II SA/Kr 375/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz Sędziowie : WSA Jacek Bursa WSA Paweł Darmoń (spr.) Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych skargę oddala. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2018 Nr [...] po rozpoznaniu sprawy J.S. - odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że J.S. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskodawca podniósł, iż po uzyskaniu wyższego wykształcenia Generalny Dyrektor Zjednoczenia B. K. w 1980 r. zastosował wobec strony metody represyjne, poprzez pozbawienie go możliwości wykonywania zawodu i rozwiązanie z nim umowy o pracę dnia 30 sierpnia 1980 r. tj. w okresie strajków NSZZ "Solidarność". Przyczyną rozwiązania umowy o pracę miał być brak przynależności wnioskodawcy w PZPR. Strona do wniosku dołączyła m.in. decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającą spełnienie przesłanek o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach (...), pismo P. B. K. ze Zjednoczenia Przemysłowego [...] w [...] z dnia [...] czerwca 1980 r. w sprawie wypowiedzenia Stronie umowy o pracę oraz opinię sygnowaną przez Generalnego Dyrektora Zjednoczenia [...] z dnia [...] lipca 1980 r. Celem ustalenia stanu faktycznego sprawy Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 19 września 2017 r. wystąpił z wnioskiem o kwerendę do Instytutu Pamięci Narodowej, który pismem z dnia [...] listopada 2017 r. poinformował organ, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej "... odnaleziono akta paszportowe o sygn. [...] oraz mikrofilm z akt paszportowych o sygn.. [...], w których znajduje się kwestionariusz paszportowy, akra administracyjne (MOB) o sygn. [...] w których nazwisko wnioskodawcy figuruje w piśmie o wydanie zezwolenia na pływania morskie, sporządzonym przez [...] Okręgowy Związek Żeglarski oraz zapisy ewidencyjne w kartotece paszportowej KWMO/WUSW w [...] (sygn. [...]) i kartotece MOB WUSW w [...] - pływania morskie". Wobec braku dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną Strony postępowania Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w ustaleniu stanu faktycznego zmuszony był oprzeć się na dołączonych przez wnioskodawcę materiałach. Zgromadzone w ten sposób informacje nie pozwalają jednakże na pozytywne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach (...) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie ww. statusu spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy, albo po załączeniu przez zainteresowanego dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych nie zasługuje na uwzględnienie. Powody takiego stanowiska są następujące: Zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach (...) działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do wskazanego okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, że Wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu przepisów obowiązującej ustawy. Ustawodawca wskazał, że potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu, że Zainteresowany prowadził łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, z wyłączeniem okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Strona w trakcie postępowania administracyjnego nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów potwierdzających spełnienie przez nią warunków z art. 2 ustawy o działaczach (...). W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by Wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 ustawy o działaczach (...). Zgodnie z art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących. Rolą Szefa Urzędu jako organu administracji publicznej jest zatem realizacja woli ustawodawcy polskiego. Wola ta została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści (w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji ...). W art. 3 ustawy o działaczach (...) enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. c i d ustawy o działaczach (...) osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. m.in. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu lub została z nią rozwiązana umowa o pracę. Na podstawie oświadczeń Strony oraz materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego organ nie ma podstaw do stwierdzenia, że zainteresowany spełnia przesłanki określone w powołanym przepisie. Z przedłożonych przez P. S. oświadczeń oraz dokumentów nie wynika, aby został zwolniony z pracy z powodu czynnego udziału w wystąpieniu wolnościowym. Ustawodawca wskazał natomiast, iż potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z wyżej wskazanego tytułu może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu faktu zwolnienia z pracy ze względu na aktywne uczestnictwo zainteresowanego w wystąpieniu wolnościowym. Wobec powyższego Szef Urzędu nie znalazł podstaw do przyznania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i orzekł jak w rozstrzygnięciu. Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.S.. Zarzucił, że organ odmówił mu przyznania statusu osoby represjonowanej bez podania podstawy prawnej, mimo spełnienia przez skarżącego warunków zawartych w art. 3 ust. 3 lit. c i d. J.S. zarzucił organowi rażące naruszenia prawa i interesu Osoby Represjonowanej z powodów politycznych oraz wniósł o uchylenie decyzji organu w całości, bowiem rażąco narusza zasady współżycia społecznego w Polsce. W uzasadnieniu podał, że organ nie rozpatrzył merytorycznie jego skargi z dnia 18-01-2018 r, co stanowi rażące naruszenie art.. 237 Kpa. Organ w zaskarżonej decyzji potwierdza fakt rozwiązania przez komunistów umowy o pracę z dniem 30-09-1980 r w okresie strajków NSZZ "SOLIDARNOŚĆ" pozbawienie skarżącego i rodziny środków do życia, bo skarżący nie należał do kolaboratoryjnej z sowietami partii PZPR. Ten fakt stanowi fundamentalny dowód represjonowania powoda przez władze komunistyczne z powodów politycznych. Powód na podstawie art.. 5 ust. 1 ustawy z 2015 r wnosi o przyznanie w wyroku WSA Statusu Osoby Represjonowanej z powodów politycznych w oparciu o art.. 3 ust. 3 lit. c i d oraz art.. 4 ustawy z 2015 r. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r (k - 39) skarżący wyjaśnił, że postrzega podstawę korzystnej dla siebie decyzji w art. 3 pkt 3 lit. c i d ustawy z dnia 20 marca 2015 r. Podniósł że wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 28 czerwca 1980 r było ze skutkiem na dzień 30 września 1980 r a w tej czasoprzestrzeni miały miejsce strajki solidarnościowe. Podkreślił ze przez 5 lat studiował na Wydziale Prawa i Administracji [...] w [...], uzyskał stopień magistra administracji i pomimo tej wytężonej pracy, po sześcioletnim zatrudnieniu w charakterze technika, został bezpodstawnie zwolniony. W wieku 45 lat skarżący, jako magister przeszedł na wcześniejszą emeryturę. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że skarga jest bezzasadna. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej skarżącemu powołując się na treść art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z ar. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.) - zwanej dalej jako ,,ustawa o działaczach’’. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ustalenia poczynione przez organ były prawidłowe. We wniosku do Szefa Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz skardze do WSA w Krakowie skarżący domagał się przyznania mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w oparciu o treść art. 3 pkt 3 lit. c i d ,,ustawy o działaczach’’. Zauważyć jednak należy, iż zgodnie z treścią art. 3 pkt 3 ,,ustawy o działaczach’’ osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: (...) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu bądź została z nią rozwiązana umowa o pracę ( lit c i d ). Zatem w świetle tego przepisu, aby można było mówić o przyznaniu statusu osoby represjonowanej spełnione muszą zostać kumulatywnie, co najmniej dwie przesłanki. Po pierwsze branie udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a po drugie jedna z przesłanek wskazanych w lit. a-f art. 3 pkt 3 ustawy. Takimi przesłankami są m.in. wskazywane przez skarżącego ,,pozbawienie możliwości wykonywania swojego zawodu’’, czy też ,,rozwiązanie umowy o pracę’’. Należy jednak podkreślić, iż te przesłanki muszą wynikać z pierwszej, tj. muszą pozostawać w związku z braniem udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący wykazał, iż w dniu 28 czerwca 1980 r. została z nim rozwiązana umowa o pracę ze skutkiem na dzień 30 września 1980 r., niemniej jednak nie wykazał, aby owo rozwiązanie miało związek z braniem udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. "Wystąpienie o charakterze wolnościowym" to pojęcie, w którym mieści się szerokie spectrum form, jakie mogą być uznane za takie wystąpienie. Takie stanowisko wyraziły sądy administracyjne, m.in. WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. II SA/Ol 817/17, gdzie Sąd ten stwierdził: ,,Nie powinno jednocześnie budzić wątpliwości, że owo angażowanie się w działalność antykomunistyczną mogło przybierać różne formy, zaś pojęcie udziału w wystąpieniu wolnościowym, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit.d.u.d.o.a., to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym, etc., jako że wystąpienie takie z natury swojej jest pewnym procesem, czego organ rozważając tę sprawę w ogóle nie poddał pod rozwagę’’. Trzeba podkreślić, iż choć to organ administracyjny, zgodnie z art. 7 k.p.a., ma obowiązek dążenia do ustalenia prawdy materialnej, to jednak obowiązek uprawdopodobnienia faktu brania udziału w wystąpieniu wolnościowym spoczywał na skarżącym. Takie stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05 (LEX nr 188689), gdzie Sąd ten zauważył, że w prawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Skoro, zatem skarżący nie wykazał, a co najmniej nie uprawdopodobnił, by brał udział w wystąpieniu wolnościowym, to organ nie mógł przyznać mu statusu osoby represjonowanej. Skarżący bezpodstawnie zarzucił, iż organ wydał decyzję bez podania podstawy prawnej. W decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał podstawę prawną wydanej decyzji, którymi są art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organ szczegółowo przeanalizował treść przepisów z art. 5, art. 4 oraz art. 3 "ustawy o działaczach’’. Natomiast w oparciu o zasadę prawdy materialnej z art. 7 k.p.a., organ zbadał również możliwość zastosowania innych przepisów z ,,ustawy o działaczach’’ w celu sprawdzenia, czy w stosunku do skarżącego nie zostały spełnione inne przesłanki do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej. W tym celu organ przeanalizował szczegółowo możliwość zastosowania art. 2 ,,ustawy o działaczach’’, czemu dał wyraz w uzasadnieniu swej decyzji. Organ podjął w tym względzie wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie mógł również wydać decyzji przyznającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej wyłącznie na podstawie art. 4 ,,ustawy o działaczach’’, zgodnie z którym status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W istocie, we wniosku o nadanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającą spełnienie przesłanek o których mowa w art. 4 ,,ustawy o działaczach’’, jednakże spełnienie tych przesłanek to jeszcze za mało do uznania za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Muszą bowiem jeszcze zostać spełnione przesłanki z art. 3 ,,ustawy o działaczach’’, a te jak zostało wyżej wskazane - spełnione nie zostały. Skarżący podniósł ponadto, iż nigdy nie należał do partii PZPR, a z powodu rozwiązania z nim umowy o pracę w 1980 r. doznał szeregu schorzeń , stresu i represji a to: [...], bólu i cierpienia na skutek przeprowadzenia operacji [...], niewydolności [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz choroby [...] Sam fakt, iż skarżący nie należał do partii marksistowsko - leninowskiej jaką była Polska Zjednoczona Partia Robotnicza nie ma bezpośredniego przełożenia dla uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu ,,ustawy o działaczach’’. Przepisy ustawy nie statuują takiej przesłanki dla przyznania statusu osoby represjonowanej. Na marginesie wskazać można, iż w 1980 r. do PZPR należały 3 mln 092 tys. osób (,,Nowa Encyklopedia Powszechna PWN’’, Warszawa 2004, s. 686, tom 6.). Według danych GUS w 1980 r. w Polsce zamieszkiwało 35,57 mln osób. To z kolei oznacza, iż średnio 11,5 na 100 dorosłych obywateli należało do PZPR. Fakt, iż statystycznie 88,5 na 100 obywateli w tamtym czasie w Polsce nie należało do PZPR automatycznie nie czyni z nich jeszcze działaczy opozycji antykomunistycznej lub osób represjonowanych z powodów politycznych. Przesłanki, bowiem do nadania takiego statusu zawarte zostały w ustawie i należało je wykazać. Odnosząc się natomiast do wskazywanych przez skarżącego schorzeń, to stwierdzić należy, ze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dostrzega związku przyczynowo-skutkowego między tymi schorzeniami a okolicznościami związanymi z rozwiązaniem umowy o pracę. W każdym razie skarżący nie wykazał istnienia takowego związku, a to na nim spoczywał obowiązek jego wykazania. Na zakończenie stwierdzić należy, iż skarżącemu przyszło żyć w ciężkich czasach - najpierw okupacji, a następnie odbudowy po zniszczeniach wojennych i realnego socjalizmu. Niewątpliwie wiązały się z tym różne dolegliwości i ograniczenia. Jednakże organ administracyjny, jakim jest Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydając zaskarżoną decyzję kierować się musiał zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż organy są związane przepisami bezwględnie obowiązującymi, a wszystkie wydawane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w przepisach. Przesłanki przyznania statusów osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz działacza opozycji antykomunistycznej są ściśle wymienione w ,,ustawie o działaczach’’. To oznacza, iż Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie mógł wydać decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego. Jak natomiast zostało wyżej wykazane decyzja z dnia [...] stycznia 2018 r. była zgodna z przepisami ,,ustawy o działaczach’’. Wszystkie naprowadzone motywy sprawiły, że orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).