II SA/Kr 414/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 2 lutego 2015 r. nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na wykonanie robót budowlanych p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 2 lutego 2015 roku w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na wykonanie robót budowlanych skarżąca B. J. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem Z. J.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.340 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości 1.582 zł i emerytura jej męża w wysokości 1.758 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 150 m². Strona nie posiada oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni podniosła, iż jest emerytowanym nauczycielem. Opiekuje się ona mężem inwalidą [...] grupy. Znaczna część świadczenia emerytalnego jest przeznaczana na leczenie skarżącej i jej męża w związku ze złym stanem zdrowia. Mąż wnioskodawczyni często przebywa w szpitalu, część pieniędzy przeznaczana jest na lekarstwa. Dodatkowo strona ponosi opłaty na utrzymanie domu. W związku z tym, że wniosek obarczony był brakiem formalnym, nie był bowiem przez stronę podpisany, a ponadto dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. J. została wezwana do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez: własnoręczne podpisanie wniosku, a ponadto o udokumentowanie wysokości świadczenia emerytalnego pobieranego przez stronę oraz jej męża (odcinki emerytur za kwiecień 2015 roku lub wyciągi z rachunków bankowych, jeśli świadczenia wpływają na konto bankowe), przesłanie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem wnioskodawczyni i jej męża (opłaty za prąd, gaz, wodę, wywóz śmieci, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ubezpieczenie, itp. oraz udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. W dniu 26 maja 2015 roku do tut. sądu wpłynął formularz "PPF" opatrzony podpisem strony. Dodatkowo strona przesłała w większości nieczytelne kopie dokumentów potwierdzających stan zdrowia Z. J., trzy nieczytelne kserokopie faktur, bardzo złej jakości kopie dwóch decyzji ZUS o waloryzacji emerytur oraz kopię paragonu na kwotę 100 zł za wizytę Z. J. u [...]. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, iż nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie skarżąca B. J. nie przekonała orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych we własnym zakresie. Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem inwalidą [...] grupy, a jedynym źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 3.340 zł. Oświadczenie to jest zbyt ogólne, dlatego w sprawie należało ustalić przede wszystkim wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie strony, jak również potwierdzenie wydatków na konieczne leczenie. Dane, którymi dysponował orzekający nie pozwoliły bowiem na dokonanie sumarycznego zestawienia wykazanych dochodów z emerytur i ponoszonych przez wnioskodawczynię kosztów, koniecznych do ustalenia czy pozostają jej jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mogłaby pokryć - choćby w części - należne w sprawie koszty sądowe. Przesłanych przez stronę dokumentów nie można uznać za prawidłowe wykonanie skierowanego do niej wezwania. Po pierwsze, większość nadesłanych kserokopii dokumentów jest nieczytelna. Ze szczątkowych informacji, które na nich widnieją można wnioskować, że stanowią one potwierdzenie stanu zdrowia męża wnioskodawczyni. Kopie faktur nie pozwalają na analizę jakich płatności dotyczą, kto jest sprzedawcą, ani kto nabywcą. Jedynym dokumentem, którego treść można odczytać to paragon wraz z załącznikiem potwierdzające dokonanie płatności w kwocie 100 zł za wizytę Z. J. w dniu 11 maja 2015 roku u lekarza [...] A. M.. Po drugie, skarżąca – pomimo wyraźnego wezwania - nie przesłała żadnych dokumentów dotyczących ponoszonych kosztów związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie udokumentowała ponoszonych opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, opał, itp., nie podała wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ubezpieczenie, itp. Brak nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Orzekający w dalszym ciągu nie dysponuje zatem danymi dotyczącymi faktycznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami wnioskodawczyni i jej męża. Strona, pomimo wezwania, nie odniosła się także do kwestii posiadania rachunku bankowego, nie przesłała wyciągów z tego rachunku, ani oświadczenia, że takim rachunkiem nie dysponuje. W przedstawionej sytuacji orzekający posiada jedynie wiedzę o wysokości dochodów skarżącej i jej męża z tytułu pobieranych świadczeń emerytalnych. Dane te jednak nie są wystarczające do oceny, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Skoro w dalszym ciągu nie wiadomo jakie w istocie są możliwości finansowe skarżącej, tym samym niemożliwe jest stwierdzenie, czy rzeczywiście koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem tych możliwości. Wybiórcze i nieprawidłowe przez przedłożenie nieczytelnych dokumentów wykonanie skierowanego do skarżącej wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.