II SA/Kr 418/12

WyrokWSA w Krakowie2012-07-18

Skład orzekający: Andrzej Irla, Renata Czeluśniak, Aldona Gąsecka-Duda

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy administracji prawidłowo rozpoznały żądanie stron dotyczące wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, uwzględniając kwestie waloryzacji i odsetek, czy też sprawa powinna zostać umorzona jako bezprzedmiotowa?
Ratio decidendi
Organy administracji wadliwie rozpoznały żądania stron, nie precyzując ich przedmiotu. Zamiast ustalić, czy strony domagają się ustalenia odszkodowania, jego waloryzacji, odsetek, czy też wypłaty kwoty złożonej do depozytu sądowego, organy wydały decyzje odmawiające ustalenia i wypłaty odszkodowania. W przypadku żądania waloryzacji lub odsetek, organ powinien wydać decyzję administracyjną. Jeśli strony domagają się jedynie wypłaty kwoty złożonej do depozytu, postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe uchybienia, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku następców prawnych A.W. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone decyzją z 1976 r. Organy administracji odmówiły ustalenia i wypłaty odszkodowania, argumentując, że zostało ono ustalone w 1976 r. i przekazane do depozytu sądowego, a termin do dochodzenia roszczeń upłynął. Skarżący podnosili, że odszkodowanie powinno być wypłacone, a nie złożone do depozytu, a także kwestionowali sposób procedowania organów, wskazując na brak pouczenia o skutkach prawnych i pominięcie kwestii waloryzacji oraz odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 14 listopada 1997 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] września 1997 r.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: Anna Pałasz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2012 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Wojewody z dnia 14 listopada 1997 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II SA/Kr 418/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 1997 r., znak: [...], Urząd Rejonowy w K. , działając na podstawie art. 7, art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30 póz. 127 z 1991 r. - tekst jednolity z późniejszymi zmianami), art.104 k.p.a. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz następców prawnych A.W. , za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 25.10.1976 r. nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że na mocy decyzji z dnia [...].10.1976 r. nr [...]. . wywłaszczono działki nr 1 o pow. 0,1894 ha i nr 2 o pow. 0,0370 ha obj. Iwh [...] gm. kat. B. . W dniu 4.11.1992 r. Z.G. wystąpiła w imieniu swoim i pozostałych następców prawnych A.W. o wypłacenie odszkodowania za działki nr 1 i nr 2 wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa wskazaną wyżej decyzją. W uzasadnieniu wniosku podano, iż odszkodowania nie można było podjąć wcześniej, bowiem następstwo prawne po zmarłej A.W. ustalono dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z 25.09.1992 r. Sygn. [...]. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że zgodnie z powołanym wyżej postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 25 września 1992 r., spadek po zmarłej A.W. nabyli: K.W. i Z.G. po 3/18 części, B.W. , J.S. i I.S. po 2/18 części oraz S.K. i M.J. po 3/18 część. Decyzją z dnia [...].10.1976 r. nr [...] wywłaszczono działki nr 1 i nr 2 dla realizacji przebudowy ulicy [...] w K. . Za nieruchomości te ustalone zostało odszkodowanie w kwocie 33.960 zł, które inwestor tj. [...] Zjednoczenie Budownictwa Biuro Budowy Zaplecza w K. , wobec śmierci właścicielki gruntu i braku ustalonych następców prawnych, winien przekazać do depozytu sądowego. Decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu została skierowana do domniemanych następców prawnych A.W. . Inwestor, postanowieniem Sądu Rejonowego w K. Wydział [...] , uzyskał zgodę na złożenie odszkodowania do depozytu sądowego. Decyzją z dnia [...] .10.1995 r. nr [...] , następcy prawni A.W. uzyskali zwrot zbędnej dla celu wywłaszczenia działki nr 3 o pow. 0,0935 ha. Decyzja ta wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia18.11.1996 r. sygn. l SA.Kr 217/96 została uchylona w części zobowiązującej strony do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 2.226,46 zł. Organ podał nadto, że pomimo podjętych starań, nie mógł przedstawić stronom dokumentów finansowych dotyczących wpłaty kwoty na konto depozytowe sądu, bowiem wobec upływu ponad 20 lat od czasu wywłaszczenia, nie jest możliwe ich pozyskanie. Upłynęły już okresy ustalone dla przechowywania tych dokumentów w archiwach. Odszkodowanie nie może być wypłacone także dlatego, że upłynął w 1986 roku termin dla jego dochodzenia. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie w przypadku, gdyby spełnienie świadczenia poprzez złożenie należności do depozytu sądowego nie mogło być uznane za dostatecznie udowodnione. W sprawie bezspornym jest fakt, iż o wywłaszczeniu wiedzieli domniemani następcy prawni A.W. , tym samym bieg terminu rozpoczął się w 1976 r. Strony nie przedłożyły natomiast żadnego dowodu na okoliczność występowania z roszczeniami wpłatach 1976 - 1986, co ewentualnie mogłoby stanowić o przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Mając powyższe na uwadze, organ uznał, że brak było podstaw do zaspokojenia roszczeń wnioskodawców z uwagi na to, iż odszkodowanie zostało ustalone w 1976 r., a zobowiązanie inwestora o przekazaniu go do depozytu sądowego zostało wykonane i stanowi spełnienie świadczenia. Odwołanie od tej decyzji wniósł B.G. . W odwołaniu zrelacjonowano czynności, jakie podejmowane były przez spadkobierców w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu na ich rzecz nabycia spadku po A.W. . Starania te, zdaniem odwołującego się, dowodzą, że następcy prawny A.W. cały czas czynili starania o wypłacenie odszkodowania. Wskazano nadto, że zaskarżona decyzja nie respektuje stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zajętego w wyrokach z dnia 18 listopada 1996 r., sygn. akt: II SA/Kr 217/98 oraz II SA/Kr 248/96. Odwołujący się podniósł także, że o skutkach prawnych, jakie w zaskarżonej decyzji wskazał organ pierwszej instancji, spadkobiercy nie byli w żaden sposób pouczani. Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda , decyzją z dnia [...] listopada 1997 r., znak: Nr [...] działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że Naczelnik Dzielnicy [...] decyzją z dnia [...].10.1976 r. Nr [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działek nr 1 i 2 będących własnością zmarłej A.W. i ustalił odszkodowanie w wysokości 33.960 zł. Z treścią tej decyzji zapoznani zostali domniemani spadkobiercy. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia [...].11.1976 r., sygn. akt: sygn. akt: [...] zezwolił wnioskodawcy KZB Biuro Budowy Zaplecza w K. na złożenie do depozytu sądowego kwoty 33.960 zł. z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz spadkobierców A.W. , co można uznać za rozpoczęcie ważnego złożenia do depozytu sądowego przedmiotu świadczenia. Organ I instancji poczynił starania w celu ustalenia wpłaty tej kwoty na konto sądu, jednak z uwagi na upływ 20 lat od wywłaszczenia oraz upływ okresu składowania takich dokumentów w archiwach - pozyskanie dowodu faktycznej wpłaty jest niemożliwe. Mając na uwadze postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 30.11.1976 r., zezwalające wnioskodawcy na złożenie do depozytu sądowego kwoty orzeczonej w decyzji wywłaszczeniowej, należy uznać, iż wnioskodawca wywiązał się z nałożonego obowiązku spełnienia świadczenia. W tej sytuacji, spadkobiercy A.W. z • chwilą uzyskania prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku winni wystąpić do depozytu sądowego o wypłatę złożonej kwoty, a nie do organu administracji o ustalenie i wypłatę odszkodowania orzeczonego w decyzji. Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniósł B.G. . Skarżący podał, że zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem. Odszkodowanie winno być wypłacone stronom, nie zaś złożone do depozytu sądowego. Skarżący domagał się unieważnienia decyzji wywłaszczeniowej. Pismem z dnia 20 października 2008 r. skarżący oświadczył, że podtrzymuje złożoną przez siebie skargę. Podał nadto, że decyzją Wojewody z dnia [...] kwietnia 2007 r., znak: [...] stwierdzono, że decyzja Naczelnika Dzielnicy K. –P. z dnia 25 października 1976 r. orzekająca o wywłaszczeniu została wydana z naruszeniem prawa, jednak z uwagi na to, ze decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne nie stwierdzono jej nieważności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ drugiej instancji podał, że ze zgromadzonego w sprawie materiał dowodowego wynika, że obowiązek zapłaty odszkodowania został wykonany. Stosownie do wynikającej z art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, organ administracji przyjęły, że okoliczność ważnego złożenia do depozytu sądowego została wykazana. Organ powołał się w tym zakresie na postanowienie Sądu Rejonowego dla K. –S. z dnia 30 listopada 1976 r., na mocy którego zezwolono inwestorowi na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania. Organ wskazał nadto, że ustalenie daty złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego było niemożliwe z uwagi na brak stosownej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., póz. 1270, powoływana dalej jako: "p.p.s.a."). Właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w oparciu o przepisy ostatnio powołanej ustawy. Skarga była zasadna i podlegała uwzględnieniu. Przyjęty przez organy administracji sposób procedowania był wadliwy i doprowadził do nieprawidłowego rozpoznania zgłaszanych przez strony żądań. Podstawowym elementem postępowania administracyjnego jest jednoznaczne i pewne ustalenie jego przedmiotu. W postępowaniu prowadzonym na wniosek strony oznacza to obowiązek precyzyjnego określenia przez organy treści formułowanych żądań. Poczynienie jednoznacznych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie warunkuje poprawność orzekania przez organy administracji w danej sprawie, albowiem bez pewnej identyfikacji przedmiotu żądań, nie jest możliwe stwierdzenie, które przepisy materialnego prawa administracyjnego kształtować mają sytuację prawną strony (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2010 r, sygn. akt: l OSK 1608/09). W rozpoznawanej sprawie tych istotnych dla poprawności prowadzonego postępowania administracyjnego ustaleń organy nie poczyniły w sposób prawidłowy. Sposób formułowania żądań przez strony nie był jednoznaczny i wymagał podjęcia czynności, mających na celu wyjaśnienie rzeczywistych intencji stron, co do ram przedmiotowych wszczynanego przez strony postępowania. Uznać przy tym należy, i podkreślić trzeba, że precyzyjne określenie przedmiotu prowadzonego postępowania administracyjnego wyprzedzać powinno, dokonaną przez orzekające organy w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji, ocenę rysujących się na tle okoliczności sprawy zagadnień kontrowersyjnych i. spornych. Z tego też względu, przedwczesne było odniesienie się zarówno do tych, twierdzeń, które dotyczyły skuteczności złożenia przyznanej kwoty do depozytu sądowego, jak i kwestii przedawnienia zgłoszonego żądania. Kontrola stanowiska organów w podanym wyżej zakresie nie jest bowiem możliwa* dopóki nie jest jasne, konkretyzacji jakiego stosunku administracyjno prawnego domagają się strony. Konsekwencją zaniechania wywiązania się przez organy administracji ze wskazanych wyżej powinności była wyraźna rozbieżność, jaka wynika z porównania treści żądań zawartych w kierowanych przez strony pismach i wnioskach z treścią zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Analiza pisma inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie, to jest pisma Z.G. z dnia 4 listopada 1992 r., wskazuje, że wolą stron było uzyskanie wydania przez organy administracji rozstrzygnięcia w sprawie "wypłacenia odszkodowania za wywłaszczony grunt pod ul. [...] (k. [...] akt postępowania administracyjnego). Na taki sposób odczytania żądań wnioskodawcy, wskazuje także dalsza część tego dokumentu. Z.G. odwołuje się w niej bowiem do rozstrzygnięcia Naczelnika Dzielnicy K.