II SA/Kr 367/15
WyrokWSA w Krakowie2015-05-29
Skład orzekający: Kazimierz Bandarzewski, Renata Czeluśniak, Iwona Niżnik - Dobosz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoby, które nabyły nieruchomość po dacie jej wywłaszczenia, posiadają legitymację prawną do żądania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, jeśli pierwotny właściciel nie otrzymał odszkodowania?Ratio decidendi
Prawo do żądania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, czyli właścicielowi w dacie wywłaszczenia, lub jego spadkobiercom. Osoby, które nabyły nieruchomość na podstawie tytułu szczególnego (np. umowy sprzedaży, darowizny) po dacie wywłaszczenia, nie posiadają legitymacji do dochodzenia takiego roszczenia, ponieważ mechanizm następstwa prawnego pod tytułem szczególnym nie powoduje przejścia praw i obowiązków publicznoprawnych, w tym uprawnienia do żądania odszkodowania za wywłaszczenie.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy ustalenia odszkodowania dla H.O., S.O. i B.O. za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z 1981 roku na rzecz Skarbu Państwa. Organy administracji odmówiły przyznania odszkodowania, uznając, że skarżący nie byli właścicielami nieruchomości w dacie wywłaszczenia ani jego spadkobiercami. Skarżący nabyli nieruchomość po dacie wywłaszczenia na podstawie umów sprzedaży i darowizny, powołując się na rękojmię wiary ksiąg wieczystych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie : WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Iwona Niżnik - Dobosz Protokolant : st. sekr. sądowy Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi H. O., S. O. i B. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia 23 stycznia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala.
Decyzją z dnia 28 lutego 2011 roku, nr [.... ] Starosta K. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz: H.O. , S.O. oraz B.O. za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat S. stanowiącą część działki nr [.... ] , obr. S. , jedn. ewid. S.
Odmowę organ uzasadnił tym, że parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat. S. (która weszła w skład działki nr [.... ] o pow. 1,4080 ha, obr. S. jedn ewid. S. ), zgodnie z decyzją Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia 20 stycznia 1981 roku, nr [.... ] wydaną na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, została przejęta nieodpłatnie na rzecz Skarbu Państwa pod przebudowę istniejącej drogi - ul. [.... ] . W związku z tym, jak podkreślił organ I instancji, na podstawie wskazanej wyżej ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat. S. (odpowiadająca części działki nr [.... ] obr. S. jedn. ewid. S. ) w dniu 31 grudnia 1998 roku była własnością Skarbu Państwa, a więc prawo własności nie przysługiwało w tej dacie H.O. , S.O. oraz B.O. Wobec tego, w ocenie Starosty K. , nie została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną tj. nieruchomość nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 roku własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego, od spełnienia których uzależniona była możliwość wydania decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania w tym trybie.
Od powyższej decyzji Starosty K. odwołali się H.O. , S.O. oraz B.O.
Po rozpoznaniu odwołania decyzją z 30 września 2011 roku, nr [.... ] Wojewoda [.... ] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji.
W uzasadnieniu stwierdzono, że nieprawidłowym było wydanie przez Starostę K. decyzji w sprawie z powołaniem na regulację art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w przedmiocie odszkodowania na rzecz H.O. , S.O. oraz B.O. , za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat. S. stanowiącą część działki nr [.... ] , obr. S. , jedn. ewid. S. , bez uprzedniego ustalenia czy przedmiotowa nieruchomość w ogóle podlega regulacji art. 73 ww. ustawy. Wydanie przez organ I instancji decyzji w trybie przepisów tej ustawy było nieuzasadnione. Organ odwoławczy podniósł też, że w przedmiotowej sprawie wywłaszczenie działki nr [.... ] o pow. 0,0180 ha nastąpiło w wyniku decyzji z dnia 20 stycznia 1981 roku nr [.... ] , które to rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, zgodnie z którymi przejście prawa własności wskazanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następowało z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. z dniem 8 marca 1958 r. Zatem przejście prawa własności nieruchomości skarżących na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w roku 1958.
