II SA/Kr 451/25
WyrokWSA w Krakowie2025-06-27
Skład orzekający: Mirosław Bator, Sebastian Pietrzyk, Agnieszka Nawara – Dubiel
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego, które po procesie oczyszczania w osadnikach ziemnych są wprowadzane do ziemi, mogą być traktowane jako 'niezanieczyszczone wody' w rozumieniu Prawa wodnego, a tym samym wyłączone z definicji ścieków i zwolnione z opłat za usługi wodne?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności faktycznych. Kluczowe dla sprawy jest ustalenie, czy odprowadzane wody stanowią ścieki, czy też niezanieczyszczone wody. Sąd wskazał, że wody oczyszczone można traktować jako niezanieczyszczone, co wymaga analizy wyników badań jakości wód po procesie oczyszczania, a nie tylko ogólnikowych stwierdzeń o potencjalnym zanieczyszczeniu.Stan faktyczny
Spółka Kopalnie [...] S.A. zaskarżyła decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, która utrzymała w mocy decyzję o ustaleniu opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków przemysłowych (mieszaniny wód z odwodnienia kopalni i wód opadowych) do ziemi. Spółka kwestionowała zakwalifikowanie tych wód jako ścieków przemysłowych, podnosząc, że są to niezanieczyszczone wody kopalniane. Organy administracji uznały, że działalność kopalni powoduje zanieczyszczenie wód, w szczególności zawiesiną ogólną i węglowodorami ropopochodnymi, co wyklucza ich status jako wód niezanieczyszczonych.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Kopalnie [...] S.A. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 lutego 2025 r. nr K.RUT.4701.9.2024 w przedmiocie określenia wysokości opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków przemysłowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz Kopalnie [...] S.A. z siedzibą w S. kwotę 2.031 zł (słownie: dwa tysiące trzydzieści jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Przedmiotem skargi Spółki Kopalnie [...] Spółka Akcyjna w S. z siedzibą w S. – dalej jako "Skarżąca", jest decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 18 lutego 2025 roku (na decyzji widnieje omyłkowa data roczna "2024"), znak: K.RUT.4701.9.2024 utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 listopada 2024 r., KS.ZUT.4701.977.OZ.2024.AK w sprawie określenia podmiotowi Kopalnie [...] S.A. w S. , za okres II kwartału 2024 r. opłaty zmiennej w wysokości 5 347,00 PLN (słownie: pięć tysięcy trzysta czterdzieści siedem złotych [...]) za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "[...]" i wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, na podstawie decyzji Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017.
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.
Pismem z dnia 9 września 2024 r., znak: KS.ZUT.4701.977.OZ.2024.AK, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w S. działając na podstawie art. 272 ust. 17 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, ustaliło i przekazało Kopalniom [...] S.A. w S. , jako podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne, wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne w formie informacji kwartalnej Nr 977 ZZ S. , OZ/II kwartał/2024. Wysokość opłaty została ustalona w oparciu o dane wykazane przez Kopalnie [...] S. A. w S. w "Oświadczeniu podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne w celu ustalenia wysokości opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (art. 552 ust. 2h, 2ha, 2i, 2r i 2s ustawy Prawo wodne). Opłatę zmienną za okres II kwartału 2024 ustalono w wysokości 5 347,00 PLN (słownie: pięć tysięcy trzysta czterdzieści siedem złotych 00/100) za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "[...]" i wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu.
Podmiot został pouczony, że jeżeli nie zgadza się z wysokością opłaty zmiennej może złożyć do Dyrektora Zarządu Zlewni w S. PGW WP reklamację w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia otrzymania informacji oraz że złożenie reklamacji nie wstrzymuje obowiązku dokonania terminowej wpłaty opłaty (art. 273 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne). Podmiot odebrał informację Nr 977 ZZ S. , OZ/II kwartał/2024, ustalającą wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne, w dniu 11 września 2024 r.
Opłata została obliczona zgodnie z art. 272 ust. 6 ustawy Prawo wodne, jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty (0,05 zł za 1 kg substancji wprowadzonej ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonej jako wskaźnik sumy chlorków i siarczanów) i ilości tej substancji (106 938,425 kg).
Wysokość jednostkowej stawki opłaty zmiennej za 1 kg substancji wprowadzonej ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonej jako wskaźnik sumy chlorków i siarczanów została określona w § 10 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 października 2023 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. 2023 poz. 2471 z późn.). Do ustalenia wysokości opłaty przyjęto substancję, wyrażoną jako wskaźnik sumy chlorków i siarczanów, który powoduje opłatę najwyższą (art. 278 ust. 1 ustawy - Prawo wodne).
W związku z faktem, iż podmiot nie uiścił we wskazanym terminie opłaty zmiennej za okres II kwartału 2024 r. w wysokości wynikającej z informacji Nr 977 ZZ S. , OZ/II kwartał/2024, Dyrektor Zarządu Zlewni w S. PGW WP zawiadomił Kopalnie [...] S.A. w S. pismem z dnia 22 października 2024 r., znak: KS.ZUT.4701.977.OZ.2024.AK, o wszczęciu z urzędu postępowania, na podstawie art. 61 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm.), w sprawie określenia wysokości opłaty zmiennej za okres II kwartału 2024 r., za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "[...]" i wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, informując stronę o prawie czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania oraz zgłaszania ewentualnych wniosków, uwag i zastrzeżeń. Podmiot odebrał powyższe zawiadomienie w dniu 25 października 2024 r. W oznaczonym terminie, strona nie wniosła uwag.
W dniu 18 listopada 2024 r. Dyrektor ZZ w S. PGW WP wydał decyzję, znak: KS.ZUT.4701.977.OZ.2024.AK w sprawie określenia podmiotowi Kopalnie [...] S.A. w S. , za okres II kwartału 2024 r. opłaty zmiennej w wysokości 5 347,00 PLN (słownie: pięć tysięcy trzysta czterdzieści siedem złotych 00/100) za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "[...]" i wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, na podstawie decyzji Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółka Kopalnie [...] Spółka Akcyjna w S. z siedzibą w S. .
Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 18 lutego 2025 roku utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 listopada 2024 r.
W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że przepisy Prawa wodnego z 2017 r. w oparciu o zapisy zawarte w art. 268 wprowadzają opłaty za usługi wodne, w tym za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (art. 268 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego). Opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego (art. 270 ust. 8 Prawa wodnego).
Ustawa Prawo wodne definiuje w art. 16 pkt 61 pojęcie ścieków, zaliczają się do nich zgodnie z art. 16 pkt 61 e) wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych.
Substancje zanieczyszczające zostały zdefiniowane w art. 16 pkt 58 Prawa wodnego, rozumie się przez to substancje mogące spowodować zanieczyszczenie, m.in. organiczne związki chlorowcowe lub substancje, które mogą tworzyć takie związki w środowisku wodnym (art. 16 pkt 58 a), substancje w zawiesinie (art. 16 pkt 58 j).
Stosownie do zapisów zawartych w art. 16 pkt 64 ustawy Prawo wodne przez ścieki przemysłowe rozumie się ścieki niebędące ściekami bytowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, powstałe w związku z prowadzoną przez zakład działalnością handlową, przemysłową, składową, transportową lub usługową, a także będące ich mieszaniną ze ściekami innego podmiotu, odprowadzane urządzeniami kanalizacyjnymi tego zakładu.
Wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi zależy od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości, rodzaju ścieków (art. 270 ust. 9), a w przypadku ścieków przemysłowych lub wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, zawierających chlorki i siarczany - także od ilości ścieków lub wód oczyszczonych lub podczyszczonych w systemie oczyszczania lub podczyszczania ścieków zasolonych, odprowadzanych z zakładu, zastosowania w zakładzie systemu retencyjno-dozującego lub innego systemu pozwalającego uzyskać ten sam efekt, co system retencyjno-dozujący.
Wysokość opłaty za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi ustala się, biorąc pod uwagę substancję wyrażoną jako wskaźnik, o którym mowa w art. 272 ust. 6, który powoduje opłatę najwyższą (art. 278 ust. 1 Prawa wodnego).
W przedmiotowym stanie faktycznym analizy prawnej wymaga następująca kwestia czy zasadne są zastrzeżenia Podmiotu o przyjęciu przez organ pierwszej instancji cyt.: "błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że Odwołujący korzysta z usługi wodnej polegającej na wprowadzeniu ścieków przemysłowych będących mieszaniną wód z odwodnienia kopalni [...] oraz wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1) oraz art. 272 ust. 6 p.w. jest obowiązany ponosić opłaty za usługi wodne".
Z przedłożonych w aktach sprawy oświadczeń Podmiotu i sprawozdań z badania wody wynika, że ścieki odprowadzane przez Spółkę Kopalnie [...] składają się z zawiesiny ogólnej oraz wody z zawartością chlorków i siarczanów.
Podmiot utrzymuje, że prowadzenie działalności przemysłowej jaką jest cyt .-."...wydobycie wapieni i dolomitów ze złoża [...] sposobem odkrywkowym, systemem ścianowym, sześcioma poziomami eksploatacyjnymi.." nie będzie powodowało wprowadzania, do wód podziemnych dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego na poziomie eksploatacyjnym VI o rzędnej +180 m n.p.m. oraz do wód opadowych lub roztopowych, zanieczyszczeń pochodzących z działalności przemysłowej.
Tymczasem proces wydobycia wapieni i dolomitów ze złoża wiąże się z mechanicznym usuwaniem materiału. Oddziaływanie kopalni na środowisko naturalne wynikać będzie bezpośrednio i pośrednio z działań podejmowanych przez zakład tj. eksploatacji złoża związanej z istnieniem urządzeń, infrastrukturą oraz technologią eksploatacji. Niekorzystne oddziaływanie na środowisko pojawiające się w wyniku prowadzonych prac będzie wiązało się z dodatkową emisją pyłu podczas udostępniania złoża i jego eksploatacji. Emisje związane z funkcjonowaniem samej kopalni pylenie o różnym natężeniu i zasięgu w trakcie prac wydobywczych, załadunku i transportu w sposób bezpośredni przekładać się będą na jakość wód podziemnych dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego oraz wód opadowych lub roztopowych z terenu wyrobiska, ujmowanych w dnie wyrobiska (rząpiu).
O tym, że rodzaj działalności prowadzonej przez Odwołującego się może mieć negatywny wpływ na środowisko, świadczy fakt, że ustawodawca zaliczył ją do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w § 2 ust. 1 pkt. 27 Rozporządzenia Rady Ministrów
w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko z dnia 10 września 2019r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839), cyt.:
"wydobywanie kopalin ze złoża metodą:
a) odkrywkową na powierzchni obszaru górniczego nie mniejszej niż 25 ha,
b) podziemną o wydobyciu kopaliny nie mniejszym niż 100 000 m3 na rok".
W przypadku osiągnięcia przez Przedsiębiorcę prowadzącego ten rodzaj działalności, wielkości określonych w § 2 ust. 1 pkt. 27 w/w rozporządzenia, podlega on dodatkowemu obowiązkowi przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przed uzyskaniem pozwolenia wodnoprawnego.
Ocena tego, czy można określone wody uznać za ścieki, zależy nie tylko od rozumienia (wykładni) art. 16 pkt 61 lit. e) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1087 z późn. zm.), ale także od ustaleń faktycznych, obejmujących choćby bliższą charakterystykę działalności przedsiębiorcy oraz celu i sposobu korzystania przez niego z wód.
W omawianym stanie faktycznym podkreślić należy, że dodatkowym zanieczyszczeniem nie występującym pierwotnie w zwiększonych ilościach, w "niezanieczyszczonych wodach" - będzie zawiesina ogólna, pochodząca z pyłów wydzielających się podczas procesów eksploatacyjnych/przeróbczych, która skutkować będzie zanieczyszczeniem wód napływających do wyrobiska, a w konsekwencji wód z odwodnienia kopalni. Ponadto mogą pojawić się w odprowadzanych wodach, ze względu na pracujący w kopalni sprzęt mechaniczny, węglowodory ropopochodne. Przed odprowadzaniem wody z kopalni do ziemi - rowu, tylko będą musiały być one bezwzględnie oczyszczone w osadnikach ziemnych i nie będą mogły być zrzucane bezpośrednio po odpompowywaniu do odbiornika. Potwierdzenie powyższych faktów znajdujemy w zapisach pozwolenia wodnoprawnego, są to zapisy zwracające uwagę na specyfikację zakładu górniczego i stwierdzenia podkreślające konieczność oznaczania wskaźnika zanieczyszczeń, którego oznaczanie jest ze wszech miar uzasadnione tj. zawiesiny ogólnej. W związku z powyższym trudno zgodzić się ze stanowiskiem Podmiotu zawartym w odwołaniu, że wody te należy zaliczyć do kategorii "wód niezanieczyszczonych".
Proces oczyszczania czyli sedymentacji zawiesiny (dwustopniowy system oczyszczania wód kopalnianych) ma gwarantować osiągnięcie wymaganego przepisami prawa stopnia oczyszczenia wód. Dopiero z osadników, a więc po procesie oczyszczania, wody z odwodnienia kopalni "[...]" wprowadzane są do ziemi. Nie występuje tutaj sytuacja bezpośredniego odpompowywania wód wprost do odbiornika, jako wód niezanieczyszczonych.
W świetle art. 16 pkt 61 lit. e ustawy Prawo wodne wprowadzane do wód lub do ziemi wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych są, co do zasady ściekami. Wyjątek stanowią:
1) wody wtłaczane do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie;
2) wody niezanieczyszczone.
Na żadnym etapie prowadzonych dotychczas postępowań administracyjnych Odwołujący się nie przedstawił żadnych faktów i argumentów wskazujących na to, że odprowadzane ścieki są de facto wodami niezanieczyszczonymi, poza odniesieniem się do posiadanego pozwolenia wodnoprawnego i sprawozdań z badań wody w których brak jest zapisów na ten temat, przesądzających o takim właśnie charakterze odprowadzanych ścieków, jak to podnosi strona.
Podkreślić należy, że Odwołujący się wskazuje jedynie na dobrą jakość wód uwidocznioną w sprawozdaniach z badań wody dla próbek pobieranych z wylotu z osadnika Kopalni [...] do odbiornika.
Odwołujący się na podstawie powyższego twierdzi w uzasadnieniu odwołania, że jedynym oddziaływaniem na wody naturalne pochodzące z odwodnienia kopalni i wody opadowe jest ich wypompowanie/odprowadzanie z wyrobiska/ rząpia do osadników ziemnych, skąd są odprowadzane do ziemi, pomijając cały proces wydobywczy i jego skutki. Odwołujący się pomija w uzasadnieniu odwołania cały proces wprowadzania odpompowanych wód do osadnika w celu oczyszczania czyli sedymentacji zawiesiny (dwustopniowy system oczyszczania wód kopalnianych), który ma gwarantować osiągnięcie wymaganego przepisami prawa stopnia oczyszczenia wód określonego m.in. w udzielonym pozwoleniu wodnoprawnym, nazywając go cyt. "...dodatkowym oczyszczeniem...".
Przedstawione sprawozdania z badań wody dla próbek pobieranych z wylotu z osadnika Kopalni [...] (a więc już po procesie oczyszczania), świadczą jedynie o realizowaniu obligatoryjnych warunków udzielonego pozwolenia wodnoprawnego dla prowadzonej działalności gospodarczej. W przypadku stwierdzenia przez organy kontrolne np. WIOŚ przekroczenia warunków udzielonego pozwolenia wodnoprawnego na podmiot zostałyby nałożone opłaty podwyższone.
Odwołujący się nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie tezy, że wody z odwodnienia Kopalni [...] oraz wody opadowe i roztopowe odpompowywane z wyrobiska i wprowadzane bezpośrednio do osadników - są na tym etapie (tj. przed rozpoczęciem procesu oczyszczania) dobrej jakości i są niezanieczyszczone. O tym, że tak nie jest świadczą produkty uboczne procesu oczyszczania tj. osuszone osady pochodzące z oczyszczania deponowane na zwałowisku. W przypadku pominięcia przez podmiot etapu oczyszczania określonego w pozwoleniu wodnoprawnych dla tego rodzaju działalności i wprowadzania odpompowanych wód z odwodnienia Kopalni [...] oraz wód opadowych i roztopowych bezpośrednio do ziemi, wyniki badań wody kształtowałyby się w zdecydowanie odmienny sposób z uwagi na substancje zanieczyszczające, które zostały zdefiniowane w art. 16 pkt 58 Prawa wodnego tj. substancje w zawiesinie.
Zasada prawdy materialnej zobowiązuje podmiot - użytkownika wód - do współdziałania przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza w odniesieniu do okoliczności korzystnych dla strony. Strona powinna przekazać dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. Uwaga ta dotyczy w szczególności przypadku, gdy strona, mimo wezwania, nie przedstawia określonych dowodów, chociaż ich brak może prowadzić do niekorzystnych dla niej skutków prawnych. Podobnie należy ocenić przypadek, gdy strona nie przedkłada dowodów, mimo że ich przekazanie zależy wyłącznie od jej woli. W takich sytuacjach nieskuteczne będzie, co do zasady, późniejsze kwestionowanie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji przez stronę zachowującą się pasywnie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 783/19).
Tymczasem podmiot Kopalnie [...] S.A. nie przedstawił takich informacji na żadnym etapie prowadzonych postępowań administracyjnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2406/16, nie można założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach.
W ocenie organu odwoławczego Podmiot nie spełnia warunków określonych dla wyjątków w art. 16 pkt 61 lit. e 1) i 2) ustawy Prawo wodne, w związku z powyższym niezasadne są zarzuty Odwołującego w pkt 1 odwołania, w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 298 pkt.l) Prawa wodnego (dalej p.w.), art. 272 ust. 6 p.w.w zw. z art.35 ust. 3 pkt 5) p.w., w związku z art. 16 pkt 61) lit. e) p.w., jak również w pkt 2 odwołania tj. naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 16 pkt 61) lit. e) p.w. w zw. z art. 16 pkt 58) p.w. oraz w zw. z art. 16 pkt 64) p.w. oraz w zw. z art. 16 pkt 74) p.w. i w związku z art. 3 pkt 4 ustawy Prawo ochrony Środowiska (dalej p.o.ś) poprzez ich błędną wykładnię przez organ pierwszej instancji.
Z kolei art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodne, na który w pkt 4 odwołania powołuje się Podmiot, stanowi, że zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl S04) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l.
Przywołane przepisy mają charakter rozłączny - niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, o których mowa art. 16 pkt 61 lit. e in fine ustawy Prawo wodne, nie są ściekami w jej rozumieniu, natomiast art. 279 pkt 3 cyt. ustawy dotyczy ścieków i przewiduje zwolnienie z opłat określonej ich kategorii.
Podmiot na żadnym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego nie wykazał, że odprowadzane wody kopalniane są wodami zasolonymi. Wręcz przeciwnie występując do organu pierwszej instancji o wydanie pozwolenia lub o ustalenie kolejnego okresu jego obowiązywania, na korzystanie z usługi wodnej polegającej na wprowadzeniu ścieków przemysłowych będących mieszaniną wód z odwodnienia zakładu górniczego/kopalni oraz wód opadowych i roztopowych do rzeki/ziemi przedkładał dokumenty świadczące że wody kopalniane nie są wodami zasolonymi, ponieważ zawartości chlorków i siarczanów osiągają wartości typowe dla płytkich wód strefy hipergenicznej a ze względu na budowę geologiczną regionu nie jest możliwe wystąpienie wód zasolonych, których zawartość chlorków przekraczałaby 1000 mg/dm3 lub zawartość siarczanów osiągnęłaby wartość przekraczającą 500 mg/dm3.
Wg "Słownika hydrogeologicznego" woda zasolona to woda o podwyższonej mineralizacji i wyraźnym słonawym smaku, o zawartości jonu Cl co najmniej 1 000 mg/dm3.
W związku z powyższym nie ma znaczenia w stanie faktycznym prowadzonej sprawy kwestia wartość sumy chlorków i siarczanów w tych wodach, jeśli chodzi o zwolnienie z opłaty (art. 279 pkt 3 Prawa wodnego).
W świetle powyższego niezasadne jest w ocenie organu odwoławczego wykazywanie przez Spółkę Kopalnie [...] w przedłożonych oświadczeniach Podmiotu (stanowiących akta sprawy) wprowadzanych do odbiornika ścieków również jako wód zasolonych.
Z uwagi na powyższe, w omawianym przypadku nie znajdzie zastosowanie zwolnienia z opłaty, o którym mowa w art. 279 ust. 3 Prawa wodnego. Stosownie bowiem do przytaczanej przez Podmiot w odwołaniu regulacji, zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków będących wodami zasolonymi, co w tym przypadku nie ma miejsca, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów w tych wodach nie przekracza 500mg/l. Zwolnienie zatem dotyczy wyłącznie wprowadzania do wód ścieków będących wodami zasolonymi. Ścieki wprowadzane do rowu - ziemi przez Spółkę Kopalnie [...] S.A. nie są takimi wodami.
Niezasadnym zatem są zarzuty Odwołującego naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowane w punkcie 4 i 5 wniesionego odwołania w sprawie.
Odnosząc się do kwestii zarzutów sformułowanych przez Podmiot w pkt 3 odwołania, tj. zarzutu błędnej wykładni organu pierwszej instancji w kwestii zastosowania zasady "zanieczyszczający płaci", organ odwoławczy nie podziela stanowiska Odwołującego się, że co prawda wprowadza on ścieki do wód, ale nie spowodował ich dodatkowego zanieczyszczenia. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował w/w zasadę w istniejącym stanie faktycznym.
Podkreślić należy fakt, że działalność gospodarcza prowadzona przez Kopalnie [...] S.A. jest działalnością nieobojętną dla szeroko pojętego środowiska naturalnego, w związku z powyższym podmiot prowadzący ten rodzaj działalności musi się liczyć z ponoszeniem kosztów środowiskowych (zgodnie z zasadą zanieczyszczający płaci). Przez koszty środowiskowe należy rozumieć sumę nakładów finansowych, które powinien ponosić zakład górniczy wskutek zmian wprowadzanych do środowiska, poprzez oddziaływanie bezpośrednie i pośrednie. Koszty te winny być sumą opłat i kar ponoszonych przez kopalnie z tytułu gospodarczego korzystania ze środowiska i wprowadzania w nim zmian (np. przeznaczanie gruntów leśnych i rolnych na cele przemysłowe, opłaty za emisję zanieczyszczeń do powietrza, opłaty za składowanie odpadów, opłaty za zrzuty ścieków itd.). W przypadku ochrony wód opłaty za zrzut ścieków do wód lub ziemi stanowią jedynie część takich kosztów środowiskowych i nie rekompensują wszystkich negatywnych dla środowiska wodnego zmian. W przypadku prowadzenia działalności przez zakłady górnicze, należy zwrócić uwagę na fakt, że pomimo iż opłaty te stanowią istotny element ochrony wód i rekompensują część niekorzystnych dla środowiska zmian, to nie uwzględniają wszystkiego. Takim przykładem może być migrowanie w głąb górotworu do wód podziemnych na obszarze złoża w strefach rozluźnień skał (strefy uskokowe, intensywne spękanie), dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego zanieczyszczonych wód podziemnych oraz zanieczyszczonych wód opadowych lub roztopowych z terenu wyrobiska.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Spółki Kopalnie [...] Spółka Akcyjna w S. z siedzibą w S. , podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 16 pkt 61) lit. e) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. 2024 r., poz. 1087 z póżn. zm., w dalszej części p.w.) w zw. z art. 16 pkt 58) p.w. oraz w zw. z art. 16 pkt 74) p.w. i w związku z art. 3 pkt 4 ustawy z dnia z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. 2024 r., poz. 54 z późn. zm., w dalszej części p.o.ś.) poprzez błędną ich wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że wody z odwodnienia zakładu górniczego Skarżącego stanowią "ścieki przemysłowe", więc nie można ich zakwalifikować do kategorii "niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych", ponieważ dodatkowym zanieczyszczeniem nie występującym pierwotnie w zwiększonych ilościach, w "niezanieczyszczonych wodach" - będzie zawiesina ogólna pochodząca z pyłów wydzielających się podczas procesów eksploatacyjnych/przeróbczych, która skutkować będzie zanieczyszczeniem wód napływających do wyrobiska, a w konsekwencji wód z odwodnienia kopalni oraz możliwym pojawieniem się w odprowadzanych wodach węglowodorów ropopochodnych i koniecznością ich oczyszczenia w osadnikach ziemnych co skutkowało błędnym uznaniem, że wody z odwodnienia kopalni [...] odprowadzane przez Skarżącego w stanie niezmienionym (naturalnym) stanowią ścieki przemysłowe i nie mogą stanowić "niezanieczyszczonych wód" w rozumieniu art. 16 pkt 61) lit. e) p.w., podczas gdy pojęcie "niezanieczyszczonych wód" nie jest zdefiniowane w Prawie wodnym i nie ma wyraźnej podstawy prawnej, żeby uznać wody z odwodnienia kopalni [...] za ścieki przemysłowe
2. art. 279 pkt. 3) p.w., w zw. z art. 35 ust. 3 pkt 5) p.w., w zw. z art. 278 ust. 1 i 3 p.w. oraz w zw. z art. 272 ust. 6 p.w., w zw. z art. 268 ust. 1 pkt 2) i 272 ust. 6 p.w., oraz § 10 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. 2023, poz. 2471) poprzez ich błędną wykładnię, w tym przede wszystkim art. 279 pkt 3) p.w., skutkującą niezastosowaniem tego przepisu w niniejszej sprawie i błędnym przyjęciem, że Skarżący posiada aktualne pozwolenie wodnoprawne, na podstawie którego wprowadza ścieki przemysłowe do ziemi, które nie są wodami zasolonymi, zatem odwołanie nie może zostać uwzględnione, ponieważ zgodnie z pozwoleniem wodnoprawnym Skarżący faktycznie dokonuje wprowadzania ścieków przemysłowych do ziemi, za co zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zobowiązany jest uiszczać opłatę wskazaną przez organ I instancji w decyzji z dnia 18 listopada 2024 r., tj. opłatę w wysokości 5 347,00 zł wyliczoną na podstawie wskaźnika najwyższego, jakim jest suma chlorków i siarczanów, podczas gdy Skarżący odprowadza do ziemi wody zasolone z odwodnienia kopalni [...] i korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 279 pkt 3) p.w.;
3. art. 16 pkt 64) p.w. w zw. z art. 16 pkt 61 lit e) p.w. poprzez błędne przyjęcie, iż wody pochodzące z odwodnienia kopalni [...] odprowadzane przez Skarżącego do ziemi są ściekami przemysłowymi, podczas gdy są one niezanieczyszczonymi naturalnymi wodami z odwodnienia kopalni [...], które są wyłączone z definicji ścieków w rozumieniu art. 16 pkt 61 lite) p.w.
4. art. 7 p.o.ś. w zw. z art. 86 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 9 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej i w zw. z art. 279 pkt 3) p.w. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu iż zasada "zanieczyszczający płaci" nie ma zastosowania do Skarżącego, ponieważ działalność prowadzona przez Skarżącego jest działalnością nieobojętną dla szeroko pojętego środowiska naturalnego, w związku z tym Skarżący musi liczyć się z ponoszeniem kosztów środowiskowych (zgodnie z zasadą zanieczyszczający płaci), co skutkowało uznaniem, że Skarżący powinien ponieść opłatę zmienną wobec tego, że wprowadza ścieki zawierające chlorki i siarczany oraz zawiesinę ogólną do ziemi mimo, że Skarżący nie spowodował zanieczyszczenia chlorkami i siarczanami, czy zawiesiną wód z odwodnienia kopalni [...];
5. art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 14 ust. 2 p.w., art. 14 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tj. Dz. U. 2024 r., poz. 236 z poźn. zm., zw. dalej p.p.), a także art. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki polegającej na nieustalaniu, po wydaniu pozwolenia wodnoprawnego, opłat zmiennych wobec Skarżącego za wprowadzanie ścieków przemysłowych do ziemi, do momentu wydania informacji za IV kwartał 2023 roku, podczas gdy nie doszło do zmiany stanu faktycznego ani prawnego w tym zakresie, a także nie ma uzasadnionej przyczyny, dla której można było odstąpić od nieustalania Skarżącemu opłat zmiennych,
6. art. 7, 7a § 1 i 77 § 1 k.p.a., do którego naruszenia doszło w następstwie zaniechania właściwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności wskutek niezbadanie przez organ czy wody z kopalni [...] odprowadzane przez Skarżącego do ziemi są niezanieczyszczonymi wodami z odwodnienia zakładu górniczego kopalni [...]
