II SA/Kr 542/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] " w A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] " w A. na decyzję Wojewody z dnia 27 stycznia 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a wniosek strony skarżącej oddalić W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr:[...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego Stowarzyszenie [...]" w A. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie realizuje cele zapisane w regulaminie, tj. podejmuje działania na rzecz ożywienia terenów [...] przy wykorzystaniu istniejących walorów krajobrazowo-architektonicznych: zabytkowego klasztoru z obrazem cudownego [...], Muzeum Pożarnictwa oraz jedynego w swoim rodzaju, unikalnego na skalę krajową Rynku dębowo-lipowego parku, ukształtowanego samoistnie na przestrzeni wieków, podejmuje działania w zakresie ochrony w/w terenów i obiektów przed nadmierną ingerencją człowieka w imię niewłaściwie pojmowanej rewaloryzacji oraz lobowanie na rzecz utrzymania parkowego charakteru Rynku w A. przeciwko próbom przywrócenia mu dawnego handlowo-administracyjnego charakteru, który nie ma podstaw funkcjonalnych. Wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, zarejestrowanym w Starostwie Powiatowym w C. i wpisanym do ewidencji stowarzyszeń zwykłych pod poz. 11. Realizuje istotne cele społeczne, ponieważ reprezentuje mieszkańców i podatników podatków lokalnych. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani środków finansowych, nie posiada rachunku bankowego. Jako stowarzyszenie zwykłe nie dysponuje środkami na opłacenie kosztów sądowych oraz zastępstwa procesowego, dlatego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Przewodniczący Stowarzyszenia M.S. oświadczył, że Stowarzyszenie liczy 10 członków. Składki członkowskie nie zostały ustalone. Wkład członków w działalność Stowarzyszenia polega na świadczeniu własnej pracy na jego rzecz. Aktualny stan środków w kasie Stowarzyszenia wynosi 0 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W ocenie orzekającego Stowarzyszenie [...]" w A. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Stowarzyszenie [...]" w A. , jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że składki członkowskie są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Argument strony skarżącej, że składki członkowskie nie zostały ustalone, a wkład członków w działalność stowarzyszenia polega na świadczeniu własnej pracy na jego rzecz, nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej Stowarzyszenia. Nie podano bowiem żadnego uzasadnienia dlaczego nie są egzekwowane składki nieopłacone przez członków. Z § 6 Regulaminu Stowarzyszenia wynika, że środki na swoją działalność Stowarzyszenie uzyskuje ze składek członkowskich. Strona skarżąca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Podkreślić również wypada, że skarżące Stowarzyszenie obowiązane jest do uiszczenia jednego wpisu od skargi, a zatem koszty sądowe rozkładają się pomiędzy 10 członków Stowarzyszenia. Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych (składki członkowskie), nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czy pokrycie kosztów zastępstwa procesowego rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).