W ocenie organu II instancji przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie znajduje zastosowania się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie tej ustawy, a zatem do spraw, w których przed tą datą wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przejęto nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa. Wojewoda podkreślił, że w niniejszej sprawie moment przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa przesądził o braku materialnoprawnej podstawy orzekania w tej kwestii, czego konsekwencją winno być umorzenie postępowania w sprawie.
Skarga H.O. , S.O. oraz B.O. na powyższą decyzję oparta została na zarzucie, że "zabierając mi pas działki o pow. 0,0180 ha, moja posesja została okrojona, dlatego od 16 lat staram się o odszkodowanie".
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [.... ] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko stwierdzając, że skarga H.O. , S.O. oraz B.O. nie zasługuje na uwzględnienie i wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. II SA/Kr 1719/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w okolicznościach rozpoznawanej sprawy powinno nastąpić na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Jak wyjaśnił dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny jedynym warunkiem obligatoryjnym do stosowania tego przepisu jest stwierdzenie, iż wywłaszczenie które miało miejsce nie spowodowało wypłaty odszkodowania mimo istnienia regulacji prawnej przewidującej takie odszkodowanie (art. 19 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym). Sąd stwierdził również brak podstaw do przyjęcia, że art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajduje zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy. Przepis ten odnosi się do takich stanów faktycznych, w których doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Takie rozumienie wspomnianej normy jest uzasadnione brzmieniem art. 233 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, zasadą wywłaszczenia jedynie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP), skonkretyzowaną w art. 128 wskazanej ustawy, ale także zasadą ochrony własności z art. 64 Konstytucji. W ocenie Sądu orzekającego, nieprzyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość naruszałoby również art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 20 marca 1952 roku, ratyfikowanego przez Polskę 10 października 1994 roku.
Decyzją z dnia 15 maja 2014 r., nr [.... ] Starosta K. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz: H.O. , S.O. oraz B.O. za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat. S. stanowiącą część działki nr [.... ] , obr. S. , jedn. ewid. S.
Organ I instancji jako podstawę swojego rozstrzygnięcia powołał art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3 oraz art. 233 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Treść tych przepisów, w ocenie Starosty K. , prowadzi do wniosku, że warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy jest brak aktu ustalającego odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości oraz wystąpienie z wnioskiem uprawnionej osoby tj. poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców.
Starosta K. ustalił, że w dniu wywłaszczenia właścicielem parceli l. kat. [.... ] o pow. 0,0564 ha, b. gm. kat. S. , z której powstała parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat. S. był H.G. (s.....), zaś aktem notarialnym z dnia 7 kwietnia 1981 r. nr Rep. [.... ] (c. .....) przeniosła na B.O. , z zastrzeżeniem prawa pierwokupu, prawo własności parceli l. kat. [.... ] o pow. 0,0564 ha, b. gm. kat. S. Naczelnik Miasta i Gminy S. nie skorzystał z prawa pierwokupu. Wobec tego B.O. nabył prawo własności opisanej wyżej parceli na podstawie umowy przeniesienia własności z dnia 29 kwietnia 1981 r. zawartej pomiędzy nim, a D.W. (akt notarialny nr Rep. .....). Jak wskazał dalej organ I instancji, umową darowizny z dnia 25 lipca 1981 r. (akt notarialny nr Rep. .....) B.O. darował udział w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości H.O. oraz S.O. . Ani w księdze wieczystej nr [.... ] ani też w zastępującej ją księdze wieczystej nr [.... ] nie został ujawniony fakt wywłaszczenia przez Skarb Państwa opisanej powyżej parceli.
W oparciu o poczynione ustalenia organ doszedł do wniosku, że nie została spełniona przesłanka pozwalająca ustalić odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną poprzednio jako parcela l. kat. [.... ] o pow. 0,0180 ha, b. gm. kat. S. , stanowiącej aktualnie część działki nr [.... ] o pow. 1,4090, poł. w obr. S. jedn. ewid. S. na rzecz H.O. , S.O. i B.O. , gdyż osoby te nie były właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu, w którym ostateczna stała się decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia 20 stycznia 1981 roku nr [.... ] . Wymienione wyżej osoby nie są również spadkobiercami poprzedniego właściciela.
