II SA/Kr 441/05

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia16 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie WSA Krystyna Daniel AWSA Kazimierz Bandarzewski /spr./ Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi Towarzystwa "Z" w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew i zwolnienia z opłat I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji w części obejmującej zwolnienie "F.C.D" SA w O. z opłat za usuwanie drzew; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego Towarzystwa "Z" w O. kwotę 200 /dwieście/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr. l - sentencja wyroku W dniu 25.06.2004r. Główny Specjalista ds. Zarządzania Jakością i Środowiskiem w Spółce Akcyjnej "F.C.D." S.A. zwrócił się do Prezydenta Miasta O. z wnioskiem o wyrażenie zgody na usunięcie 161 drzew z nieruchomości Spółki "F. C.D." S.A. wraz ze zwolnieniem z opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. W uzasadnieniu tego podania podano, że drzewa te rosną wewnątrz ogrodzenia Spółki i stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi. Do wniosku dołączono listę 161 drzew do usunięcia z podaniem ich gatunków, obwodów pni na wysokości 1,3 metra liczących od 0,55 m do 2,40 m, stanu zdrowotnego, lokalizacji oraz opinii co do usunięcia. W dniu 9.07.2004r. przeprowadzono dowód z oględzin nieruchomości z którego wynika, że wnioskowane drzewa do usunięcia to tzw. "samosiewy" w większości w złym i średnim stanie zdrowotnym, z dużą ilością posuszu, nie nadające się do pielęgnacji lub przesadzenia z uwagi na słabo wykształcone korony i duże ich skupienie. Posiadają one znikomą wartość przyrodniczą, porastają w bezwładzie cały teren nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży, a warunkiem sprzedaży działek jest usunięcie tych drzew. Najstarszy dostępny plan zagospodarowania przestrzennego z 1977r. kwalifikował ten teren jako przeznaczony pod rozbudowę Zakładów Chemicznych O. i z tego okresu pochodzą samosiejki. Kilka drzew całkowicie obumarło. Prezydent Miasta O. decyzją z dnia [...].07.2004 r. zezwolił Spółce "F.C.D." S.A. na usunięcie drzew rosnących na działkach pgr "1" i pgr "2" w ilości 161 sztuk o gatunkach topola, wierzba i brzoza pod warunkiem zastąpienia ich innymi drzewami na terenie Spółki "F.C.D." S.A. lub w innym miejscu wskazanym przez organ I-instancji w ilości 161 sztuk do 30.10.2005r. oraz zwolnił Spółkę "F.C.D." S.A. z opłaty za usunięcie drzew. W uzasadnieniu organ I-instancji podniósł, że przedmiotowe drzewa to samosiewy, rosnące w dużym zwarciu, w większości w złym stanie zdrowotnym i z dużą ilością posuszu. Nie przedstawiają one żadnej wartości przyrodniczej, rosną w bezwładzie na terenie przeznaczonym do sprzedaży, zaś przyszły sprzedawca (Spółka "F.C.D." S.A.) zobowiązała się do ich usunięcia jako warunku sprzedaży nieruchomości. Przedmiotowe drzewa wyrosły w okresie objętym miejscowym planem ogólnym zespołu jednostek osadniczych miasta i gminy O. z dnia 5.05.1979r. na terenie przeznaczonym pod rozbudowę zakładów chemicznych. W kolejnym planie miejscowym obowiązującym do 2003r. teren ten został zakwalifikowany jako teren przemysłu, a obowiązujący w dacie wydania tej decyzji plan miejscowy kwalifikuje ten obszar symbolem 8Ukom – teren usług komercyjnych z zapleczem. Wskazano, że warunek zastąpienia przeznaczonych do usunięcia drzew wynika z art. 83 ust. 3 ustawy z 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody, a odstąpienie od wymierzenia opłat znajduje podstawę w treści art. 86 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy, ponieważ przeznaczone do usunięcia drzewa wyrosły na nieruchomości po zakwalifikowaniu jej w planie miejscowym na cele budownictwa. Decyzję tą doręczono Towarzystwu "Z" jako podmiotowi na prawach strony w dniu 4.08.2004r., które dnia 18.08.2004r. wniosło od niej odwołanie, domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podniesiono, że przeznaczone do usunięcia drzewa nie zagrażają bezpieczeństwu ludzi, nie są w złym stanie zdrowotnym a jedynym powodem ich usunięcia będzie realizacja bliżej nieokreślonej inwestycji. Nie ma więc żadnej pewności, czy należało zezwolić na usunięcie wszystkich drzew. Wydanie zgody na usunięcie drzew powinno być poprzedzone ustaleniem zakresu kolizji tych drzew z przyszłą inwestycją. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].11.2004 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I-instancji. Wskazał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w prawidłowy sposób. Z art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody wynika, że wyrażenie zgody na usunięcie drzewa zależy od zakwalifikowania terenu w planie miejscowym w dacie wyrażania zgody. W lipcu 2004r. przedmiotowy teren był zakwalifikowany jako przeznaczony pod usługi komercyjne z zapleczem. Prawidłowo uwzględniono zły stan drzew i interes prawny Spółki "F.C.D." S.A. Decyzję tą doręczono Towarzystwu "Z". w dniu 5.02.2005r., które dnia 7.03.2005r. wniosło na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, z żądaniem uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia opłat za usunięcie drzew i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że warunkiem udzielenia w tej sprawie zwolnienia z ponoszenia opłat było ustalenie wieku przedmiotowych drzew oraz przeprowadzenie analizy treści obowiązującego planu miejscowego z daty sprzed ich posadzenia lub zasadzenia się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu skargi podniesiono, że art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody nie daje podstaw do ustalania wieku drzew przeznaczonych do usunięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarżące Towarzystwo "Z." w dniu 7 marca 2005r. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2004r., doręczoną skarżącej organizacji 5 lutego 2005r. Skarga została zatem wniesiona z zachowaniem ustawowego 30-dniowego terminu. Właściwym rzeczowo do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I-instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w tej sprawie wynika stąd, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którego decyzja została zaskarżona, ma siedzibę w [...]. Z art. 13 § 2 P.p.s.a. wynika, że do rozpoznania sprawy właściwym miejscowo jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z § 1 pkt 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. z 2003 r. Nr 72, poz. 652 z późn. zm.) obszar właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie obejmuje obszar Województwa Małopolskiego. W przedmiotowej sprawie organy administracji naruszyły przepisów postępowania oraz przepisy prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I-instancji w części obejmującej zwolnienie z opłat za usunięcie drzew. Zgodnie z art.83 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880) w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji, usunięcie drzew z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości, a jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem - do wniosku dołącza się zgodę jej właściciela. Stosownie do art. 83 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, wniosek o wydanie zezwolenia powinien zawierać: 1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę posiadacza i właściciela nieruchomości; 2) tytuł prawny władania nieruchomością; 3) nazwę gatunku drzewa lub krzewu; 4) obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm; 5) przeznaczenia terenu, na którym rośnie drzewo lub krzew; 6) przyczynę i termin zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu; 7) wielkość powierzchni, z której zostaną usunięte krzewy. W tej sprawie sam wniosek złożony przez Głównego Specjalistę ds. Zarządzania Jakością i Środowiskiem Spółki "F.C.D." S.A. nie spełniał wszystkich warunków ujętych w ww. artykule. Z treści wniosku nie wynika tytuł prawny Spółki "F.C.D." S.A. do obszaru, z którego planowano usunięcie przedmiotowych drzew, czym naruszono art. 83 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. We wniosku nie wskazano na termin zamierzonego usunięcia drzew, co stanowiło naruszenie art. 83 ust. 4 pkt 6 ustawy o ochronie przyrody. Uchybienia te nie są jednak na tyle istotne, aby skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości. Zasadą jest, że za każde usunięcie drzew posiadacz nieruchomości ponosi opłaty (art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). Tylko wyjątkowo i tylko wówczas, gdy przepis rangi ustawowej tak stanowi, posiadacz nieruchomości jest zwalniany z tej opłaty. Katalog przypadków ustawowego zwolnienia od tej opłaty wymienia art. 86 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z tym artykułem nie pobiera się opłat za usunięcie następujących drzew: 1) na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie; 2) na których usunięcie osoba fizyczna uzyskała zezwolenie na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej; 3) jeżeli usunięcie jest związane z odnową i pielęgnacją drzew rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków; 