II SA/Kr 520/11

Kraków, dnia 30 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak po rozpoznaniu w dniu 30 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi Stowarzyszenia [...] w K. na postanowienie Państwowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie dnia 21 stycznia 2011 r. Nr [...]w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu postanawia: oddalić wniosek w całości. W niniejszej sprawie Stowarzyszenia [...] wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada wpływów, które nie byłyby przekazywane tylko i wyłącznie na działalność szkoły. Dlatego nie posiada ono wolnych środków pozwalających na opłatę kosztów sądowych. Podobnie jak stowarzyszenie nie miało wolnych środków na opłaty wynikające z decyzji. Całość zapisanych wartości przeznaczona jest w 100 % na szkołę. Majątek stowarzyszenia, zgodnie z dołączonym statutem, powstaje ze składek członkowskich, dotacji z Wydziału Edukacji UMK, dotacji i ofiarności publicznej oraz z darowizn, spadków i zapisów. Według oświadczenia stowarzyszenie nie dysponuje żadnym majątkiem. W piśmie z dnia 27 kwietnia 2011 r. uzupełniającym wniosek o przyznanie prawa pomocy, prezes stowarzyszenia wyjaśnił, iż stowarzyszenie liczy 15 członków. Nigdy nie została podjęta uchwała co do wysokości składek członkowskich i na obecnym etapie nie są one w ogóle pobierane. Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku. Wszystko co zostało zakupione stanowi majątek szkoły. Nie został przedłożony aktualny wyciąg z rachunku bankowego, gdyż jak twierdzi prezes stowarzyszenia służy on jedynie do rozliczenia dotacji samorządowej przydzielonej na każdego ucznia zapisanego do szkoły. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 maja 2011 r. oddalił wniosek. Strona skarżąca wniosła w terminie sprzeciw, zarzucając iż okoliczność, iż nie pobiera się składek członkowskich, wcale nie sprzeciwia się wnioskowi stowarzyszenia. Stowarzyszenie powstało w ubiegłym roku z oddolnej inicjatywy grupy rodziców, chcących zapewnić swoim pociechom godne warunki nauczania. Rodzice są częstokroć w trudnej sytuacji materialnej. Należało w bardzo krótkim czasie, przeprowadzić remont wynajętych pomieszczeń, zakupić ławki i inne pomoce i sprzęty szkolne. Postanowiono zatem, że przynajmniej w pierwszym okresie działalności składki członkowskie zostaną zastąpione pracą społeczną członków oraz udostępnieniem przez nich w miarę posiadanych możliwości narzędzi j materiałów koniecznych w przeprowadzeniu remontu. Ponadto wskazano, że skoro państwo, 2 władza publiczna nie może zapewnić godnych warunków nauczania to oddolne inicjatywy obywatelskie zmierzające do wyręczenia go powinno wspierać. Taką pomoc państwo może zapewnić m. in. poprzez nie pobieranie opłat od skarg w postępowaniu sądowym oraz poprzez przyznanie prawa do bezpłatnej pomocy prawnej radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie takiego prawa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić, tylko gdy ona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosek podlega oddaleniu, ponieważ Sąd nie znalazł podstaw do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych zarówno w całości jak i w części. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko do osób, czy też podmiotów pozostających w trudnej sytuacji materialnej. Co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwa od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej od ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady (por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ478/04, niepubl.j. Skoro Stowarzyszenie [...], jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń i zgodnie z treścią 3 art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach, stowarzyszenie uzyskuje środki pieniężne na swoja działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków i zapisów, dochodów z własnej działalności oraz ofiarności publicznej, to w ocenie Sądu osoby zakładające takie stowarzyszenie, winny wziąć pod uwagę własną sytuacje finansową, i podjąć decyzję czy ta sytuacja pozwała na prowadzenie tego rodzaju działalności. Brak pobierania składek członkowskich oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie może być zatem podstawą do przyznania prawa pomocy. Sąd podziela stanowisko wyrażone zatem w skarżonym postanowieniu referendarza sądowego, że prowadząc określoną działalność należy mieć świadomość, że może to pociągać za sobą obowiązek spełnienie wymogów wynikających z określonych przepisów prawa, a w związku z tym winno zabezpieczyć na ten cel środki pieniężne, pozwalające na prawidłową jego działalność w obrębie statutu, w tym w zakresie kosztów sądowych.. Powinno się zatem zadbać o regularny wpływ środków pochodzących od jego członków stanowiących zabezpieczenie tego typu działań. Z tych też względów Sąd nie może uwzględnić podniesionych w sprzeciwie zarzutów dotyczących indywidualnego poniesienia przez członków stowarzyszenia kosztów związanych z funkcjonowaniem szkoły. Wynika z nich bowiem, że stowarzyszenie nie zabezpieczyło w sposób należyty środków na funkcjonowanie i obecnie próbuje przerzucić koszty na Skarb Państwa. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Skarb Państwa rodzi taki skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowania ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność w oparciu o własny majątek. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (por. postanowienie Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia biorąc za podstawę art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.