II SA/Kr 46/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. i R. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 13 października 2008 r., Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 13 października 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący W. G. i R. G. wnieśli o zwolnienie ich z ponoszenia kosztów sądowych. Swój wniosek motywowali swoim wiekiem (są emerytami) oraz niskimi dochodami. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie tj. według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245), dlatego w wykonaniu zarządzenia z dnia [...] lutego 2009 roku skarżącym zostały przesłane formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnili brak formalny i przesłali do tut. Sądu wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód wynosi 2.129,65 zł i stanowi go renta skarżącej w wysokości [...] zł, emerytura skarżącego w wysokości [...] zł oraz dochód z najmu w wysokości 200 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 141,75 m², nieruchomość rolna wielkości 094,19 ha (ziemia orna), 1,99 ha nieużytków, oraz budynek gospodarczy i kiosk wielkości 67,09 m². Skarżący są właścicielami samochodu osobowego rok produkcji [...] o wartości [...] zł. Nie posiadają oni oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Wydatki skarżących przedstawiają się następująco: opłata za nieruchomości 110 zł, gaz 70 zł, energia 80 zł, woda i ścieki 60 zł, wywóz śmieci 15 zł, telefon 55 zł, spłata kredytu zaciągniętego na zakup opału 140 zł, lekarstwa 140 zł, utrzymanie samochodu 130 zł. Pozostała część dochodu przeznaczana jest na życie oraz zakup środków czystości. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnili w sposób wystarczający, że nie posiadają dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca jest rencistką, a wysokość pobieranego w miesiącu świadczenia rentowego wynosi brutto [...] zł (netto [...] zł). Wysokość pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalnego wynosi brutto [...] zł (netto [...] zł). Skarżący osiągają dodatkowo dochód z najmu w wysokości 200 zł. Łączne dochody netto małżonków G. wynoszą zatem 1.841,98 zł. Nie są to dochody wysokie, zważywszy na wysokość aktualnych kosztów opłat za dobra i usługi koniecznego utrzymania oraz koszty koniecznego leczenia. Miesięczne wydatki skarżących na media oraz leczenie wynoszą około 700 zł. Skarżący nie dysponują żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mogliby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżących od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżący posiadają także majątek w postaci domu, nieruchomości rolnej oraz budynku gospodarczego oraz kiosku. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinni mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strony winny zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Stąd też, w takiej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżących na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).