4) które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych; 5) które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego oraz kolejowego albo bezpieczeństwu żeglugi; 6) w związku z przebudową dróg publicznych i linii kolejowych; 7) które posadzono lub wyrosły na nieruchomości po zakwalifikowaniu jej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane; 8) z terenów zieleni komunalnej, z parków gminnych, z ogrodów działkowych i z zadrzewień, w związku z zabiegami pielęgnacyjnymi drzew i krzewów; 9) które obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie, z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości; 10) topoli o obwodzie pnia powyżej 100 cm, mierzonego na wysokości 130 cm, nienależących do gatunków rodzimych, jeżeli zostaną zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków; 11) jeżeli usunięcie wynika z potrzeb ochrony roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową lub ochrony siedlisk przyrodniczych; 12) z grobli stawów rybnych; 13) jeżeli usunięcie było związane z wykonywaniem i utrzymaniem urządzeń wodnych służących kształtowaniu stosunków wodnych oraz ochronie przeciwpowodziowej w zakresie niezbędnym do wykonania i utrzymania tych urządzeń. W przedmiotowej sprawie organy administracji uznały, że Spółka "F.C.D." S.A. korzysta ze zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty za usunięcie drzew, wynikającego z art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym nie pobiera się opłaty za usunięcie drzewa, które posadzono lub wyrosło ono na nieruchomości po zakwalifikowaniu jej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w tej sprawie nie zgadza się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji oraz decyzji I-instancyjnej co do interpretacji powołanego artykułu. Przede wszystkim należy podnieść, że warunkiem skorzystania z tego zwolnienia jest ustalenie daty posadzenia lub wyrośnięcia drzewa. Bez ustalenia tego faktu nie można w ogóle zastosować takiego zwolnienia. Trafnie więc podnosi w swojej skardze Towarzystwo "Z.", że bez określenia takiej daty (dat) nie można ustalić, czy przeznaczone do usunięcia drzewa wyrosły po zakwalifikowaniu terenu - na którym one wyrosły – na cele budowlane w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Organy administracji tej przesłanki nie ustalały. Prezydent Miasta O. wskazał jedynie, że od dnia 5.05.1979r. obszar, na którym rosną przeznaczone do usunięcia drzewa, został zakwalifikowany pod dalszą rozbudowę Zakładów Chemicznych O. Od 1990r. teren ten był kwalifikowany jako teren przemysłu, zaś od 2003r. jako obszar usług komercyjnych z zapleczem. W ocenie organu I-instancji wszystkie drzewa objęte wnioskiem Spółki "F.C.D." S.A. wyrosły już po 5.05.1979r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało zaś, że w tym zakresie nie ma znaczenia data posadzenia drzewa, ale data wyrażenia zgody, a w związku z tym, że w 29.07.2004r. obszar ten stanowił teren usług komercyjnych z zapleczem to spełniona została przesłanka z art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody. Oba stanowiska organów administracji w tej sprawie nie są prawidłowe. Przede wszystkim należy wskazać, iż zastosowanie zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa w przypadku określonym w art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody możliwe jest tylko wówczas, gdy najpierw zakwalifikowano dany obszar w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane, a po tym fakcie drzewo lub drzewa wyrosły lub zostały na tym terenie posadzone. Tylko taka kolejność odpowiada treści powołanego artykułu. W żadnym wypadku nie można uznać, że zasadnicze znaczenie ma data wydania decyzji o wyrażeniu zgody na usunięcie drzew bez naliczania opłaty z tego tytułu. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dał wiary ustaleniu Prezydenta Miasta O. co do faktu wyrośnięcia wszystkich drzew objętym wnioskiem z dnia 26.06.2004r. po dniu 5.05.1979r. Przede wszystkim okoliczność ta w ogóle nie była przedmiotem jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Przyjęcie za prawidłowe ustalenia poczynionego przez organ I-instancji prowadziłoby do uznania, że najstarsze z usuwanych drzew nie mogło liczyć więcej niż 25 lat do daty wydania decyzji w tej sprawie. Wśród drzew przeznaczonych do usunięcia znajduje się cztery topole (pozycja 97-98 i 125-126 załącznika do wniosku, akta administracyjne sprawy, karta nr 4-5), których obwody pni liczyły odpowiednio 2,4 m; 2,3 m; 2 m i 2 m. Ponadto 