-P. zawartego w decyzji o wywłaszczeniu z dnia 25.10.1976 r., w którym organ ten nałożył obowiązek wypłaty odszkodowania. Strona w swoim wniosku wskazała, że, z uwagi na przedłużające się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia praw do spadku, brak było osób uprawnionych do podjęcia przyznanej tytułem odszkodowania kwoty. Skoro zaś do chwili obecnej nie doszło do wypłaty odszkodowania, organ ma - zdaniem strony - obowiązek ustosunkowania się do tego zagadnienia. W piśmie z dnia 10 lutego 1997 r. (k. [...] akt postępowania administracyjnego) B.G. podał, że podtrzymuje wniosek złożony w dniu 4 listopada 1992 r. "o wypłacenie odszkodowania za wywłaszczony grunt pod ul. [...] decyzją nr [...]", przy czym zaznaczył, że: "odszkodowanie winno być zwaloryzowane do 24 listopada 1992 r. i od tej daty doliczony % za zwłokę w terminie 14 dni". W kolejnym piśmie (z dnia 10 marca 1997 r., k. [...]) B.G. podał, że podtrzymuje żądanie zawarte w piśmie z dnia 10 lutego 1997 r. o wypłacenie odszkodowania. Ocena żądań zawartych we wskazanych wyżej pismach stron, wskazuje, że w pewnym co najmniej zakresie doszło do modyfikacji (rozszerzenia) pierwotnie zgłoszonego żądania. W pierwszym piśmie strona żądała rozstrzygnięcia w przedmiocie wypłaty odszkodowania przyznanego za wywłaszczoną nieruchomość. To żądanie zostało następnie podtrzymane w późniejszych kierowanych do organów pismach procesowych, w których strony prezentowały argumentację, zmierzającą do zakwestionowania skuteczności złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Analiza pism z dnia 10 lutego i 10 marca 1997 r. prowadzi jednak do wniosku, że prócz tak "sformułowanego żądania, strony zaprezentowały nadto chęć otrzymania ustalonego w 1976 r. odszkodowania w zwaloryzowanej wysokości. Sposób redakcji pisma z dnia 10 lutego 1997 r. w sposób wyraźmy wskazuje także, że zgłoszono żądanie wypłaty odsetek za zawłokę w wypłacie odszkodowania za okres od dnia 24 listopada 1992 r. do dnia zapłaty. Rozstrzygając w przedmiocie tak sformułowanych żądań, decyzją z dnia [...] września 1997 r., organ pierwszej instancji orzekł o "odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania" na rzecz następców prawnych A.W. za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia [...].10.1976 r. Samo już tylko zestawienie osnowy decyzji z dnia [...] września 1997 r. z przytoczonymi wyżej żądaniami stron, prowadzi do wniosku, że zaniechano precyzyjnego ustalenia przedmiotu rozstrzyganej sprawy administracyjnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie jest jasne zajęcie przez organ we wskazanej wyżej decyzji merytorycznego stanowiska w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Analiza treści wniosków i pism z dnia 4.11.1994 r., 10.02.1997 r. oraz z dnia 10.03. 1997 r. prowadzi do wniosku, że żądanie ustalenia odszkodowania w ogóle nie zostało przez strony sformułowane. Co więcej, w swych pismach strony dały jednoznaczny wyraz temu, że odszkodowanie takie zostało już przyznane w decyzji o wywłaszczeniu. Z tego też względu nie jest jasny powód, dla którego przedmiotem rozstrzygnięcia organ uczynił powyższą kwestię (ustalenia odszkodowania), tym bardziej, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 1997 r. zawarł stwierdzenie, że "odszkodowanie zostało ustalone w 1976 r." (s. [...]akt administracyjnych, wers trzeci od dołu strony). Niezależnie od tego, że ustalenie odszkodowania nie mogło być przedmiotem prowadzonego przez organy postępowania administracyjnego z uwagi na sposób sformułowania żądań przez stronę inicjująca to postępowanie, wskazać jeszcze należy, że na przeszkodzie ponownemu merytorycznemu orzekaniu w omawianym tu zakresie stało także funkcjonujące w obrocie prawnym poprzednie rozstrzygnięcie. Mieć bowiem należało na uwadze, że zagadnienie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość było już przed miotem, decyzji z dnia [...].10. 