II SA/Kr 459/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska NSA Andrzej Niecikowski Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. sprawy ze skargi H.L. na decyzję Wojewody [....] z dnia 3 października 2008 r. nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [....] na rzecz skarżącej H.L. kwotę 820 zł (słownie osiemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Prezydent Miasta K. , działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust 1, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) odmówił zwrotu na rzecz H.L. działek ewidencyjnych nr 1 i 2 oraz części działki nr 3 obr. [...]. ewid. [...] położonej w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. [...] b. gm. kat. G. W uzasadnieniu organ l instancji podał iż H.L. złożyła w dniu 14 grudnia 2007 r. wniosek o zwrot działek ewidencyjnych nr 1 , nr 2 oraz parceli l. kat. [...] objętych księgą wieczystą nr [...]. Powyższa nieruchomość (stanowiąca uprzednio parcelę l. kat. [...] gm. kat. G. , objęta Lwh [...] kw [...] b. gm. G. ), została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 12 stycznia 1954 r. nr [...] , wydanym na podstawie art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 25) oraz dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138). W orzeczeniu tym wskazano o przeznaczeniu tej nieruchomości na cele Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w K. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że parcela l. kat. [...] zastała zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej. W dniu wejścia w życie ww. dekretu oraz do czasu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomość ta była we władaniu wnioskodawcy tj. Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w K. i pozostawała niezbędna na ww. cele a także, została częściowo zagospodarowana z funduszów publicznych. W dacie wywłaszczenia parcela nr [...] stanowiła własność E.O. i H.O. po ½ i części. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 lipca 2005 r. sygn. akt [...] ustalono, że spadek po E.O. nabyła w całości H.L. z domu O. Wnioskowane do zwrotu działki nr 1 , 2 oraz parcela i. kat [...] (która weszła w skład działki nr 3 ) położone w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] , stanowią obecnie własność Skarbu Państwa. Działka nr 1 obr.[...]. ewid. [...], zgodnie z zapisem w ewidencji gruntów, pozostaje we władaniu Przedsiębiorstwa [...] S.A. z siedzibą w K. Organ l instancji analizując treść art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami stwierdził, że przez nieruchomość wywłaszczoną należy rozumieć również nieruchomość wywłaszczoną na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., jednakże podstawą wydania orzeczenia o wywłaszczeniu w trybie tego dekretu było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, w związku z czym w odniesieniu do takich nieruchomości nie może być mowy o "zbędności" w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zatem brak jest podstaw do dokonania zwrotu nieruchomości. Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. wniosła H.L. domagając się uchylenia tej decyzji i przekazania sprawy organowi l instancji do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a, art. 80 k.p.a oraz art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżącej nie doszło do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, w tym do potwierdzenia ustaleń organu orzekającego o wywłaszczeniu oraz nie przeprowadzono dowodu z oględzin nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Odwołała się do protokołu dochodzenia komisyjnego przeprowadzonego w dniu 21 marca 1953 r., z którego wynika, że w toku prowadzonego wówczas postępowania Okręgowa Dyrekcja Poczty i Telekomunikacji w K. zaprzestała korzystania z nieruchomości. Nadto, część nieruchomości obecnie pozostaje we władaniu Przedsiębiorstwa [...] S.A. w K. co świadczy o niezrealizowaniu celów wywłaszczenia. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. znak: [...] Wojewoda , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że organ l instancji prawidłowo dokonał kwalifikacji przedmiotowej nieruchomości stwierdzając, że przysługuje jej status nieruchomości wywłaszczonej, ale wywłaszczenie w trybie powołanego dekretu miało charakter następczy, a podstawą wydania decyzji wywłaszczeniowej było już uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia i w związku z tym nie może być mowy o zbędności takiej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 137 cyt. ustawy odnosi się bowiem do nieruchomości wywłaszczonych dla realizacji celu przyszłego określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Nadto organ odwoławczy wskazał, że fakt pozostawania działki nr 4 we władaniu Przedsiębiorstwa [...] S.A. w K. nie świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia, gdyż późniejsze rozporządzenie nieruchomością mające miejsce po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nie ma znaczenia dla oceny przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. H.L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na wyżej wskazana decyzję Wojewody z dnia [...].X.2008 r., domagając się uchylenia tej decyzji jak również decyzji organu l instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W skardze zarzuciła: - naruszenie art. 1 w zw. z art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 poprzez przyjęcie, że zajęcie nieruchomości na cele użyteczności publicznej stanowi realizację celu wywłaszczenia, podczas gdy zajęcie nieruchomości na ww. cele stanowi jedynie przesłankę dopuszczającą wywłaszczenie w oparciu o przepisy powołanego dekretu, a zatem należy stwierdzić, iż zaistnienie przesłanki nie może być utożsamione z realizacją celu wywłaszczenia; - naruszenie art. 136 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez zaniechanie zbadania czy spełnione są przesłanki warunkujące uznanie nieruchomości za zbędną ze względu na cel wywłaszczenia oraz zaniechanie zbadania, czy nieruchomość została przeznaczona na inny cel niż wskazany w orzeczeniu; - naruszenie art 7 k.p.a,.art. 77 k.p.a oraz art. 107 § 3 k.p.a poprzez zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oparcie się jedynie na treści orzeczenia o wywłaszczeniu mimo przedłożenia przez skarżącą dowodów przeciwnych w formie protokołu dochodzenia komisyjnego z dnia 21 marca 1953 r.; - błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany już przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1215/08 oddalił skargę H.L. w przedmiotowej sprawie. Sąd przyjął, że zasadnie organy rozpoznające wniosek skarżącej uznały, iż nieruchomości objętej wnioskiem przysługuje status nieruchomości wywłaszczonej. Jednocześnie w ocenie Sądu, do nieruchomości tej nie mają zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, gdyż wywłaszczenie nieruchomości w oparciu o dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. miało charakter następczy i odnosiło się tylko do takich nieruchomości, na których cel "użyteczności publicznej" został już zrealizowany. Uprzednie zrealizowanie określonego w dekrecie celu było warunkiem koniecznym do przejęcia własności nieruchomości. Fakt, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany zanim wydana została decyzja o wywłaszczeniu wynika również z treści samego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 12 stycznia 1954 r. a wobec nie wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego wszelkie nieprawidłowości jakie mogły mieć miejsce w postępowaniu wywłaszczeniowym, nie mogą odnieść skutku w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt l OSK 681/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok l instancji i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W ocenie NSA Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 powołanego dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. uznając, że wywłaszczenie w oparciu o przepisy omawianego dekretu odnosiło się tylko do nieruchomości, na których doszło już uprzednio do realizacji celu "użyteczności publicznej". W konsekwencji Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. NSA podzielił argumentację zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt SK 43/07 (OTK-A 2008, nr 10, póz. 175), gdzie wskazano, że powołany wyżej dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia, jak również przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na te właśnie cele, choćby w chwili wywłaszczenia były wykorzystywane w inny sposób. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej. Samo zajęcie nieruchomości na określony cel nie oznaczało, że już w chwili wywłaszczenia była ona faktycznie wykorzystywana na ten cel, a w konsekwencji, że cel ten został zrealizowany. Zajęcie na określony cel stanowi przejaw zamiaru określonego korzystania z nieruchomości, natomiast wykorzystanie zgodne z zamierzonym celem jest faktyczną realizacją uprzednio podjętego zamiaru. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy NSA zalecił przeprowadzenie kontroli zaskarżonej decyzji przy uwzględnieniu, że w przypadku żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. ma bezpośrednie zastosowanie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Rozpoznając obecnie skargę, należało rozważyć, co następuje: stosownie do przepisu art. 190 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższą regułę na względzie, uznać należało, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa. W szczególności decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisu art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst z dnia 30.XI.2004 r. Dz. U. nr 261, póz. 2603 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, że przepis ten (oraz przepis art. 137 tejże ustawy) nie ma zastosowania do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7. IV. 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. nr 20, poz. 138), tj. do nieruchomości objętej żądaniem zwrotu w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem także przepisu art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 cytowanego wyżej dekretu z dnia 7.IV. 1948 r. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że wywłaszczone w oparciu o powyższe przepisy mogły być tylko te nieruchomości, na których w chwili wywłaszczenia doszło już do realizacji celu użyteczności publicznej. Stanowisko to, przyjęte w zaskarżonej decyzji nie jest trafne w świetle uwag wskazanych w cytowanym wyroku NSA z dnia 3.03.2010 r. sygn. akt l OSK 681/09 i przytoczonej tam argumentacji. Stwierdzenie zaś tej wadliwości zaskarżonej decyzji prowadzi - w wyniku uwzględnienia skargi - do konieczności jej uchylenia z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy administracji winny mieć zatem na uwadze, że w niniejszym przypadku nie można odrzucić zastosowania przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym należy zbadać i wyjaśnić wszystkie te okoliczności, które przez przepis ten, tj. art. 136 ust. 3 oraz art. 137 powoływanej ustawy o gospodarce nieruchomościami określone zostały jako przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W pierwszym rzędzie chodzi tutaj o ustalenie celu wywłaszczenia spornej nieruchomości oraz jej ewentualnej zbędności na cel wywłaszczenia. Z powyższych przyczyn należało uwzględnić skargę i orzec jak w sentencji wyroku w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.