7 drzew posiadało obwody pni o wymiarach przekraczających 1,50 m (pozycja 8, 27, 29, 46, 84, 120-121 załącznika do wniosku, akta administracyjne sprawy, karta nr 4-5) a kolejne 46 drzew posiadało obwody pni o wymiarach przekraczających 1 m (pozycja 1-2, 5, 7, 10-12, 17, 19, 30-32, 36, 39, 56-57, 60-62, 64, 70-73, 79, 83, 87-89, 91, 108, 112-113, 118-119, 122, 134-136, 140, 143, 152-154, 157-158 załącznika do wniosku, akta administracyjne sprawy, karta nr 3-7). Bez przeprowadzenia postępowania dowodowego nie można przy tym ustalić, czy którekolwiek z ww. drzew nie kwalifikują się do zwolnienia z pobierania opłat za ich usunięcie na podstawie innych przesłanek zawartych w art. 86 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w szczególności przesłanki wynikającej z art. 86 ust. 1 pkt 10 tej ustawy. Mając na uwadze tak uzyskane pomiary obwodów pni drzew obowiązkiem organów administracji było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie dendrologii co do wieku poszczególnych drzew. Nie można bowiem uznać bez przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu, że wiek drzewa o obwodzie wynoszącym 2,4 metra, którego średnica wynosiła około 76,4 centymetrów (według wzoru matematycznego L=2πR, gdzie L-oznacza długość obwodu, π – liczba Pi (stała matematyczna wynosząca 3,1415...), R - długość promienia), był mniejszy niż 25 lat. Tym samym należy uznać, że organy administracji wadliwie przeprowadziły również postępowanie administracyjne. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie niezbędne i konieczne czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do tego artykułu jednym z podstawowych obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest zebranie z urzędu materiału dowodowego pozwalające na ustalenie faktycznego stanu w sprawie. Stąd ciężar dowodu spoczywa przede wszystkim na organie administracji publicznej prowadzącej dane postępowanie. Z zasady tej wynika między innymi treść art. 77 §1 k.p.a. statuującego obowiązek organu administracji do określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego oraz ich poszukiwania. W tej zaś sprawie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie ustalenia wieku drzew przeznaczonych do usunięcia. Zgodnie bowiem z art. 84 k.p.a. w przypadku, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii. Tym samym kolejnym obowiązkiem organu administracji jest wypowiedzenie się w decyzji kończącej dany etap postępowania co do uwzględnienia okoliczności (faktów) ustalonych w oparciu o określone dowody bądź odmówienia im wiarygodności (art. 107 § 3 k.p.a.). Brak ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy stanowi również naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Takie naruszenie przepisów procedury administracyjnej mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. Należy przy tym wskazać, że ewentualne usunięcie przedmiotowych drzew nie czyni niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego bezprzedmiotowym. W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 k.p.a., art. 64 § 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 84 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a.), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz stwierdzono naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody) polegające na zastosowaniu zwolnienia bez ustalenia spełnienia zawartych w tym artykule przesłanek. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. właściwy w tej sprawie organ I-instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien ustalić stan faktyczny, w szczególności precyzyjnie określić wiek drzew, które zostały przeznaczone do usunięcia i na tej podstawie wykazać, czy zostały one posadzone lub wyrosły przed zmianą w planie miejscowym terenu na teren budowlany oraz uwzględnić ewentualne inne przesłanki wynikające z art. 86 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, które uzasadniałyby zwolnienie z opłat za usunięcie niektórych drzew i stosownie do tych ustaleń załatwić sprawę poprzez wydanie decyzji administracyjnej. W przypadku, gdy drzewa te zostały już usunięte, należy uwzględnić ustalenia zawarte w protokole z dnia 23.06.2004 r. (akta administracyjne sprawy, karta nr 3-7), ewentualnie inne jeszcze dokumenty i na tej podstawie dokonać ustalenia wieku drzew. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W tej sprawie zwrot kosztów postępowania obejmuje zwrot kwoty uiszczonego wpisu. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji wyroku.