II SA/Kr 495/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.S. , A.S. i M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 26 stycznia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a oddalić wniosek A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych Z A R Z Ą D Z E N I E Dnia 25 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.S. , A.S., i M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 26 stycznia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z a r z ą d z a pozostawić wniosek bez rozpoznania W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji skarżący A.S., zawarł wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] kwietnia 2010 roku pełnomocnikowi skarżącego został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący przedłożył wypełniony formularz wniosku. Z oświadczenia w nim zawartego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie z tytułu realizacji umowy zlecenia z Teatrem [...]. W skład majątku skarżącego wchodzi udział 1/4 w nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni całkowitej 3,5009 ha położonej we wsi R. woj. [...] oraz garaż wielkości 16 m². Jako przedmiot wartościowy skarżący wskazał samochód Citroen C2 o wartości około 15 tys. zł. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił sytuacją kryzysową na rynku nieruchomości i budowlanym uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodu z prowadzonej działalności. W obecnej chwili wnioskodawca nie posiada wolnych środków, co więcej, jest obciążony zobowiązaniami finansowymi wobec banku tytułem udzielonego kredytu inwestycyjnego. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie, gdzie zamieszkuje, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość i kto ponosi koszty jej utrzymania, przesłanie odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2009, odpisu deklaracji podatkowej dotyczącej rozliczenia podatku VAT za ostatni miesiąc z prowadzonej działalności gospodarczej, kopii umowy zlecenia z Teatrem [...], określenie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego (np. opłaty za prąd, gaz, wodę, telefon) oraz wysokości miesięcznych wydatków związanych z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia (np. lekarstwa) oraz przesłanie aktualnych (za ostatni okres rozliczeniowy) rachunków/faktur potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia kredytu bankowego, jego wysokości oraz wysokości miesięcznych rat (kopia umowy kredytowej). W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego przesłał następujące dokumenty: zeznanie oraz PIT-B, wypis z protokołu ugody [...], trzy wyciągi bankowe, dwie umowy zlecenia z Teatrem [...], deklaracje VAT-7 za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2009 roku oraz deklaracje VAT-7 za marzec i kwiecień 2010 roku. Skarżący oświadczył, że mieszka w N. w lokalu mieszkalnym będącym własnością matki J.S. Skarżący utrzymuje się samodzielnie. Na miesięczne koszty utrzymania wydaje około 1.200 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku strony skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza. Z przesłanego zeznania PIT-36 wynika, że w roku podatkowym 2009 skarżący osiągnął przychód w wysokości [...]zł przy kosztach uzyskania przychodu [...] zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. Osobę prowadząca działalność w takich rozmiarach trudno uznać za ubogą, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wykazana przez skarżącego w deklaracji PIT-5 za miesiąc marzec 2010 roku strata z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Skarżący nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Ma zatem możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Argument skarżącego, że w chwili obecnej jest obciążony zobowiązaniami finansowymi wobec banku z tytułu udzielonego kredytu inwestycyjnego nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, gdyż skarżący, mimo wezwania sądu, w żaden sposób nie udokumentował faktu zaciągnięcia kredytu, nie podał wysokości miesięcznych rat. Ponadto należy podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06. ). Należy także zauważyć, że strona skarżący korzysta z pomocy adwokata, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sąda,i administracyjnymi. U Z A S A D N I E N I E W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji skarżący M.S., zawarł wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] kwietnia 2010 roku pełnomocnikowi skarżącego został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie, jak wynika z nadesłanego przez właściwy urząd pocztowy potwierdzenia odbioru, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 kwietnia 2010 roku (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach). Tym samym termin do uzupełnienia braków upłynął z dniem 6 maja 2010 roku. Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie nadesłał wypełnionego formularza. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany. Zgodnie z art. 252 § 2 powołanej ustawy wniosek składa się o na urzędowym formularzu według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245). Wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 w/w ustawy). W myśl art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, pozostawia się bez rozpoznania. W niniejszej sprawie wniosek skarżącego został wniesiony bez zachowania tej formy. W tym stanie rzeczy należało zarządzić o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).