1976 r. W sposób nie budzący wątpliwości wynika to z punktu 1. znajdującej się na k. [...] akt postępowania administracyjnego decyzji wywłaszczeniowej, w którym - prócz rozstrzygnięcia o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa należącej do A.W. nieruchomości objętej [...] - pczyznano nadto właścicielce wywłaszczonej nieruchomości odszkodowanie w kwocie 33 960 zł. Jeśli jednak uznać, że przedmiotem żądania było ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wskazać należy, o czym częściowo była już mowa w toku powyższych wywodów, że brak było podstaw prawnych do wydania w tym zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, Dz.U. z 1980 r., Nr 9, póz 26) decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w tym kodeksie. Wyrażona przez ten przepis zasada trwałości decyzji administracyjnych znajduje dodatkowe gwarancje w art. 110 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Podkreślenia wymaga, że konsekwencją naruszenia zakazu ponownego orzekania w tej samej sprawie może być stwierdzenie nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W przypadku zatem, gdyby przedmiotem żądania było ponowne ustalenie odszkodowania, postępowanie byłoby bezprzedmiotowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2008 r., sygn. akt: l OSK 1050/07) W decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16 września 1997 r. brak jest jakichkolwiek rozważań, dotyczących tej części sygnalizowanych przez strony żądań, które odnosiłyby się do waloryzacji przyznanego w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowania oraz wypłaty należnych odsetek. Osnowa wspomnianej decyzji ani też jej uzasadnienie nie wskazuje, by kwestie te organ uczynił przedmiotem swej uwagi. Brak jest jednocześnie jakiejkolwiek wypowiedzi, z której mogłyby wynikać powody pominięcia przez organy tej części zgłoszonego przez strony żądania. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organy nie podejmowały żadnych działań zmierzających do ustalenia żądań stron. Zaniechano w szczególności odebrania od stron wiążących oświadczeń co do rzeczywistych intencji żądań kierowanych pod adresem organów i związanych z tym oczekiwań stron. Z naruszeniem obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. nie Informowano także stron o możliwych konsekwencjach procesowych, jakie niosły ze sobą różne możliwe kwalifikacje prawne sygnalizowanych roszczeń. Wadliwości opisanego wyżej sposobu prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji nie dostrzegł organ odwoławczy. W swojej decyzji organ ten zaakceptował stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] września 1997 r., skoncentrował się na ocenie zasadności żądania wypłaty odszkodowania, pominął zaś - sygnalizowaną także w treści odwołania - kwestię zwaloryzowania przyznanej wcześniej stronom kwoty. Nie wypowiedział się także w sprawie żądania zapłaty odsetek. Widoczna jest nadto wyraźna niespójność pomiędzy zawartym w osnowie decyzji określeniem przedmiotu postępowania a treścią rozważań organu w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Lektura motywacyjnej części decyzji prowadzi bowiem do wniosku, że organ koncentrował się na ocenie okoliczności związanych z żądaniem wypłaty odszkodowania, podczas gdy z części wstępnej wynika, że przedmiotem uwagi organu było nadto "ustalenie odszkodowania". Zaniechanie dokonania prawidłowej identyfikacji przedmiotu prowadzonego postępowania administracyjnego, miało istotny wpływ na wynik sprawy. Treść i forma prawidłowych rozstrzygnięć, jakie organy administracji winny były wydać w rozpoznawanej sprawie, zależna była bowiem od tego, co rzeczywiście było przedmiotem żądań stron i oczekiwanych przez strony rozstrzygnięć. Zgodnie z art. 55 ust. 3 obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz.U. z 1991 r., Nr 30, póz. 127 z późn. zm.), odszkodowanie ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, pomimo że powołany wyżej przepis nie określa w sposób wyraźny formy prawnej, w jakiej należy dokonać waloryzacji, to jednak nie wyklucza to uznania, że rozstrzygniecie organu w tym przedmiocie winno przybrać formę decyzji administracyjnej. Skoro bowiem źródłem żądania waloryzacji jest akt administracyjny (decyzja o wywłaszczeniu lub odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania), przyjąć należy, że spór co do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania nie może zostać zakwalifikowany odmiennie niż spór o wysokość odszkodowania, który jest rozstrzygany w decyzji administracyjnej. Dokonując waloryzacji, organ w sposób autorytatywny określa wysokość należnego odszkodowania, a tym samym jednostronnie i w sposób władczy konkretyzuje normę prawną. Dokonanie waloryzacji nie jest zatem czynnością techniczną, a prawidłową formą prawną dla dokonywanej przez organ władczej konkretyzacji jest tylko decyzja administracyjna (tak w szczególności: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r., sygn. akt: III AZP 3/93, OSN CP 1993, 10, póz. 174, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 20t)9 r., sygn. akt: ł OSK 122/08, Lex nr 478286, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt: l OSK 894/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2008 r., sygn. akt: l OSK 1049/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt: l OSK 1040/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2007 r., sygn. akt: l OSK 1307/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że ustalenie, że przedmiotem zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania stron było zwaloryzowanie przyznanej w decyzji z dnia 25.10.1976 r. kwoty, obligowało zatem organ do rozstrzygnięcia w przedmiocie zasadności tego żądania w formie decyzji administracyjnej. Podstawę prawną tej decyzji stanowić zaś powinny obowiązujące w chwili orzekania przepisy materialnego prawa administracyjnego, regulujące dopuszczalność i sposób dokonania takiej waloryzacji. Podobnie ocenić by należało sposób rozpoznania ewentualnego wniosku o wypłatę odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania, następuje przez wydanie decyzji administracyjnej. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 września 1993 r. III AZP 3/93, OSNC 1993, nr 10, póz. 174 i jest ono podtrzymywane w nowszym orzecznictwie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt: l OSK 1040/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2008 r., sygn. akt: l OSK 1051/07). Inaczej zaś ocenić należałoby obowiązki organów, gdyby w wyniku podjęcia stosownych działań zmierzających do ustalenia rzeczywistych intencji stron co do określenia przedmiotu ich żądania, stwierdzono, że strony domagają się rozstrzygnięcia w przedmiocie wypłaty złożonego do depozytu sądowego odszkodowania. Jeśli wypłatę odszkodowania rozumieć wąsko, jako przekazanie przyznanej kwoty czy to na rachunek bankowy czy też do rąk osoby uprawnionej, stwierdzić należy, że przepisy materialnego prawa administracyjnego, w tym zwłaszcza obowiązującej w chwili orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie przewidują odrębnego postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Sam bowiem zespół działań składających się na "wypłatę odszkodowania" w podanym wyżej znaczeniu nosi wszelkie cechy czynności technicznych, należących do fazy wykonania decyzji (wywłaszczeniowej lub osobnej o przyznaniu odszkodowania). Nie jest to zatem sprawa administracyjna rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej, stąd postępowanie administracyjne prowadzone w tego rodzaju sprawie podlegać powinno umorzeniu, jako bezprzedmiotowe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt: l Sa/Wa 1928/04). W ponownie prowadzonym postępowaniu niezbędne zatem będzie w pierwszej kolejności podjęcie stosownych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia rzeczywistego zakresu żądań stron tego postępowania. Konieczna okazać się tu może nie tylko próba bardziej wnikliwego odczytania złożonych do akt niniejszej sprawy pism, lecz także zwrócenie się do stron prowadzonego postępowania o zajęcie stanowiska w tym przedmiocie. Zobowiązując strony do składania oświadczeń co do zakresu zgłaszanych przez nich żądań, organ administracji mieć jednak musi na uwadze zasady ogólne postępowania administracyjnego w tym w szczególności art. 9 k.p.a. Dysponując jednoznacznymi ustaleniami co do przedmiotu postępowania administracyjnego, organy administracji zobowiązane będą rozpoznać zasadność zgłoszonych żądań z uwzględnieniem poczynionych wyżej uwagi i zastrzeżeń. Mając na uwadze wskazane wyżej uchybienia, uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, podlegać powinny uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pt 1 lit c p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło