrony swoich słusznych interesów, zarówno przed organem odwoławczym jak i przed sądem administracyjnym. Niewykazanie w uzasadnieniu przesłanek podjętej decyzji i brak ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, narusza prawo procesowe, w tym zasadę wyjaśnienia zasadności przesłanek (art. 11 k.p.a.) oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.)., oraz może mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA z 14.04. 2005 r. IIISA/Wa 180/05, LEX 166546). Trzeba też wskazać, że z dyspozycja art. 10 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się do co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga analizowana pod tym względem zasługuje na uwzględnienie. Organ l instancji badając czy w niniejszej sprawie istnieje podstawa do przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanego na K.G. i M.G. przez L.G. ustalił, a organ odwoławczy uznał te ustalenia za prawidłowe, że dochód w czteroosobowej rodzinie L.G. w 2002r. wyniósł 25 897, 00 zł czyli w przeliczeniu na jedną osobę 539.52 zł miesięcznie. W związku z tym odmówił udzielenia wnioskowanych zasiłków, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego 504 zł na osobę (art. 5 cyt. ustawy). Jak wynika z uzasadnienia organ l instancji, stosownie do wymogów art. 47 cyt. ustawy, uwzględnił przy obliczaniu dochodu rodziny wnioskodawczyni, dochody uzyskane przez rodzinę w 2002r. natomiast w ocenie sądu nie wykazał, w sposób jednoznaczny, że prawidłowo obliczył wysokość tego dochodu. Z treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, że dochód ten składa się z dochodu w kwocie 18 6997, 09 zł, obliczonego stosownie do wymogów art. 3 ust. 1 lit. "a" ustawy oraz z kwoty 7200 zł niepodlegających opodatkowaniu alimentów. Organ l instancji wskazał, co prawda, że w poczynionych ustaleniach oparł się na zaświadczeniu o dochodzie małżonków L. i J. G., podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, wydanym przez Urząd Skarbowy w W. nr[...] z 20.05.2004r. oraz na oświadczeniu o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym z dobrowolnych alimentów płaconych przez J.G. z dnia 24.05.2004r. jednak nie przedstawił dokładnego wyliczenia, pozwalającego jednoznacznie ustalić czy dochód małżonków J. i L. G. (podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym) obejmuje wyłącznie dochód uzyskany przez J.G. czy także dochód uzyskany przez L.G. Wątpliwości te wymagają wyjaśnienia w szczególności w związku z załączonym do akt sprawy wnioskiem L.G. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, z którego wynika, że w/w dochód w kwocie 18697,09 stanowi dochód uzyskany w 2002r. przez J.G. oraz informacją o uzyskanych przez L.G. dochodach w 2002r. w kwocie 14090,44 zł z tytułu pracy w "A" (PIT-11). Jak wynika z uzasadnień decyzji l i II instancji organy nie wyjaśniły wątpliwości czy przy obliczaniu dochodu rodziny G. uwzględniono także dochód samej wnioskodawczyni. W uzasadnieniu organu l i II instancji brak również przedstawienia sposobu obliczenia kwot dochodu przypadającego na jednego członka rodziny G. z uwzględnieniem zastosowanych operacji rachunkowych. Nadto należy podkreślić, że w ocenie sądu organ odwoławczy powinien w uzasadnieniu swojej decyzji jednoznacznie wyjaśnić L.G. jej obawy podniesione w odwołaniu, z których wynika, że organ, przy obliczaniu dochodu rodziny, dwukrotnie wliczył do niego kwotę alimentów, licząc je raz jako dochód niepodlegający opodatkowaniu oraz po raz drugi jako dochód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Nie można uznać za wystarczające ograniczenie się organu odwoławczego do stwierdzenia, że dochód rodziny w 2002r. wyniósł 25 897 zł. Pominięcie takiego wyjaśnienia pozostaje w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 11 i 8 k.p. oraz art. 107 § 3 k.p.a. i stwarza przesłankę do uznania, że organ naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto nie można uznać, że organ l instancji wywiązał się z obowiązku nałożonego w dyspozycji art. 10 § k.p.a. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej organ wskazał, że L.G. zapoznała się z aktami sprawy, a w przedłożonych aktach sprawy znajduje się notatka służbowa, sporządzona przez pracownika M-GOPS w W. na okoliczność, że L.G. zapoznała z aktami sprawy się w dniu 4.10.2004r., to jednak zważyć należy, że: 1. L.G. zarzuciła w odwołaniu, że zapoznała się z aktami sprawy 6.10.2004r. ponieważ została wezwana przez organ l instancji w trybie art. 10 k.p.a. dopiero 4.10.2004r. a więc w dniu wydania decyzji, 2. w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie pisma w/w, skierowanego do L.G. przez organ l instancji, odebranego w dniu 4.10.2004r. przez jej matkę L.S., 3. na notatce służbowej, z której wynika, że L.G. zapoznała się z aktami sprawy w trybie art. 10 § 1 k.p.a. w dniu 4.10.2004 r., brak podpisu L.G. W związku z powyższym w ocenie sądu powstaje wątpliwość czy skarżąca miała możliwość ustosunkowania się do wyników postępowania dowodowego prowadzonego w niniejszej sprawie. Natomiast odnosząc się do zarzutu skarżącej, że w okresie, w którym starała się o przedmiotowe świadczenia rodzinne była osobą samotnie wychowującą dzieci, ponieważ z mężem łączył ją jedynie związek formalny, a od 28.01.2002r. toczył się jej proces rozwodowy, należy uznać, że organy l i II instancji prawidłowo przyjęły iż L.G. nie spełniała przesłanek samotnego wychowywania dziecka (z art. art. 3 pkt. 17). Jak bowiem wynika z przedstawionych akt administracyjnych sprawy małżeństwo L.G. z J.G. zostało rozwiązane przez rozwód, orzeczony wyrokiem Sądu Okręgowego w K. Wydział Cywilny-Rodzinny z 1.07.2004r. sygn. akt[...] - prawomocny od 23.07.2004r. Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z § 2 ust. 2 pkt. 10 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27.09.2004r., które weszło w życie z dniem 1.10.2004r. do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć kopię odpisu prawomocnego wyroku orzekającego rozwód. Skoro więc sądowa kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu ł instancji naruszają prawo na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" należało orzec jak w sentencji.