7. art. 7, 7a § 1 i 77 § 1 k.p.a., do którego naruszenia doszło w następstwie zaniechania właściwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności wskutek niezbadanie przez organ czy wody z kopalni [...] odprowadzane przez Skarżącego do ziemi są ściekami będącymi wodami zasolonymi
Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z racji jej bezzasadności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 18 lutego 2025 roku (na decyzji widnieje omyłkowa data roczna "2024"), znak: K.RUT.4701.9.2024 utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 listopada 2024 r., KS.ZUT.4701.977.OZ.2024.AK w sprawie określenia podmiotowi Kopalnie [...] S.A. w S. , za okres II kwartału 2024 r. opłaty zmiennej w wysokości 5 347,00 PLN (słownie: pięć tysięcy trzysta czterdzieści siedem złotych 00/100) za wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "[...]" i wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, na podstawie decyzji Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017.
Zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji podlegały uchyleniu, bowiem organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W szczególności nie ustalono podstawowej przesłanki ustalenia opłaty wodnoprawnej, a mianowicie tego, czy odprowadzane z zakładu górniczego wody stanowią ścieki.
Na wstępie trzeba zauważyć, że zarówno organy obu instancji, jak i strona skarżąca powołują się na zapisy wydanego pozwolenia wodnoprawnego oraz sporządzonego na potrzeby tamtego postępowania operatu wodnoprawnego. W przesłanych do Sądu aktach administracyjnych brak było tych dokumentów. Sąd nie wzywał o uzupełnienie akt administracyjnych w tym zakresie, bowiem ich brak nie miał wpływu na wynik sprawy. Wadliwość zaskarżonej decyzji wynikała z innych okoliczności stwierdzonych przez Sąd. Jednocześnie, nie dysponując pełnymi aktami administracyjnymi, Sąd nie mógł odnieść się do niektórych zarzutów skargi - strona skarżąca odmiennie niż organ interpretuje zapisy operatu wodnoprawnego dotyczące zasolenia wód (str. 8 zaskarżonej decyzji oraz str. 22 – 24 - pkt 42-48 uzasadnienia skargi).
Na obecnym etapie postępowania analiza tych zarzutów byłaby jednak przedwczesna - z powodów, które zostaną szczegółowo wskazane w dalszej części uzasadnienia. Jednakże w przyszłości - po ponownym rozpoznaniu sprawy i wydaniu decyzji zgodnie z poniższymi wskazaniami, w razie jej ewentualnego zaskarżenia do sądu administracyjnego, akta sprawy przesłane do sądu winny zawierać również pozwolenie wodne i operat, na którym się opiera. Dopiero bowiem komplet dokumentów, na które powołuje się organ oraz strona pozwoli zweryfikować prawidłowość wydanej decyzji.
Dla porządku należy przytoczyć najistotniejsze dla rozstrzygnięcia przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm.) - dalej jako "u.p.w.".
Zgodnie z art. 267 pkt 1 opłaty za usługi wodne stanowią jeden z instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami.
Zgodnie z art. 35 ust. 3 u.p.w. usługi wodne obejmują:
1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych;
2) piętrzenie, magazynowanie lub retencjonowanie wód podziemnych i wód powierzchniowych oraz korzystanie z tych wód;
3) uzdatnianie wód podziemnych i powierzchniowych oraz ich dystrybucję;
4) odbiór i oczyszczanie ścieków;
5) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, obejmujące także wprowadzanie ścieków do urządzeń wodnych;
6) korzystanie z wód do celów energetyki, w tym energetyki wodnej;
7) odprowadzanie do wód lub do urządzeń wodnych - wód opadowych lub roztopowych, ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo w systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast;
8) trwałe odwadnianie gruntów, obiektów lub wykopów budowlanych oraz zakładów górniczych, a także odprowadzanie do wód - wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast;
9) odprowadzanie do wód lub do ziemi wód pobranych i niewykorzystanych.
Zgodnie z art. 268 ust. 1 u.p.w. opłaty za usługi wodne uiszcza się za:
1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych;
2) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi;
3) odprowadzanie do wód:
a) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast,
b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast;
4) pobór wód podziemnych i wód powierzchniowych na potrzeby chowu i hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych;
5) wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków z chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych.
Natomiast w myśl art. 16 pkt 61 lit. "e" ustawy Prawo wodne ilekroć w ustawie tej mowa jest o ściekach - rozumie się przez to wprowadzane do wód lub do ziemi wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych.
Z treści tego przepisu wynika, że niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych nie stanowią ścieków. Odpowiada to zresztą treści przytoczonego wyżej art. 35 ust. 3 pkt 5 i 8 ustawy, gdzie odprowadzanie ścieków oraz odwadnianie zakładów górniczych wymienione są jako dwie odrębne usługi wodne.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. III OSK 575/21 (wyrok dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query ) konceptualizując pojęcie "wód niezanieczyszczonych" należy wywieść, że swoim zakresem definicyjnym obejmuje ono także wody oczyszczone pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego. NSA przeprowadził bardzo rozległą i szczegółową analizę przepisów ustawy Prawo wodne oraz dyrektywy wodnej, sięgając do różnorakich zasad wykładni prawa, w tym również odnosząc się do zasady "zanieczyszczający płaci". Podkreślił, że ostatecznie celem oczyszczania wód jest pozbawienie ich zanieczyszczeń, co sprawia, że wody oczyszczone mają właściwości tożsame z wodami niezanieczyszczonymi.
Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że z art. 78 ustawy Prawo wodne wynika obowiązek oczyszczania ścieków ("Ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód albo usług wodnych powinny być oczyszczone w stopniu wymaganym przepisami ustawy (...)"). Z kolei w myśl art. 16 pkt 74 u.p.w. pod pojęciem zanieczyszczenia rozumie się emisję w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, w tym jakości ekosystemów wodnych lub ekosystemów lądowych bezpośrednio zależnych od ekosystemów wodnych, powodować szkodę w dobrach materialnych, pogarszać walory estetyczne środowiska lub kolidować z uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska, w szczególności powodować zanieczyszczenie wód powierzchniowych i wód podziemnych.
Kluczowym dla niniejszej sprawy ustaleniem jest więc stopień oczyszczenia wód, który sprawia, że przestają one być oczyszczonymi ściekami, a stają się - zgodnie ze wskazaniami NSA - tożsame z wodami niezanieczyszczonymi. Takiego ustalenia brak w zaskarżonej decyzji.
Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że decyzją Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 27 listopada 2017 r., znak: OWŚ-VII.7322.44.2017., pozwolenia wodnoprawnego wynika, że pozwolenia udzielono na, cyt.:
- "pkt. 1. odwadnianie zakładu górniczego z wód podziemnych dopływających do VI poziomu eksploatacyjnego kopalni [...] o rzędnej +180 m n.p.m., na potrzeby wydobycia złoża wapieni i dolomitów "[...]",..."
- "pkt. 2. wprowadzenie ścieków przemysłowych - mieszaniny wód z odwodnienia zakładu górniczego "[...]" i wód opadowych i roztopowych do ziemi - rowu, ..."
W treści pozwolenia określono dla w/w pkt. 1 maksymalny dopuszczalny do zrzutu stan i skład ścieków tj.: zawiesin ogólnych. Ustalono warunki wykonania uprawnień wynikających z udzielonego pozwolenia, cyt.: "przed wprowadzeniem do odbiornika ścieki oczyszczane będą w osadnikach ziemnych o pojemności 400 m3 każdy".
W pkt. III udzielonego pozwolenia zobowiązano Uprawnionego do prowadzenia pomiarów i rejestrowania ilości i jakości odprowadzanych ścieków przemysłowych, w następujący sposób, cyt.: "1. Prowadzenie badań jakości ścieków w regularnych odstępach czasu, z częstotliwością, co najmniej raz na dwa miesiące, w zakresie wymienionym w [...]) niniejszej decyzji, miejsce poboru próbek - wylot z osadnika ziemnego o pojemności V= 400 m3",
"2. Prowadzenia pomiaru ilości ścieków odpompowywanych z rząpia, zlokalizowanego na spągu VI poziomu wydobywczego...., według wskazań wodomierzy zainstalowanych na rurociągach tłocznych..., z częstotliwością 1 x na tydzień...."
"3. Utrzymywania we właściwym stanie technicznym oraz prowadzenia bieżącej konserwacji urządzeń służących do oczyszczania i odprowadzania ścieków". (cyt. za uzasadnieniem decyzji Dyrektora RZGW str. 6).
Podkreślenia wymaga, że sam fakt pozostawania tej decyzji w obrocie prawnym nie oznacza jednak, że istnienje podstawa do wymierzenia opłaty za odprowadzanie ścieków. Wynika z niej jedynie, że skarżąca spółka ma prawo działać w granicach warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym.
Podstawą wymierzenia opłaty za odprowadzanie ścieków jest ustalenie, czy faktycznie ścieki są odprowadzane.
Mimo, że już w odwołaniu strona skarżąca kwestionowała tę okoliczność, w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono jej w sposób przekonujący. Organ odwoławczy opisał proces wydobycia surowca zaznaczając, że dochodzi przy tym do emisji w postaci pylenia (emisja pyłu), co "w sposób bezpośredni" ma się przekładać na jakość wód podziemnych dopływających do wyrobiska eksploatacyjnego oraz wód opadowych lub roztopowych z terenu wyrobiska, ujmowanych w dnie wyrobiska (rząpiu). Dalej podkreślono, że ustawodawca zaliczył tego rodzaju działalność do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Organ stwierdził, że dodatkowym zanieczyszczeniem nie występującym pierwotnie w zwiększonych ilościach, w "niezanieczyszczonych wodach" - będzie zawiesina ogólna, pochodząca z pyłów wydzielających się podczas procesów eksploatacyjnych/przeróbczych, która skutkować będzie zanieczyszczeniem wód napływających do wyrobiska, a w konsekwencji wód z odwodnienia kopalni. Ponadto mogą pojawić się w odprowadzanych wodach, ze względu na pracujący w kopalni sprzęt mechaniczny, węglowodory ropopochodne. Przed odprowadzaniem wody z kopalni do cieku, będą musiały być one bezwzględnie oczyszczone w osadnikach ziemnych i nie będą mogły być zrzucane bezpośrednio po odpompowywaniu do odbiornika. Potwierdzenie powyższych faktów znajdujemy w zapisach pozwolenia wodno prawnego. Wskazano dalej na specyfikę zakładu górniczego i podkreślono konieczność oznaczania wskaźnika zanieczyszczeń, którego oznaczanie jest ze wszech miar uzasadnione tj. zawiesiny ogólnej. W związku z powyższym trudno zgodzić się ze stanowiskiem Podmiotu zawartym w odwołaniu, że wody te należy zaliczyć do kategorii "wód niezanieczyszczonych". Z tych względów w zaskarżonej decyzji przyjęto, że w okolicznościach sprawy nie mamy do czynienia z "wodami niezanieczyszczonymi", lecz ze ściekami.
Są to twierdzenia jednak bardzo ogólnikowe, w żaden sposób nie odnoszące się do przedstawionych przez stronę wyników badań wody - a jest to kluczowy dowód na okoliczność jakości wód odprowadzanych przez stronę skarżącą. Dopiero przeprowadzenie analizy wyników tych badań (do których regularnego prowadzenia strona skarżąca została przecież zobowiązana w pozwoleniu wodnoprawnym) w kontekście przytoczonych wcześniej rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, nakazującego wody oczyszczone traktować tak samo jak wody niezanieczyszczone (a więc niebędące ściekami) - pozwoli na stwierdzenie, czy w sprawie mamy do czynienia z odprowadzaniem ścieków i w konsekwencji czy istniały podstawy do nałożenia opłaty za tę usługę wodną.
Jednocześnie na obecnym etapie przedwczesne jest odnoszenie się do zarzutu dotyczącego kwestii zasolenia ścieków. Zgodnie z art. 16 pkt 73a u.p.w. ilekroć w ustawie jest mowa o zakładzie odprowadzającym ścieki o zwiększonym zasoleniu - rozumie się przez to zakład wprowadzający do śródlądowych wód powierzchniowych płynących ścieki przemysłowe o sumarycznym stężeniu chlorków i siarczanów powyżej 1500 mg/l lub wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, zawierające chlorki i siarczany, niezależnie od sumy stężeń chlorków i siarczanów, jeżeli sumaryczna zawartość stężeń chlorków i siarczanów w odbiornikach tych ścieków lub wód, wyliczona przy założeniu pełnego wymieszania, przekracza 1000 mg/l. W myśl art. 278 ust. 3 u.p.w. opłatę za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków będących wodami zasolonymi ponosi się za sumę chlorków i siarczanów (Cl+SO4),zaś w art. 279 pkt 3 u.p.w. ustawodawca wprowadził zwolnienie z opłat za usługi wodne za wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l. Aby w ogóle rozważać możliwość zastosowania tego zwolnienia w pierwszej kolejności trzeba ustalić, że w sprawie mamy do czynienia ze ściekami i to ściekami przemysłowymi, po drugie - ścieki te zakwalifikować jako "ścieki o zwiększonym zasoleniu" i dopiero wówczas rozważać, czy spełniony jest warunek zwolnienia. Jeżeli zaś organ ustali, że oczyszczona woda nie stanowi ścieków, to omawiane zwolnienie w ogóle nie będzie miało zastosowania w sprawie.
Nie jest jednak prawdą twierdzenie strony skarżącej (str. 13 pkt 7 uzasadnienia skargi), że "ustawodawca traktuje wody z odwodnienia zakładów górniczych zawierające chlorki i siarczany jako ścieki będące wodami zasolonymi, w myśl definicji zawartej w art. 16 pkt 61) lit. e) oraz pozostałych przepisów ustawy Prawo wodne". Argumentacja ta jest zresztą sprzeczna z twierdzeniami strony skarżącej, że nie odprowadza ona ścieków, lecz "niezanieczyszczone wody z odwodnienia zakładów górniczych".
Na str. 20 w pkt 37 uzasadnienia skargi strona skarżąca kwestionuje ustalenie organu, że wody odprowadzane przez Skarżącą są ściekami przemysłowymi. Jak już to wyżej opisano, pozwolenie wodnoprawne z 2017 r. (cytowane częściowo w zaskarżonej decyzji) obejmuje zarówno zezwolenie na wprowadzenie ścieków przemysłowych jak i zezwolenie na z odwodnienia zakładu górniczego z wód podziemnych.
Na obecnym etapie postępowania, rozróżnienie to nie ma jednak żadnego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem pierwszorzędną kwestią jest ustalenie przez organ, czy wprowadzane substancje są ściekiem.
To samo należy odnieść do argumentów strony skarżącej, odmiennie od organu interpretującej zapisy operatu wodnoprawnego w zakresie ewentualnego zasolenia wód (str. 21/22 pkt 39 uzasadnienia skargi). Sąd nie jest obecnie w stanie zweryfikować, czy prawidłowo interpretuje zapisy operatu strona skarżąca, czy też organ odwoławczy, co nie ma jednak wpływu na wynik sprawy. Ponownie jednak zwraca się uwagę na konieczność przesłania wraz ze skargą kompletnych akt administracyjnych i wszystkich dokumentów, które organ brał pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.
Strona skarżąca zarzuca również naruszenie zasady zaufania sformułowanej w art. 8 k.p.a. oraz "odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw" polegające na tym, że po raz pierwszy naliczono opłatę za odprowadzanie ścieków, pomimo, że pozwolenie wodne zostało wydane w roku 2018. Zarzut ten nie zasługuje jednak na uwzględnienie. Okoliczność, że organy państwa wcześniej nie pobierały daniny publicznej nie rodzi po stronie podmiotu zobowiązanego roszczenia o dalsze zaniechanie poboru tej daniny. Niemniej jednak podstawy faktyczne i prawne jej pobrania winny być przed wydaniem decyzji ustalone w sposób niebudzący wątpliwości, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy organ oparł się w głównej mierze na ogólnikach i domniemaniach.
W ponownie prowadzonym postępowaniu należy dokonać ustaleń w zakresie szczegółowo wcześniej wskazanym. Przede wszystkim organ administracji publicznej rozważy, czy w sprawie mamy do czynienia ze ściekami, czy też z niezanieczyszczoną wodą pochodzącą z odwodnienia zakładu górniczego. Jeżeli dojdzie do wniosku, że są to jednak ścieki - przeanalizuje ewentualną możliwość zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 279 pkt 3 u.p.w. W razie wniesienia skargi na wydaną decyzję, organ winien przesłać wraz ze skargą komplet akt administracyjnych, w tym również pozwolenie wodne i operat wodnoprawny.
Wobec stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji bez wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 2031 zł składa się kwota uiszczonego przez skarżącą wpisu w wysokości 214 zł, kwota 1800 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego stronę skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. a i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżącej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1044 z późn. zm).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło