II SA/Kr 46/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc ASR WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 19 października 2023 r., znak:WS-VI.7534.2.12.2023.KP w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę Starosta L. decyzją z dnia 28 lipca 2023 r. nr 1 znak GN.6821.57.2023 działając na podstawie art. 132 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami orzekł o odmowie wypłaty na rzecz Z. S. zwaloryzowanego odszkodowania za 1/ 2 część udziału przypadającego z tytułu dziedziczenia po A. Z., ustalonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 25.11.1970 r. o wywłaszczeniu na cele budowy Szpitala Powiatowego w L. nieruchomości oznaczonej jako parcele gruntowe l. kat. [...] o pow. 0,1510 ha, l. kat. 6 o pow. 0,3708 ha, l. kat. 7 o pow. 0,3544 ha, l. kat. 8 o pow. 0,0363 ha, l. kat. [...] o pow. 0,1315 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0589 ha, l. kat. [...] o pow. 1,3302 ha, l. kat. 2184 o pow. 0,0281 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0174 ha, objętej Lwh [...] gm. kat. S. i o odszkodowaniu. Od tej decyzji odwołanie wniósł Z. S. zarzucając między innymi wydanie jej z naruszeniem art. 8 K.p.a. przez naruszenie wyrażanej w tym przepisie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (jak również w ocenie skarżącego do reguł i zasad prawa spadkowego), polegające na obciążeniu strony konsekwencjami bezczynności i błędów organów administracji publicznej, a także powoływanie się na znaczny upływ czasu i "skomplikowane sprawy" jako na czynniki powodujące niemożność dokonania wszechstronnych ustaleń, w sytuacji, gdy ani upływ czasu ani "skomplikowanie" sprawy nie są czynnikami zależnymi od skarżącego, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegającym na rażącym zaniechaniu prze organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji w której strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności dotyczące zarówno: okoliczności złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, której to okoliczności nie można domniemywać, a którą to okoliczność, w postaci złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu udowodnić musi organ, okoliczności niepobrania przez A. Z. kwoty, która miał być złożona do depozytu sądowego. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 19 października 2023 r. nr WS-VI.7534.2.12.2023.KP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że w toku prowadzonego postępowania pismami z dnia 17.04.2023 r., 18.04.2023 r. i 5.05.2023 r. organ I instancji zwracał się do: Archiwum Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, Sądu Rejonowego w L., Archiwum Narodowego w Krakowie, Archiwum Akt Nowych oraz Urzędu Miasta Krakowa z prośbą o przesłanie akt archiwalnych dotyczącej postępowania zakończonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 25.11.1970 r., a w szczególności dotyczących wypłaty odszkodowania przyznanego A. Z.. Pismem z dnia 10.05.2023 r. Małopolski Urząd Wojewódzki przesłał do akt sprawy decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 25.11.1970 r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o wywłaszczeniu na cele budowy Szpitala Powiatowego w L. nieruchomości oznaczonej jako parcele gruntowe l. kat. [...] o pow. 0,1510 ha, l. kat. 6 o pow. 0,3708 ha, l. kat. 7 o pow. 0,3544 ha, l. kat. 8 o pow. 0,0363 ha, l. kat. [...] o pow. 0,1315 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0589 ha, l. kat. [...] o pow. 1,3302 ha, l. kat. 2184 o pow. 0,0281 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0174 ha, objętej Lwh [...] gm. kat. S. , stanowiącej współwłasność: P. S. w [...] cz. (z dopiskiem zmarł), A. Z. w [...] cz. (z dopiskiem - adres nieznany) oraz A. S. w [...] cz. (z dopiskiem zmarł) oraz orzekł o ustaleniu odszkodowania w kwocie [...]zł, obejmującej należność za: grunt - [...] zł, drzewa użytkowe - [...] zł i za drzewa i krzewy owocowe - [...] zł. Organ I instancji pozyskał również z księgi wieczystej nr [...] ww. decyzję opatrzoną klauzulą prawomocności w dniu 7.01.1971 r. Pismem z dnia 16.05.2023r. Sąd Rejonowy w L. I Wydział Cywilny poinformował organ I instancji, że w ww. sądzie pod sygn. akt: I Ns [...] została zarejestrowana sprawa z wniosku Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego na rzecz A. Z., kwoty [...]zł