II SA/Kr 35/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.W. i K.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 października 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie uznania zgłoszonego zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego za bezskuteczny p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] października 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie uznania zgłoszonego zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego za bezskuteczny, skarżący J.W. i K.W. , działający przez pełnomocnika adwokata J.Z. , zawarli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] stycznia 2011 roku, pełnomocnikowi skarżących zostały przesłane urzędowe formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wynosi [...] zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 150 m², mieszkanie o powierzchni 70 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 0,22 ha. Skarżący nie posiadają zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, nie dysponują również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, iż nie posiadają wystarczających środków na uregulowanie kosztów postępowania. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zostali oni wezwani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, a to: zeznania podatkowego za rok 2009 i 2010, deklaracji VAT za miesiące listopad i grudzień 2010 roku oraz styczeń 2011, historii rachunku bankowego osobistego i firmowego za ostatnie trzy miesiące, udokumentowanie miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem, wyjaśnienie jaki miesięczny dochód i z jakiego tytułu osiąga skarżąca oraz oświadczenie czy skarżący są właścicielami pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżących nadesłał kopie następujących dokumentów: zeznania podatkowego PIT-36L o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2009 przez K.W. deklaracji VAT-7 za miesiące listopad i grudzień 2010 roku oraz styczeń 2011 roku wraz z urzędowymi poświadczeniami odbioru dokumentu elektronicznego, osiemnastu wyciągów bankowych za okres od 15 stycznia 2010 roku do 30 sierpnia 2010 roku, dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 1998, siedmiu faktur za gaz za okres od 20 kwietnia 2010 roku do 18 lutego 2011 roku, faktury za wodę z dnia 12 stycznia 2011 roku oraz dwóch faktur za energię elektryczną zawierających rozliczenie za okres od 17 lipca 2009 roku do 16 lipca 2010 roku. Pełnomocnik skarżących podał, iż skarżąca J.W. nie prowadzi działalności zarobkowej, zaś skarżący K.W. prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Wskazał ponadto, iż zeznanie roczne w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2010 nie zostało jeszcze przez skarżących złożone właściwemu naczelnikowi US. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, winni byli przekonać sąd, że ich sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Zdaniem orzekającego skarżący do takich osób nie należą. Źródłem dochodów małżonków W. jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego. Z przedłożonego zeznania podatkowego PIT-36 L wynika, że K.W. w roku 2009 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodu [...] zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. W przeliczeniu na jeden miesiąc wysokość uzyskiwanego dochodu nie jest niski, bowiem wynosi [...] zł. Dane te dotyczą co prawda roku 2009, bowiem zeznanie podatkowe za rok 2010 nie zostało jeszcze przez skarżącego złożone, jednakże z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochody. Z deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 wynika, że PPHU [...] dokonało opodatkowanej dostawy towarów na kwoty: 96.937 zł (listopad 2010), 112.562 zł (grudzień 2010) i 83.899 zł (styczeń 2011). Dokonując obrotów w takiej wysokości skarżący niewątpliwie są w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych, nawet uwzględniając fakt, że skarżąca J.W. nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że wnioskodawcy nie mają możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego Skarżący nie wykazali faktu ponoszenia nadzwyczajnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Co więcej, przesłane faktury za energię elektryczną nie potwierdzają wysokości aktualnie ponoszonych wydatków, bowiem dotyczą okresu od 17 lipca 2009 roku do 16 lipca 2010 roku. Aktualne są jedynie rachunki za wodę i gaz. Z rachunku z dnia 12 stycznia 2011 roku wynika, że miesięczny koszt zużycia wody wynosi około 88,68 zł (266,05 zł za trzy miesiące), zaś faktura z dnia 16 lutego 2011 roku potwierdza miesięczny wydatek skarżących za gaz w wysokości 385,39 zł. Zastawienie wysokości dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na stwierdzenie, że skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Należy także zauważyć, że skarżący korzystają z pomocy adwokata, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).