II SA/Kr 378/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi B. B., M. B. i Z. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. znak: [...] Starosta N. działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142 ust. 1 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651, ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. - odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki ewid. nr [...] (w granicach odpowiadających dawnej działce ewid. nr [...]), położonej w N. wywłaszczonej na cele budowy dworca PKS w N. W uzasadnieniu organ wskazał, że o zwrot opisanej powyżej nieruchomości wystąpili M.B. , B.B. oraz Z.B. będący następcami prawnymi poprzedniego właściciela nieruchomości. W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, że decyzją z dnia [...] września 1997 r., Wojewoda N. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego m.in. działkę ewid. nr [...] oraz własności obiektów znajdujących się na tym gruncie przez Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w N. . Dalej organ wyjaśnił, że we wniosku z dnia 23 października 1997 r. złożonym w Sądzie Rejonowym w N. w dniu 28 października 1997 r. Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w N. wniosło o dokonanie wpisu praw do księgi wieczystej wynikających z w/w decyzji Wojewody. Na skutek powyższego w dniu 6 lipca 1998 r. założono księgę wieczystą nr [...], w której w dziale II jako właściciela ujawniono Skarb Państwa, a Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w N. jako użytkownika wieczystego gruntu i właściciela budynków. Prawo to powstało zatem przed 1 stycznia 1998 roku. Mając na uwadze zasadę mocy wstecznej wpisu w księdze wieczystej, organ stwierdził, że nie jest przeszkodą dla zastosowania w przedmiotowej sprawie regulacji w/w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami fakt, iż ujawnienie w/w prawa w księdze wieczystej nastąpiło w dniu 6 lipca 1998 r. Tym samym organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 229 w/w ustawy, a zatem zwrot nieruchomości nie jest możliwy. Dodatkowo organ wyjaśnił, że w związku z zawarciem w dniu 11 stycznia 2011 roku umowy sprzedaży (Rep. [...] dokonano zmian w dziale II księgi wieczystej wpisując w miejsce [...] sp. z o.o. z siedzibą w N. jako użytkownika wieczystego [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. W dziale II księgi ujawniono prawo dzierżawy nieruchomości na cele dworca autobusowego na okres 50 lat na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w N. Odwołanie od tej decyzji B.B. , M.B. i Z.B. , podnosząc m.in., iż jako główną przyczynę odmowy podano fakt, że po wywłaszczeniu nieruchomości przez Skarb Państwa została ona przekazana Przedsiębiorstwu Państwowemu [...] w N. . W ocenie odwołujących PKS w N. jako przedsiębiorstwo państwowe został powołany przez Skarb Państwa i był niejako jego agendą, dlatego też do przedmiotowej działki nie może mieć zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...]Wojewoda działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle zgromadzonej przez organ I instancji dokumentacji, nie ulega wątpliwości, iż w stosunku do działki nr [...] decyzją Wojewody N. z dnia [...] września 1997 r. zostało stwierdzone nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości przez Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w N. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 6 lipca 1998 r., na wniosek złożony w Sądzie Rejonowym w N. w dniu 29 października 1997 r. Powołując liczne orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że w zaistniałej sytuacji należy potwierdzić zasadność zastosowania przez Starostę regulacji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro bowiem nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, zaś wpis tego prawa do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis (uwzględniając brzmienie art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece) tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. i prawo to istnieje nadal, to nie jest możliwy jej zwrot. Odnosząc się podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż PKS w N. był niejako jednostką Skarbu Państwa, Wojewoda stwierdził, iż nie jest on zasadny. Stanowisko takie wynika z ugruntowanego i jednolitego w tym zakresie poglądu prezentowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak bowiem stwierdził NSA choćby w wyroku z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 486/07 przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja, iż ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości nastąpiło na rzecz podmiotu całkowicie kontrolowanego przez Skarb Państwa, a co za tym idzie, miało charakter całkowicie fikcyjny, nie może zostać uwzględniona. Organ wskazał, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż osobą trzecią w rozumieniu przepisu art. 229 ustawy jest każda - zarówno fizyczna, jak i prawna - osoba inna niż poprzedni właściciel nieruchomości lub Skarb Państwa, na których rzecz utracił on swą własność (wyrok NSA z 5 grudnia 2001 r., I SA 2469/1999). Z kolei w uchwale pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r., OPK 26/99, wskazano, że pojęcie "osób trzecich" nie obejmuje ani gminy, ani Skarbu Państwa. Jedynie na tych dwóch podmiotach spoczywa realizacja roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i to jedynie w sytuacji, jeżeli dysponują one prawem do nieruchomości. Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli B.B. , M.B. , Z.B. . Skarżący podnieśli, że do powstania prawa użytkowania wieczystego konieczne jest jego ujawnienie w księdze wieczystej , a to nastąpiło w dniu 6 lipca 1998 r., a więc po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie można zatem w przedmiotowej sprawie wyłączać stosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto w ocenie skarżących zarówno decyzja organu I jaki i II instancji uchybiają zasadom słuszności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd dokonując oceny legalności decyzji obu instancji stwierdził, że są one prawidłowe. Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana została w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Ustawa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia wydanego w przedmiotowej sprawie jest art. 229 powołanej ustawy, zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z kolei wymieniony art. 136 ust. 3, stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. A zatem przepis art. 229 dopuszcza wyjątek od zasady ustanowionej w art. 136 ust. 3, powodujący, iż ustalenie istnienia okoliczności wskazanych tym przepisie(w art. 229) zwalnia organ od konieczność badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, wymienionych w art. 137 ustawy. Regulacja wynikająca z cytowanego przepisu art. 229 ustawy jest bowiem jednoznaczna. W sytuacji wystąpienia okoliczności wskazanych w tym przepisie, stronie nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, a zatem ustalenie dalszych innych jeszcze okoliczności staje się bezprzedmiotowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2008 r. sygn. akt. I OSK 949/07). Istotne w sprawie okoliczności faktyczne są bezsporne. Wnioskowana do zwrotu działka nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1973 r. Decyzją z dnia 19 września 1997 r. Wojewoda N. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego m.in. przedmiotowej działki przez Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w N. Na wniosek Przedsiębiorstwa z dnia 23 października 1997 r. założona została w dnia 6 lipca 1998 r. księga wieczysta nr [...], w której w dziale II wpisano jako właściciela Skarb Państwa, zaś Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w N. jako użytkownika wieczystego gruntu (stanowiącego m.in. działkę nr [...]). Odnośnie wpisów użytkowania wieczystego przytoczyć należy utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis (tak Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 21 maja 2002r. III CZP 29/2002). Oznacza to, że wpisanemu prawu jawnemu z księgi wieczystej przysługuje domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy o księgach wieczystych) nie tylko od chwili ujawnienia (wpisania), ale już od chwili wpływu wniosku o wpis do właściwego sądu. Stwierdzić zatem należy, że jak trafnie przyjęły organy, prawo użytkowania wieczystego powstało w przedmiotowej sprawie przed dniem 1 stycznia 1998 r. A zatem wskazane powyżej okoliczności sprawy zostały poprawnie ocenione przez organy administracji jako negatywna przesłanka wyłączająca możliwość zwrotu nieruchomości objętej postępowaniem. Skoro bowiem na nieruchomości, której zwrotu domagają się skarżący ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, a prawo to powstało przed dniem 1 stycznia 1998 r., to niewątpliwie zaistniał stan objęty hipotezą normy zawartej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. To zaś oznacza, że organ administracji publicznej zobowiązany był w takiej sytuacji do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, niezależnie od tego, czy nieruchomość ta została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w skardze, iż zaskarżona decyzja uchybia zasadom słuszność wyjaśnić należy, że decyzja w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi przykład tzw. decyzji związanej w tym sensie, iż możliwość uwzględnienia roszczenia o zwrot istnieje wyłącznie w sytuacji ścisłego spełnienia warunków, przewidzianych prawem, a zatem zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu (art. 136 i art. 137 ustawy), przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, takich jak przewidziane w art. 229 ustawy. Organy administracji publicznej nie mają możliwości - bez narażenia się na zarzut działania bezprawnego - orzec o zwrocie nieruchomości z innych przyczyn, niż wskazane w przepisach prawa, co wyłącza możliwość zwrócenia nieruchomości n. p. na zasadzie słuszności (Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Krakowie w wyroku z dnia 22 września 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 589/08). Stwierdzając zatem, że organy obu instancji we właściwym zakresie ustaliły stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy oraz poprawnie wskazały treść norm prawnych stanowiących podstawę wydanych decyzji, skargę jako niezasadną należało oddalić na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).