oraz że w dniu 31.03.1971 r. ww. sąd uwzględnił przedmiotowy wniosek, jak również że pod sygn. akt I [...] została zarejestrowana sprawa z wniosku Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego na rzecz P. S. kwoty [...]zł, a w dniu 31.03.1971 r. sąd zakończył sprawę uwzględniając wniosek. Jednocześnie wskazano że "nie ma możliwości przesłania odpisów orzeczeń zapadłych w w/w sprawach, albowiem akta spraw z tego okresu zostały już zniszczone, gdyż okres ich przechowywania wynosi 10 lat" oraz że powyższe informacje zostały udzielone na podstawie repertoriów sądowych. Ponadto poinformowano, że "na mocy dekretu obowiązującego w tamtym okresie w razie nie odebrania depozytu, następował z mocy prawa po 2 latach przepadek depozytów na rzecz Skarbu Państwa". Jak zauważył organ I instancji kwota odszkodowania złożonego w depozycie sądowym w ciągu 2 miesięcy od ostateczności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowania, tj. w terminie wymaganym w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, odpowiada wysokości odszkodowania za udział A. Z. w wywłaszczonej nieruchomości odpowiednio do wysokości całego odszkodowania. Zgromadzone zatem dowody, w tym wpisy w repertorium sądowym wskazane w piśmie Sądu Rejonowego w L., potwierdzają zatem pośrednio, że Skarb Państwa zaspokoił roszczenie odszkodowawcze poprzez złożenie odszkodowania przypadającego na rzecz nieznanej z miejsca pobytu A. Z., w depozycie sądowym. Przedłożona przez pełnomocnika Z. S. korespondencja z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych zawiera jedynie ogólną informację, że decyzje dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości mają kategorię archiwalną "A", z której wynika, że przez 25 lat są przechowywane w archiwum zakładowym, a następnie są przekazywane do archiwum państwowego, gdzie przechowuje się ją "wieczyście". Ponadto w piśmie zaznaczono, że w kwestiach dotyczących odszkodowania pełnomocnik winien się zwrócić do właściwego ministerstwa, "wydaje się że w tym wypadku właściwe byłoby Ministerstwo Aktywów Państwowych". Podobnie w piśmie Ministerstwa Finansów z dnia 9.10.2023 r., przesłanym do akt organu odwoławczego pismem z dnia 10.10.2023 r., zawarta była jedynie ogólna informacja, "że w wyniku podjętej przez Archiwum Zakładowe MF kwerendy ustalono, że akta dotyczące depozytów, za zgodą Archiwum Akt Nowych, uległy zniszczeniu. Z informacji przekazanych przez Archiwum Zakładowe MF nie można jednoznacznie potwierdzić, że zlikwidowany w 1990 r. depozyt za wywłaszczone w 1970 r. mienie (akta za lata 1969 - 1973) obejmowało swym zakresem również depozyt obejmujący odszkodowanie przyznane poprzednicze prawnej Pańskiego mocodawcy". Kluczowe dla sprawy informacje, stanowiące pośrednie potwierdzenie złożenia do depozytu sądowego odszkodowania za udział A. Z. w wywłaszczonej nieruchomości, stanowi natomiast treść decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 25.11.1970 r. oraz pismo Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 16.05.2023 r., dotyczące złożenia do depozytu sądowego odszkodowania na rzecz A. Z.. Odnosząc się do zarzutów odwołania, zauważyć należy, że organ I instancji poszukiwał dokumentacji dotyczącej odszkodowania w różnych archiwach i uzyskał ją z Archiwum Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. w postaci decyzji PWRN w Krakowie z dnia 25.11.1970 r. (o kategorii archiwalnej "A"), a z pisma z Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w L. wynikała istotna informacja dotycząca złożenia odszkodowania do depozytu sądowego, którą wobec upływu lat i terminu przechowywania akt depozytowych należy uznać za dowód pośredni w sprawie. Z ww. dokumentów wynika zatem, że na rzecz A. Z. nie wypłacono odszkodowania, z uwagi na brak wiedzy o miejscu jej pobytu, lecz złożono je w depozycie sądowym, co było wystarczające do stwierdzenia, że roszczenie odszkodowawcze zostało spełnione przez Skarb Państwa. Ponadto zauważyć należy, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku na rzecz Z. S. i L. S. po zmarłej w 1980 r. w USA A. Z. (która w decyzji PWRN w Krakowie była określona jako osoba nieznana z miejsca pobytu), zostało wydane przez Sąd Rejonowy w S. dopiero w dniu 10.05.2022 r. Podkreślić należy, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 25.11.1970 r. znak: USW.IY-60/263/70 została wydana na podstawie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przepis art. 26 ww. ustawy stanowił, iż sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Całokształt materiału dowodowego potwierdza zatem pośrednio, że do zrealizowania roszczenia odszkodowawczego na rzecz A. Z. doszło poprzez jego złożenie do depozytu sądowego. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Z. S. zarzucając naruszenie: 1/ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza na rażącym zaniechaniu przez organ administracji państwowej podjęcia czynności faktycznych i procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji w której skarżący powołuje się na określone i ważne dla niego okoliczności dotyczące zarówno: - okoliczności niezłożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, której to okoliczności nie można domniemywać, a którą to okoliczność, w postaci złożenia przedmiotu świadczenia do depozyty udowodnić musi organ, - okoliczności niezlikwidowania rzeczonego depozytu, wobec jego uprzedniego niezłożenia, co wynika z dokumentu pozyskanego przez skarżącego z Archiwum Ministerstwa Finansów, a przedłożonego organowi w toku postępowania odwoławczego, - nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów podniesionych w odwołaniu dotyczących oceny materiału dowodowego przez organ pierwszej instancji; 2/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się poprzez brak ustalenia: - czy w sytuacji - ewentualnego- złożenia kwoty odszkodowania do depozytu osoby uprawnione zostały o tym poinformowane i pouczone o ewentualnych skutkach niepodjęcia tej kwoty w terminie 5 lat zgodnie z ustawą o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości z 12 marca 1958 r.; 3/ art 132 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w części przypadającej skarżącemu w stosownym udziale, pomimo iż odszkodowanie takie, przyznano orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Krakowie z dnia 25 listopada 1970 r., , nie zostało nigdy wypłacone, ani też nie ma dowodu na fakt, iż zostało złożone do depozytu sądowego. W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wypłatę odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji odmawiająca wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za udział przypadający skarżącemu z tytułu dziedziczenia po jednej ze współwłaścicieli nieruchomości wywłaszczonej w 1970 r. na cel budowy szpitala. W ocenie organu roszczenie o wypłatę odszkodowania jest niezasadne, bowiem, części odszkodowania przyznanego między innymi, na rzecz poprzedniczki prawnej skarżącego, której miejsce pobytu nie było znane organowi dokonującego wywłaszczenia, została złożona do depozytu sądowego. Ustaleń tych organ dokonał w oparciu o zapisy z repetytorium Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny (wniosek o złożenie do depozytu i uwzględnienie wniosku). Skarżący zarzuca, że zapisy te niedostatecznie wykazują, że kwota należnego jego poprzedniczce prawnej odszkodowania, została faktycznie do depozytu sądowego złożona. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie art. 27 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.) sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Przepis art. 37 ust 3 w/w/ ustawy stanowił, że suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia. Wyżej wskazane przepisy wyraźnie stanowiły zasadę, że jeżeli wypłata odszkodowania natrafia na przeszkody, prawne sumę przyznanego odszkodowania złożyć do depozytu sądowego, a ten przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia. Przytoczyć też należy obowiązujące w dacie wywłaszczenia nieruchomości, przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące instytucji depozytu sądowego. Zgodnie z art. 467 pkt 1 K.c (w brzmieniu aktualnym także na dzień wywłaszczenia) poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie wie, kto jest wierzycielem, albo nie zna miejsca zamieszkania lub siedziby wierzyciela. Z kolei przepis art. 468 § 1 K.c mówi, że o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego dłużnik powinien niezwłocznie zawiadomić wierzyciela, chyba że zawiadomienie napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Zawiadomienie powinno nastąpić na piśmie. Przepis art. 170 stanowi zaś, że ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prawny wyrażony przez w analogicznej sprawie, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2023 r. II SA/Gl 1364/23 w którym wskazano, że dopiero przyjęcie, że należne odszkodowanie nie zostało wypłacone właścicielowi nieruchomości lub też nie zostało ono przekazane do depozytu sądowego otwiera obowiązek zwaloryzowania odszkodowania i jego wypłaty osobie uprawnionej. W realiach rozpoznawanej sprawy uwaga organów została skupiona właśnie na tym, czy odszkodowanie to zostało złożone do depozytu sądowego. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, jeżeli zaistniały przesłanki do dokonania tej czynności, ma skutek spełnienia tego świadczenia i zwalnia dłużnika z obowiązku jego zapłaty, także w sytuacji, kiedy przedmiot świadczenia na skutek upływu czasu przechodzi na własność Skarbu Państwa. Co zaś do kwestii drugiej, tj. wykazania przez organ, w oparciu o dowody pośrednie tj. zapisów z repertorium Sądu Rejonowego w L., że kwota należnego poprzedniczce prawnej skarżącego odszkodowania została złożona do depozytu sądowego i zgłaszanych w tym przedmiocie zarzutów, wskazać należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji zobowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że to, czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepisy te są rozwinięciem ogólnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 7 k.p.a., stanowiącym, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Należy zwrócić uwagę, iż organ administracji czynił ustalenia na okoliczność zdarzeń, które nastąpiły około 50 lat przed datą wydania decyzji (organu I instancji), zatem w odległej przestrzeni czasowej. Siłą rzeczy, ocenę prawidłowości i kompletności postępowania dowodowego – tego czy organ uzyskał wystarczające dowody na wykazanie faktów, w oparciu o które poczynił usilenia stanu faktycznego i na których oparł swoje rozstrzygnięcie, należy odnosić do tej właśnie okoliczności tj. znacznego upływa czasu od daty wywłaszczenia, ustalenia i wypłaty odszkodowania i niemożności pozyskania kompletnego materiału dowodowego w postaci oryginalnych postanowień sądowych. Te bowiem, właśnie z uwagi na upływ czasu, zgodnie z przepisami zostały zniszczone. Okres ich przechowywania (archiwizacji) wynosił bowiem 10 lat. Wystarczało że organ pozyskał dokumenty (dowody) pośrednio wykazujące, że akt o znaczeniu prawnym oraz, o określonej treści został wydany. W ocenie sądu pozyskanie dokumentacji sądowej potwierdzającej fakt złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, jest w pełni wystarczający do wykazania faktu, że ustalone wcześniej odszkodowanie do depozytu sądowego zostało faktycznie złożone. Podmiot, który kwotę odszkodowania do depozytu sądowego złożył, nie czynił by tego, gdyby do wypłaty odszkodowania nie był zobowiązany a zobowiązanie mogło wynikać jedynie z ostatecznej decyzji administracyjnej – dotyczyło bowiem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wyżej zaprezentowane stanowisko wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie w sprawach o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczane w przeszłości nieruchomości. Dla przykładu podać można wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r. I OSK 588/18, w którym wskazano, że "Należy podkreślić, że akta spraw cywilnych o złożenie do depozytu sądowego były niszczone po upływie 10 lat za zgodą właściwego archiwum państwowego. Słusznie jednak Sąd I instancji przyjął, że nie oznacza to jednak, że akt tych, a tym samym postępowania w sprawie nie było, o czym pośrednio świadczy przedstawiona przez Kierownika Archiwum Sądu Okręgowego w (...), poświadczona za zgodność z oryginałem strona repertorium sądowego. Skoro zaś było postępowanie zmierzające do złożenia odszkodowania do depozytu sądowego, to wysoce prawdopodobnym jest w ocenie Naczelnego Sądu, że stosowna kwota została złożona do depozytu sądowego. Taki bowiem był cel i zamiar Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w (...), a tego typu postępowania nie są skomplikowane i zasadniczo kończą się wydaniem postanowienia o złożeniu wnioskowanej kwoty do depozytu sądowego. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2020 r. I OSK 182/20) Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd z mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku".