II SA/Kr 455/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 2 lutego 2009r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 5 października 2009r. skarżący S. G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 2 lutego 2009r. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, brak pracy, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż jest osobą samotną, utrzymującą się obecnie z zasiłku okresowego wraz z dodatkiem mieszkaniowym w łącznej wysokości 245 zł. Nie jest w stanie w żaden sposób ponieść aktualnie wymaganych kosztów związanych z wniesieniem przez niego zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 sierpnia 2009r. wydane w sprawie jego wniosku o uzupełnienie wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2009r. w sprawie ze skargi wnioskodawcy na cyt. powyżej postanowienie SKO w [...]. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek okresowy w wysokości 165 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 80 zł. Skarżący przedstawia decyzję Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...].08.2009r. orzekającą o przyznaniu mu zasiłku okresowego z uwagi na niskie kryterium dochodowe – jak ustalono – w wysokości 150 zł na osobę samotnie gospodarującą. Skarżący – na uprzednie wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy - przedstawia ponadto kasowy dowód wpłaty czynszu za mieszkanie w wysokości 113 zł oraz faktury za energię elektryczną w kwotach 21,74 zł. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom drewniany z 193.. r w bardzo złym stanie technicznym, mieszkanie o pow. 23 m2 posiadane na zasadach najmu oraz 2,10 ha nieruchomości rolnej. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Jednocześnie oświadcza, iż nie prowadzi żadnego gospodarstwa rolnego, a dom nie jest wykorzystywany ani do celów mieszkaniowych ani zarobkowych itp. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości łącznie 245 zł otrzymywanych na podstawie decyzji GOPS w D., brak stałej pracy, brak oszczędności, braku osób zobowiązanych na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji i pomocy - w odniesieniu do podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku znacznego majątku i cennych ruchomości - w kontekście wysokości wymaganych kosztów sądowych, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - bardzo niskie dochody, nie przekraczające kryterium dochodowego określonego ustawą o pomocy społecznej, brak oszczędności, zwyczajowe i udokumentowane wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych czasowych dochodów - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez niego licznych dokumentów i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).