II SA/Kr 36/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Fronc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. B. i B. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 listopada 2025 r. znak SKO.PW/4147/89/2025 w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza solidarnie na rzecz skarżących kwotę 614 (słownie: sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 30 lipca 2025 r. znak: OS.6331.2.2025.PZ Wójt Gminy Michałowice na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2025 r. poz. 960) nakazał właścicielom działek [...] i [...] przywrócenie stanu poprzedniego, tj. usunięcie gruntu na tych działkach wzdłuż ogrodzenia działki [...] w pasie o szerokości 1 m, do wysokości minimum 5 cm poniżej krawędzi obecnej podmurówki tego ogrodzenia, ewentualnie zastosowanie innych skutecznych rozwiązań technicznych pozwalających na zagospodarowanie wód opadowych w rejonie działek. Powyższa decyzja została wydana na podstawie opinii biegłego i odpowiada zamieszczonym tam zaleceniom. M. B. i B. B., będący właścicielami zalewanych działek wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uzupełnienia, bowiem nakazane w decyzji działania są ich zdaniem niewystarczające. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 listopada 2025 r. znak: SKO.PW/4171/89/2025 uchylono zaskarżoną decyzję, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego decyzja organu I instancji była przedwczesna, zachodzi bowiem konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w znacznej części oraz dokładnego i wszechstronnego rozpoznania sprawy. Po pierwsze organ I instancji nie ustalił konkretnej szkody. Po drugie, w świetle przedłożonej opinii nie jest zdaniem Kolegium oczywiste, że doszło do zmiany stanu wody na gruntach. Organ odwoławczy nie znalazł też odpowiedzi na pytanie, czy to właściciele działek [...] i [...] mieli wpływ na zmianę stosunków wodnych, czyli zmienili naturalny spływ wód opadowych i czy są odpowiedzialni za występowanie podwyższenia gruntu, czy też podwyższenie to zostało samoistnie uformowane. M. B. i B. B. złożyli sprzeciw od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie: 1. art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji pomimo braku przesłanek do zastosowania tego przepisu, bowiem decyzja organu I instancji nie była obarczona uchybieniami, o których mowa w tym przepisie, przy czym sam organ odwoławczy jedynie podsumował, że decyzja organu I instancji jest przedwczesna, nie tłumacząc rzetelnie ziszczenia się warunków z art. 138 § 2 k.p.a., 2. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez ich wadliwe zastosowanie i błędną (wybiórczą i niekompletną) ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, który był wszechstronny i dawał pełną możliwość oceny tego, czy w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia zmiany stosunków wodnych, a przy tym pominięto fakt, że właściciele działek, na których decyzja nałożyła obowiązki nie złożyli odwołania, czym niejako przyznali, że do zmiany stosunków wodnych doszło i decyzja Wójta jest prawidłowa. W konsekwencji wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.) od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., zwanej dalej kpa) skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Według art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 kpa (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.), zaś w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Z cytowanego przepisu wynika, że podstawowym obowiązkiem sądu rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest ustalenie, czy w postępowaniu administracyjnym zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.). Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jak wynika z ww. przepisu, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji albo w przypadku istotnych braków postępowania wyjaśniającego, gdy jest możliwa zgoda stron na usunięcie nieprawidłowości w postępowaniu odwoławczym, na podstawie art. 136 § 2 i 3 kpa Z mocy art. 136 § 4 kpa - przepisów § 2 i 3 nie stosuje się tylko wtedy, jeżeli przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione. Kasatoryjne rozstrzygnięcie może więc zapaść wyłącznie, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 kpa. Konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., II OSK 1427/16). Zasadą jest bowiem, że organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, co zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. następuje przez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, natomiast odstępstwem od tej zasady jest, wynikające z omawianego przepisu, uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Podnieść również należy, że w świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, sąd powinien oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. W przedmiotowej sprawie znaczenie mają przepisy Prawa wodnego, w szczególności art. 234 ust. 3 tej ustawy, który stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W świetle powyższego przepisu, wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga uprzedniego dokonania ustaleń: czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, czy nastąpił szkodliwy wpływ na gruncie sąsiednim oraz czy szkoda ta wynika ze zmiany stosunków wodnych. Przesłanki te muszą zaistnieć łącznie, a wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w innych warunkach, jest niedopuszczalne (por.m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 maja 2021 r., II SA/Sz 174/21). W sprawach z zakresu naruszenia stosunków wodnych na gruncie opinia biegłego stanowi zwykle istotny dowód w sprawie, ocena bowiem istotnym kwestii w tym zakresie często wymaga wiedzy specjalnej. W przedmiotowym postępowaniu, wbrew stanowisku Kolegium, sporządzona opinia stanowiła zdaniem Sądu wystarczającą podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Sąd nie zgodził się przede wszystkim ze stwierdzeniem Kolegium, że w sprawie nie ustalono konkretnej szkody. Teza ta jest w świetle materiału dowodowego całkowicie chybiona i świadczy o niezrozumieniu opinii. Fakt zalewania działki nr [...] był nie po raz pierwszy zgłaszany przez jej właścicieli, a jak wynika z opinii biegłego, był już przez niego badany – i potwierdzony – w 2020 r. Problem ten potwierdzają również zdjęcia załączone do opinii, ilustrujące foliowe zabezpieczenia płotu, które mają zapobiegać przedostawaniu się wody (str. 4 opinii). Biegły wyraźnie określił, że szkody mają charakter materialny i niematerialny. Polegają one na zalewaniu działki skoncentrowanym strumieniem wód z wysoką zawartością zawiesin, które pozostają na posesji jako konieczny do usunięcia namuł, także na ograniczeniu użytkowania części posesji, a ponadto powodują dyskomfort i zagrożenie dla mienia mieszkańców. Należy pamiętać, że szkodliwe oddziaływanie w rozumieniu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego nie musi konotować ze szkodą majątkową. Może sprowadzać się również do niebezpieczeństwa zalania lub zatopienia. Sam fakt pojawienia się wody stojącej tam, gdzie jej wcześniej nie było na działce, pozostający w związku przyczynowo-skutkowym ze zmianą stosunków wodnych na działce sąsiedniej, jest szkodą (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 grudnia 2025 r. sygn. akt II SA/Kr 1073/25). W opinii Sądu nie można się również zgodzić z twierdzeniem, iż "organ w swojej decyzji oparł się jedynie na ogólnikowym stwierdzeniu, że nastąpiła zmiana stanu wody na gruntach, co nie jest oczywiste w świetle przedłożonej opinii biegłego". W opinii biegły przedstawił wyczerpująco ocenę zaistniałej sytuacji. Sięgnął przy tym do swojej poprzedniej opinii z 2020 r. i wyjaśnił, że ówczesne zalewanie działek nie było wynikiem zmiany stanu wody na gruncie, lecz naturalnym skutkiem usytuowania działek i spływu rozproszonego, zachodzącego zgodnie z naturalnym nachyleniem terenu. W chwili obecnej, spływ rozproszony również ma miejsce, jednakże zaistniał nowy problem w postaci miejscowej wypukłości terenu. Wypukłość ta powstała w wyniku blokowania spływu na ogrodzeniu działki, co sprzyja deponowaniu osadów, oraz przejściem gruntu ornego z działki [...]. Powyższy proces jest niewątpliwie związany z prowadzonymi zabiegami agrotechnicznymi jak orka, czy bronowanie. Powstała wypukłość blokuje spływ wody w dół stoku i przekierowuje lokalną część strumienia w kierunku działki [...]. Biegły jednoznacznie ocenił, że "proces ten musi być klasyfikowany jako zalewanie strumieniem skoncentrowanym wód opadowych, co spełnia kryteria zmiany stanu wody na gruncie, szkodliwej dla gruntów sąsiednich". Zaistnienie zmiany stanu wody zostało zatem jednoznacznie stwierdzone przez biegłego, a ocena ta, która uszła uwadze Kolegium, jest w pełni wiarygodna i daleko jej do ogólników, została bowiem wyczerpująco uzasadniona. Inną kwestią pozostaje ocena, czy to właściciele działek [...] i [...] spowodowali powyższą zmianę stosunków wodnych. W opinii Sądu, choć nie wykonali oni celowo przeszkody w odpływie wody, to na ich działce pojawiła się wypukłość terenu, która ten odpływ blokuje, a powodem takiego stanu rzeczy jest (obok ukształtowania terenu) prowadzona na powyższych działkach uprawa roli. Kolegium podniosło, że nie można stawiać zarzutu zw. z wykonywaniem zabiegów agrotechnicznych. Kwestia legalności działań, które doprowadziły do zmiany stosunków wodnych nie ma tu jednak żadnego znaczenia. Zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 października 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 359/25). W przedmiotowej sprawie nie ma zatem znaczenia to, że wypukłość powstała w wyniku prowadzonej działalności rolniczej. Choć nie została ona zapewne utworzona w sposób zamierzony, jest wynikiem działania właścicieli działki, którzy w związku z tym powinni usunąć szkodliwe skutki swojej działalności, która sama w sobie jest w pełni legalna. W ocenie Sądu organ I instancji miał wszelkie podstawy, aby oprzeć się na sporządzonej w sprawie opinii biegłego, która jest poprawna pod względem formalnym oraz zawiera wiarygodne i szczegółowo uzasadnione wnioski. Wbrew zarzutom Kolegium materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia, a sprawa została wystarczająco rozpoznana. Świadczy o tym dodatkowo postawa właścicieli obciążonych działek, którzy nie zakwestionowali w drodze odwołania zasadności nałożonego na nich obowiązku wykonania prac ziemnych – o niewielkim z resztą zakresie. Wobec powyższego, Kolegium bezpodstawnie uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji, bowiem nie ziściły się przesłanki wymienione w art. 138 § 3 k.p.a. Z uwagi na wskazane wyżej naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd uwzględnił sprzeciw i uchylił zaskarżoną decyzję w całości na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a.