Z powyższą decyzją nie zgodzili się skarżący i wnieśli odwołanie do Wojewody [.... ] w K. , zarzucając jej szereg uchybień, w tym naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.
Organ odwoławczy nie podzielił licznych zarzutów skarżących i decyzją z dnia 23 stycznia 2015 r. nr [.... ] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty K. Wskazał, że parcela l. kat. [.... ]. gm. S. , z której powstała parcela l. kat. [.... ] b. gm. kat. S. na podstawie umowy darowizny z 26 kwietnia 1949 r. stanowiła własność H.G. , a zatem jemu lub jego spadkobiercom przysługuje w niniejszej sprawie roszczenie o odszkodowanie z tytułu odjęcia własności wyżej wymienionej nieruchomości. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wojewoda podkreślił, że ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym dokonywała jedynie formalnej regulacji stanów prawnych w odniesieniu do nieruchomości, które pozostawały we faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, zaś odjęcie prawa własności następowało z dniem 8 marca 1958 r. W tej dacie własność nieruchomości była ujawniona w księdze wieczystej na rzecz H.G. Ponadto organ odwoławczy przytoczył szczegółowy, zbieżny z ustaleniami Starosty K. , przebieg nabycia własności wspomnianej nieruchomości przez B.O. , a następnie udziału w tej nieruchomości przez H.O. i S.O. Z tych okoliczności jednoznacznie wynika, że w dacie wywłaszczenia skarżącym nie przysługiwał żaden tytuł prawny do spornej nieruchomości. Wojewoda zaznaczył również, że z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynika, aby skarżący byli następcami prawnymi H.G. , w tym w zakresie roszczenia o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia prawa własności nieruchomości.
Konkludując Wojewoda wskazał, że odszkodowanie mogłoby zostać ustalone jedynie w stosunku do właściciela nieruchomości (lub jego spadkobierców), który faktycznie został dotknięty przejęciem nieruchomości przez Skarb Państwa w 1958 roku. Uznając decyzję Starosty K. za prawidłową utrzymał ją w mocy.
W skardze do WSA H.O. , S.O. oraz B.O. podnieśli zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W ocenie skarżących w toku postępowania jurysdykcyjnego organy naruszyły szereg zasad ogólnych postępowania administracyjnego, jak również innych przepisów zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ich zdaniem organy przedwcześnie przyjęły, że nie są oni uprawnieni do uzyskania odszkodowania. Ustalenia te nie zostały poprzedzone wnikliwym i wyczerpującym postępowaniem dowodowym, co z kolei prowadzi do wniosku, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest dowolna. Jak wskazali dalej, organy niezasadnie przyjęły, że decyzja z dnia 20 stycznia 1981 r. stała się ostateczna z dniem 15 lutego 1981 r., podczas gdy w aktach sprawy brak jest dowodów na tę okoliczność, zaś na samej decyzji widnieje adnotacja o jej prawomocności, a nie ostateczności. Brak dostatecznych ustaleń powinien skutkować przeprowadzeniem przez organ II instancji uzupełniającego postępowania dowodowego, w tym przesłuchaniem stron postępowania. Nadto Wojewoda nie umożliwił stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Ponadto skarżący zarzucili organom opieszałość w rozpoznawaniu sprawy.
Uzasadniając zarzuty prawa materialnego skarżący wskazali, że organy przyjęły rozbieżne daty przejścia na Skarb Państwa własności spornej nieruchomości tj. 8 marca 1958 roku oraz 20 stycznia 1981 roku. Zdaniem skarżących to decyzja z dnia 20 stycznia 1981 roku stanowiła, z chwilą jej ostateczności, podstawę przejścia własności przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie skarżący kwestionują datę ostateczności przyjętą przez organy obu instancji, zaś powołując się na treść Dekretu z dnia 11 października 1946 roku Prawo rzeczowe nadmienili, że działając w zaufaniu do treści księgi wieczystej skutecznie nabyli prawo do nieruchomości.
W odpowiedzi Wojewoda [.... ] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko stwierdzając, że skarga H.O. , S.O. oraz B.O. nie zasługuje na uwzględnienie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - w dalszej części uzasadnienia zwanej "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody [.... ] z dnia 23 stycznia 2015 r., jak i decyzji ją poprzedzającej.
Kluczowe dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest ustalenie, czy jest możliwe przyznanie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm.) - w dalszej części uzasadnienia zwanej "u.g.n." - w przypadku, gdy odszkodowania domaga się nie pierwszy, wywłaszczony właściciel nieruchomości, a osoba, która nieruchomość tę nabyła na podstawie sukcesji szczególnej (w rozpatrywanej sprawie na podstawie umowy sprzedaży oraz na podstawie następującej po niej umowy darowizny). Innymi słowy, w niniejszej sprawie kwestią sporną jest, czy prawo żądania ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia prawa własności nieruchomości przysługuje każdoczesnemu właścicielowi tej nieruchomości, czy tylko właścicielowi wywłaszczonemu. Ponadto osią sporu jest data, w której własność wywłaszczonej nieruchomości przeszła na Skarb Państwa.
Podkreślenia wymaga fakt, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zarysowały się rozbieżności w zakresie zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami do stanów faktycznych powstałych przed jej wejściem w życie czyli przed 1 stycznia 1998 r. Jednak zgodnie z przeważającym w aktualnym orzecznictwie stanowiskiem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania.
W przedmiotowej sprawie zagadnienie to zostało szeroko omówione w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. II SA/Kr 1719/11. Sąd przyjął, że doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania, a przysługujące na gruncie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37 ze. zm.) uprawnienie do odszkodowania z tytułu pozbawienia prawa własności nie zostało zrealizowane pod jej rządami. Uznał, że skoro u.g.n. przewiduje analogiczne uprawnienie, nie ma przeszkód do skorzystania z jej przepisów. Ze względu na wiążącą moc ww. wyroku nie ma podstaw do kwestionowania faktu i daty wywłaszczenia, jak również tego, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego i w nim pozostaje. Gdyby tak nie było rozważania co do odszkodowania byłyby bezprzedmiotowe.
Przechodząc zaś do meritum rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Według art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z treści przytoczonych powyżej przepisów wynika, iż uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenia prawa własności nieruchomości jest wywłaszczony właściciel. Takiego uprawnienia nie mają każdocześni właściciele tej nieruchomości, a zatem osoby, które na podstawie tytułu szczególnego nabyły nieruchomość od wywłaszczonego właściciela. W konsekwencji jedynym podmiotem posiadającym legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie jest tylko i wyłącznie "osoba wywłaszczona", w stosunku do której nastąpiło wywłaszczenie prawa korzystania z nieruchomości, a nie każdy późniejszy właściciel nieruchomości, który nabył i korzystał z nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się ona już po wywłaszczeniu prawa własności. Sąd podziela stanowisko organu I i II instancji, iż w niniejszym stanie faktycznym legitymowanym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie odszkodowania może być tylko H.G. , będący właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia bądź jego następcy prawni. Irrelewantne dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest przy tym, czy jako data wywłaszczenia zostanie przyjęty dzień 15 lutego 1981 r., kiedy decyzja z dnia 20 stycznia 1981 r. stała się ostateczna (brak przy tym podstaw do kwestionowania tej daty) czy też dzień 8 marca 1958 r., kiedy w życie weszła w życie ustawa z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (jak słusznie przyjął Wojewoda). Zarówno wejście w życie ustawy, jak i wydanie decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy S. miały bowiem miejsce przed datą nabycia nieruchomości przez B.O. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie zarzut skarżących, iż decyzja z dnia 20 stycznia 1981 r. nie stała się ostateczna z dniem 15 lutego 1981 roku. W szczególności nie świadczy o tym fakt, iż znajduje się na niej wzmianka o prawomocności, a nie o ostateczności. W przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do uznania, że decyzja nie stała się ostateczna we wskazanej wyżej dacie. Weszła ona i pozostaje w obrocie prawnym, o czym świadczy sporządzony na jej podstawie protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [.... ] 1981 r. (k. 97 akt adm. I inst. ) Na marginesie należy jedynie zaznaczyć, że skarżący nie byli i nie mogli być stronami tego postępowania. Dlatego też podniesione w tym zakresie zarzuty nie mogły okazać się skuteczne, zaś ewentualne wadliwości postępowania nie powodują braku przymiotu ostateczności decyzji, lecz mogą stanowić podstawę wniesienia nadzwyczajnych środków w trybie kpa. Zaznaczyć przy tym należy, iż w umowie sprzedaży z dnia [.... ] 1981 r. zawartej pomiędzy B.O., a D.W. brak jest postanowień o przeniesieniu uprawnienia do żądania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia prawa własności nieruchomości (przysługującego H.G. , względnie jego spadkobiercom). Takich zapisów nie ma także w umowie darowizny z dnia [.... ] 1981 r., na mocy której udział w prawie własności nieruchomości nabyli H.O. i S.O. W tym miejscu podkreślić należy, że przeniesienie prawa własności nieruchomości stanowi rodzaj sukcesji pod tytułem szczególnym i powoduje przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, ale tylko w sferze cywilnoprawnej, nie dotyczy to zaś sfery publicznoprawnej i istniejących w jej ramach uprawnień i obowiązków. Mechanizm następstwa prawnego pod tytułem szczególnym nie powoduje bowiem przejścia praw i obowiązków publicznoprawnych. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, aby wraz z przejściem prawa własności nieruchomości na nowego właściciela przechodziły prawa i obowiązki publicznoprawne, w tym między innymi uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia prawa własności. Z uwagi na powyższe Sąd podziela przyjęte przez organy I i II instancji ustalenia, że skarżący nabyli prawo własności spornej nieruchomości po dacie wywłaszczenia. W konsekwencji nie są oni podmiotami uprawnionymi do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należy stwierdzić, iż nie mogą one prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, albowiem w ocenie Sądu, organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Dla wydania rozstrzygnięcia kluczowe było ustalenie legitymacji skarżących do złożenia wniosku o odszkodowanie. Taka legitymacja wynika z tytułu prawnego do nieruchomości jakim była własność gruntu w dacie wywłaszczenia tj. jak przyjął Wojewoda w dniu 8 marca 1958 r. Skoro poczynione przez organy ustalenia faktyczne bezsprzecznie dowodzą, że w tej dacie H.O. , B.O. i S.O. takim tytułem nie dysponowali ani nie nabyli go w drodze stosownej umowy bądź w drodze dziedziczenia, podniesione w skardze zarzuty nie mogły zostać uwzględnione. Wskazane przez skarżących uchybienia proceduralnie nie miały miejsca, natomiast zarzuty skierowane przeciwko zasadności uznania, iż zgodnie z art. 128 u.g.n. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie przysługuje im prawo do odszkodowania, jak również co do okoliczności, iż decyzja z dnia 20 stycznia 1981 r. nie jest ostateczna zostały omówione we wcześniejszej części uzasadnienia. Stąd też należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia przedmiotowej skargi.
Reasumując, skoro w dacie wywłaszczenia właścicielem przedmiotowej nieruchomości nie byli skarżący, to organy I i II instancji prawidłowo uznały, iż H.O. , B.O. i S.O. nie przysługuje legitymacja do domagania się odszkodowania z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości. Jednocześnie zaznaczyć należy, że zarówno sąd administracyjny, jaki i organy administracyjne nie są uprawnione do oceny skutków cywilnoprawnych nabycia nieruchomości przez skarżących, którzy powołują się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, a przy tym ocena tych skutków jest irrelewantna dla rozstrzygnięcia.
Z tych wszystkich powodów Sąd, nie stwierdziwszy jakichkolwiek podstaw prawnych do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło