II SA/Kr 576/13
WyrokWSA w Krakowie2013-06-26
Skład orzekający: Agnieszka Nawara-Dubiel, Anna Szkodzińska, Krystyna Daniel
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na której prowadzono działalność socjalną w postaci ośrodka wypoczynkowego, a następnie poddano ją modernizacji, może zostać uznana za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeśli po modernizacji nadal służyła celom wypoczynkowym?Ratio decidendi
Nieruchomość wywłaszczona na cele prowadzenia działalności socjalnej w postaci ośrodka wypoczynkowego, która została następnie zmodernizowana w celu kontynuacji tej działalności, nie może być uznana za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nawet jeśli obecny sposób korzystania z nieruchomości budzi wątpliwości. Kluczowe jest zrealizowanie celu wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.Stan faktyczny
Z.C. wniosła o zwrot nieruchomości zbytej w 1978 r. w trybie art. 6 ustawy z 1958 r., twierdząc, że cel wywłaszczenia nie został sprecyzowany ani zrealizowany, a nieruchomość stała się zbędna. Starosta odmówił zwrotu, uznając, że celem było uregulowanie stanu prawnego i kontynuacja działalności publicznej (ośrodek wczasowy), co zostało zrealizowane. Wojewoda utrzymał decyzję w mocy. WSA w Krakowie oddalił skargę, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez prowadzenie i modernizację ośrodka wczasowego.Rozstrzygnięcie
Skargę oddala.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel / spr. / Sędziowie NSA Anna Szkodzińska WSA Krystyna Daniel Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Z.C. na decyzję Wojewody z dnia 14 stycznia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.
W dniu 15 października 2008 r. Z.C, złożyła wniosek o zwrot działki nr [...] obr. [...] wraz z zabudowaniami, zbytej aktem notarialnym z dnia 11 maja 1978 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Podniosła, że w powyższej umowie nie sprecyzowano na jaki cel następuje wywłaszczenie. Została ona przymuszona do jej zawarcia z uwagi na fakt, że w okresie poprzedzającym podpisanie umowy odmawiano jej prawa do korzystania z budynku i ograniczono stan posiadania do jednego pomieszczenia. Żaden cel użyteczności publicznej nie został w obrębie tej nieruchomości zrealizowany. Aktualnie nieruchomość ta stała się zbędna podmiotowi na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, gdyż żadna jednostka organizacyjna Skarbu Państwa nie korzysta z działki, ani z budynku. W szczególności nie prowadzi się tam żadnej działalności turystyczno-wypoczynkowej, zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem obiektu.
Starosta T. decyzją z dnia 30 lipca 2010 r. odmówił zwrotu tej nieruchomości.
W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że umową sprzedaży z dnia 11 maja 1978 r. Skarb Państwa nabył od Z.C. opisaną wyżej nieruchomość. Zgodnie z treścią tej umowy sprzedaży nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na cele Urzędu Miasta K. Takie ogólne ujęcie celu nabycia nieruchomości, na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U z 2001 r. Nr 102, póz. 651 z późn. zm. - cyt. dalej jako ustawa), rodzi konieczność precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia. W świetle zgromadzonej dokumentacji dotyczącej ośrodka wczasowego DW [...] " stwierdzono, że na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. z dnia 28 października 1955 r. oraz umowy najmu zawartej z właścicielem budynku, Urząd Miasta K. od drugiej połowy lat 50-tych użytkował budynek, w którym prowadził ośrodek wczasowy [...]" dla pracowników i emerytów terenowych organów administracji państwowej województwa [...]. Pismem z dnia 9 października 1973 r. Z.C., wyraziła gotowość sprzedaży domu pod warunkiem uzyskania pozwolenia na budowę domu na własnej parceli. Umową najmu z dnia 9 stycznia 1971 r. J. i A.C. , ówcześni właściciele nieruchomości, wynajęli ją na okres 3 lat Prezydium Rady Narodowej w K. . Przedłużenie tej umowy najmu Z.C. uzależniła od uzyskania pozwolenia na budowę domu na własnej parceli, zgłaszając równocześnie gotowość sprzedaży nieruchomości Urzędowi Miasta K. Urząd Miasta K. wystąpił do Urzędu Miejskiego w Z. z wnioskiem o włączenie parcel na których wnioskodawczyni planowała budowę nowego domu do terenów przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne w planie zagospodarowania przestrzennego. Pismem z dnia 17 września 1976 r. Urząd Miasta K. wystąpił do Wydziału Gospodarki Terenowej Urzędu Miejskiego w Z. o pozytywne załatwienie wniosku Z.C., w sprawie wydania informacji o terenie dotyczącym działki Nr [...]. Pismem z dnia 19 lutego 1977 r. Prezydent Miasta K. wystąpił do Wojewody N. o pozytywne załatwienie wniosku Z.C., w sprawie wydania przez Naczelnika Miasta Z. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego w Z. –O, .
Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzono, że rzeczywistym celem nabycia przez Skarb Państwa od Z.,C. nieruchomości nr [...] było "uregulowanie stanu prawnego nieruchomości i położonego na niej pensjonatu, oraz zapewnienie możliwości kontynuowania dotychczas prowadzonej na nieruchomości działalności publicznej". Za takim przyjęciem celu nabycia przemawia fakt, że po nabyciu działki Z. brak jest jakichkolwiek danych świadczących o zmianie charakteru i sposobu jej użytkowania przez Urząd Miasta K. . Nieruchomość w dalszym ciągu wykorzystywana była na cele ośrodka wczasowego, a w latach 1983-1988 przeprowadzona została jej gruntowna modernizacja. Organ zaznaczył, że w terminie określonym w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, działka nr [...] wykorzystana została zgodnie z celem wywłaszczenia, polegającym na: "uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości i położonego na niej pensjonatu, oraz zapewnieniu możliwości kontynuowania dotychczas prowadzonej na nieruchomości działalności publicznej".
W odwołaniu od tej decyzji Z.C. zarzuciła naruszenie art. 137 ust. 1 ustawy, które polegało na błędnej wykładni tego przepisu i bezzasadnym przyjęciu, że rzeczywistym celem nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości nr [...] było uregulowanie stanu prawnego tej nieruchomości i położonego na niej pensjonatu oraz zapewnienie kontynuowania dotychczas prowadzonej działalności publicznej, w sytuacji, gdy wywłaszczenie zawsze prowadzi do zmiany stanu prawnego nieruchomości i w żadnym razie nie może być utożsamiane z celem wywłaszczenia, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zarzuciła ona również naruszenie art. 137 ust. 1 ustawy w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości polegające na jego niewłaściwej interpretacji poprzez brak skonkretyzowania w uzasadnieniu decyzji celu wywłaszczenia, ustalonego zgodnie z obowiązującym na datę wywłaszczenia stanem prawnym. Odwołująca się zarzuciła również naruszenie art. 7, 8, 9, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a.
W uzasadnieniu odwołania podniosła, że bezzasadnie uznano, jakoby cel wywłaszczenia został skutecznie zrealizowany. Ustalając rzeczywisty cel wywłaszczenia Organ I instancji wprost odwołał się do niesprecyzowanej "działalności publicznej" bez sprecyzowania o jaką działalność chodzi. Organ ł instancji zaniechał analizy stanu faktycznego oraz stanu prawnego istniejącego na datę wywłaszczenia nieruchomości. Zgodnie z powszechnie przyjętymi w tej materii poglądami orzecznictwa sądów administracyjnych oraz doktryny prawniczej pojęcie "celu użyteczności publicznej" musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Ponadto z uwagi na kontekst historyczno-ustrojowy związany z systemem gospodarki planowej, w jakim nastąpiło wywłaszczenie przyjmuje się również, że wywłaszczenie jest instrumentem, mającym umożliwić realizację ustalonych w planach gospodarczych celów społecznych i gospodarczych. Zdaniem odwołującej się żaden cel użyteczności publicznej na działce nr [...] nie został i nie jest realizowany. Jedynie przez krótki okres czasu budynek zlokalizowany na spornej działce był wykorzystywany jako ośrodek wczasowy dla pracowników terenowych organów administracji państwowej województwa k. Następnie od 1983 roku do 1998 roku ośrodek ten był nieczynny w związku z prowadzonym remontem. Powyższe fakty wskazują, że w żadnym momencie od daty wywłaszczenia do chwili orzekania działka nr [...] nie była wykorzystywana na cele szeroko rozumianej użyteczności publicznej.
Zdaniem skarżącej zaspokajanie potrzeb rekreacyjnych wąskiej grupy pracowników terenowych organów administracji państwowej z ograniczeniem tylko do osób zatrudnionych w obszarze województwa K. w żadnym razie nie może zostać zakwalifikowane jako realizowanie celu publicznego.
Podniesiono, że Starosta T. w żaden sposób nie odniósł się do treści umów najmu, które poprzedzały wywłaszczenie nieruchomości, a w sposób jednoznaczny obrazują w jakim charakterze, tj. na jakie cele obiekt był wykorzystywany. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera niezbędnych elementów, tj. nie wskazuje przesłanek, faktycznych i prawnych na jakich oparł się organ l instancji oraz w żaden sposób nie wyjaśnia jak należy rozumieć samo pojecie" użyteczności publicznej". Organ I instancji powinien ocenić stan prawny z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, czego z niezrozumiałych przyczyn w ogóle zaniechano.
Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na ceł określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 ustawy. W art. 137 ust. 1 ustawodawca zawarł koniunkcję przesłanek, które muszą zaistnieć, by można było uznać nieruchomość wywłaszczoną za zbędną. Należy jednoznacznie zauważyć, iż w świetle utrwalonego orzecznictwa nie jest konieczne zaistnienie obu tych przesłanek łącznie, do tego aby nieruchomość uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W aktualnym stanie prawnym o zbędności nieruchomości przesądza art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zaś wyłącznie ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość w dniu złożenia wniosku o zwrot.
Celem wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] było prowadzenie na niej działalności socjalnej w postaci ośrodka wypoczynkowego. Z treści umowy sprzedaży zawartej w dniu 11 maja 1978 roku w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wynika, iż działka znajdowała się w terenie przeznaczonym pod usługi turystyczno -wypoczynkowe. Potwierdzenie realizacji tak określonego celu wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ustawy znajduje odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy przez organ I instancji. Z analizy dokumentacji projektowej sporządzonej w łatach 1983 - 1986 wynika, iż w latach 1983 -1988 przeprowadzona została gruntowna modernizacja ośrodka wczasowego DW "[...] ". Działalność turystyczno - wypoczynkowa na terenie [...] ", stanowiąca faktyczną realizację celu wywłaszczenia już de facto istniała przed zawarciem umowy sprzedaży z dnia 11 maja 1978 r. Wojewoda napisał, że powyższe ustalenia nie pozwalają na podzielenie poglądu Starosty T. zawartego w decyzji ł instancji, iż celem wywłaszczenia była regulacja stanu prawnego tej nieruchomości. Celem tym bowiem była realizacja na tej nieruchomości działalności socjalnej w postaci działalności ośrodka wypoczynkowego Domu Wczasowego [...] ".
O realizacji celu wywłaszczenia po dacie nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w terminach ustawowych określonych wart. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami świadczy dokumentacja potwierdzająca przeprowadzone w latach 1983 -1988 w stosunku do tego obiektu prace remontowo -budowlane i adaptacyjne służące kontynuowaniu realizacji celu wywłaszczenia określonego jako ośrodek wypoczynkowy DW "[...] ".
Na decyzję Wojewody Z.C, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając jej naruszenie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na błędnej wykładni tego przepisu i bezzasadnym przyjęciu, że rzeczywistym celem nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] było prowadzenie działalności socjalnej w postaci ośrodka wczasowego, w sytuacji, gdy tego rodzaju działalność "socjalna" w obrębie spornej nieruchomości nie była i nie jest prowadzona, a aktualne jej wydzierżawienie osobie trzeciej w sposób kategoryczny wyklucza, że doszło do realizacji celu wywłaszczenia, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zarzuciła również naruszenie art. 137 ust. 1 ustawy związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na jego niewłaściwej interpretacji poprzez brak skonkretyzowania w uzasadnieniu decyzji celu wywłaszczenia, ustalonego zgodnie z obowiązującym na datę wywłaszczenia stanem prawnym. Pozostałe zarzuty dotyczą naruszenia art. 7, 8,9, 11, 77§1 iSOk.p.a.
W uzasadnieniu skargi napisano, że na skutek rażącego naruszenia przepisów postępowania oraz błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, a także w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości bezzasadnie uznano, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, jakoby cel wywłaszczenia został skutecznie zrealizowany. Co więcej ustalając tzw. "rzeczywisty" cel wywłaszczenia Organ II instancji wprost odwołał się do bliżej niesprecyzowanej "działalności socjalnej" bez wykazania, iż działalność związana z zaspokojeniem interesów i potrzeb wąskiej grupy pracowników Urzędu Miasta K. pozwala na zakwalifikowanie jej jako działalności publicznej, w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Powtórzono tu wywody z poprzedniego odwołania, mówiące o tym, że pojęcie "celu użyteczności publicznej", musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Ponadto, z uwagi na kontekst historyczno-ustrojowy, związany z systemem gospodarki planowej, w jakim nastąpiło wywłaszczenie, przyjmuje się również, że wywłaszczenie jest instrumentem, mającym umożliwić realizację ustalonych w planach gospodarczych celów społecznych i gospodarczych .
Fakt, iż przez krótki okres czasu budynek zlokalizowany na spornej działce był wykorzystywany, jako ośrodek wczasowy dla pracowników terenowych organów administracji państwowej województwa k. , w żadnym razie nie wyczerpuje przesłanki powszechnej i ogólnej dostępności dla całego społeczeństwa. Podkreślić należy, iż od 1983 roku do 1998 roku ośrodek ten był nieczynny w związku z prowadzonym remontem, przy czym wykonywanie prac remontowych - o ile realnie nie zmierza do realizacji celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona - samo w sobie nie może przesądzać, iż sporna nieruchomość kiedykolwiek była niezbędna do osiągnięcia tego celu, ani tym bardziej, że cel, o którym mowa został zrealizowany. Zauważono, że zaspokajanie potrzeb rekreacyjnych wąskiej grupy pracowników terenowych organów administracji państwowej z ograniczeniem tylko do osób zatrudnionych na obszarze województwa k. w żadnym razie nie może zostać zakwalifikowane jako realizowanie celu publicznego. Co więcej, sporna nieruchomość nigdy nie była objęta żadnym planem gospodarczym, zatwierdzonym przez właściwe organy państwa. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody , że ośrodek wypoczynkowy dla pracowników zatrudnionych w organach administracji państwowej wyczerpuje przesłankę przeznaczenia nieruchomości na cele użyteczności publicznej. Byłoby tak, gdyby chodziło np. o budowę szpitala, sanatorium czy innej placówki zdrowotnej, albowiem są to placówki ogólnodostępne.
Skarżąca nadto podniosła, że nabycie nieruchomości nawet na podstawie art. 6 powołanej wyżej ustawy musiało pozostawać w nierozerwalnym związku z instytucją wywłaszczenia, a to oznacza, że musiały zostać spełnione przesłanki materialne formalne warunkujące dopuszczalność wywłaszczenia. W szczególności musiał być spełniony wymóg precyzyjnego nie budzącego żadnych wątpliwości określenia celu wywłaszczenia. Dopiero precyzyjne określenie celu wywłaszczenia stwarza organowi, prowadzącemu postępowanie możliwość badania i ustalania, czy cel ten nie został zrealizowany, względnie, czy rozpoczęte zostały prace związane z jego realizacją.
Na uwagę zasługuje okoliczność, że dopiero na etapie postępowania II-instancyjnego wyinterpretowany został rzekomy cel wywłaszczenia, który wszakże w żaden sposób nie wynika z zalegających w aktach sprawy dokumentów, jak też stanu faktycznego, na tle którego nastąpiło wywłaszczenie.
Zauważyć przy tym należy, iż zarówno organ l, jak też organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do kwestii niezbędności przedmiotowej nieruchomości na realizację celu wywłaszczenia. Opisana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji modernizacja i przebudowa budynku przez Urząd Miasta K. , użytkujący go na podstawie umowy najmu (dzierżawy) w żadnym razie nie mogła stanowić niezbędnej przesłanki wywłaszczenia w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Budowa czy rozbudowa obiektu wraz z infrastrukturą techniczną z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli lub ich spadkobierców. Jak się okazało, po wywłaszczeniu nie doszło do zrealizowania jakiegokolwiek celu użyteczności publicznej, a to oznacza, że wywłaszczenie nic nie zmieniło w funkcjonowaniu obiektu, a doprowadziło tylko do zmiany jego właściciela.
Zdaniem strony skarżącej doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, gdyż nie można postępowania dowodowego, którego przedmiotem jest ustalenie istnienia, kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznej i warunkującej przedmiot i zakres dalszego postępowania wyjaśniającego w sprawie określić mianem "dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie" w rozumieniu art. 136 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r., sygn. II SA/Kr 486/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu l instancji, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. l OSK 1773/11 uchylił wyrok Sądu l instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. 2012 póz 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a.
Wskazać też należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyrok tutejszego Sądu wydany w tej sprawie do sygn. IISA/Kr 486/11z tego względu, że "w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w okolicznościach przedmiotowej sprawy uchylił się od kontroli decyzji administracyjnej, do czego był zobowiązany rozpoznając wniesioną skargę" a także, że "wadliwie sporządzone uzasadnienie uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w swoim wyroku żadnej wiążącej wykładni prawa, która po myśli art. 190 p.p.s.a. wiązałaby Sąd ponownie rozpoznający sprawę.
Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest żądanie zwrotu nieruchomości -działki nr [...] obr. [...] o pow. 22 ary 30 mkw, stanowiącej własność Skarbu Państwa. Nieruchomość ta została zbyta aktem notarialnym w dniu 11 maja 1978r. przez Z.C. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, póz. 64), co odnotowane zostało na pierwszej stronie aktu notarialnego.
Zwrot wywłaszczonych nieruchomości uregulowany został w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 201 Or. Nr 102, póz. 651 ze zm.). Zgodnie z regulacją zawartą w art. 136 ust. 3 tej ustawy - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art.137 ust.1 przesądza natomiast, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Przepis art. 216 wskazanej ustawy mówi z kolei, że jeżeli wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na podstawnie art. 6 ustawy z 1958r., przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomości stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości mają zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.
W akcie notarialnym stanowiącym podstawę nabycia nieruchomości zapisano, że nieruchomość zakupiona została "dla Urzędu Miasta K". Ze względu na tak ogólnie określony cel wywłaszczenia, organy administracyjne przeprowadziły postępowanie dowodowe zmierzające do uszczegółowienia celu wywłaszczenia i ustaliły na podstawie zgromadzonego w aktach materiału dowodowego, że celem wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] była realizacja na tej nieruchomości działalności socjalnej w postaci działalności ośrodka wypoczynkowego Domu Wczasowego "[...] ". Organy oparły swoje ustalenia między innymi: na umowach najmu przedmiotowej nieruchomości zawieranych na wiele łat przed datą wywłaszczenia pomiędzy właścicielami a Prezydium Rady Narodowej m. K. , z inwentaryzacji technicznych oraz dokumentacji projektowej sporządzonej w łatach 1983 - 1986, z której wynika, iż w latach 1983 -1988 przeprowadzona została gruntowna modernizacja ośrodka wczasowego DW "[...]". Ustalono, że działalność socjalno - wypoczynkowa na terenie DW "[...]" stanowiąca faktyczną realizację celu wywłaszczenia już de facto istniała przed zawarciem umowy sprzedaży z dnia 11 maja 1978 r.
Postępowanie dowodowe nie budzi zastrzeżeń Sądu, zostało przeprowadzone wnikliwie a zebrany materiał dowodowy został poprawnie oceniony.
O realizacji celu wywłaszczenia po dacie nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w terminach ustawowych określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami świadczą dokumenty zgromadzone w aktach sprawy. Na karcie [...] akt administracyjnych (dokument z grudnia 1983r.) znajduje się opis stanu istniejącego w którym napisano: "Obecnie użytkownikiem jest Urząd Miasta w K. Obiekt eksploatowany jest jako dom wczasowy o 30 miejscach noclegowych. (...) Obiekt nie odpowiada obecnie obowiązującym przepisom sanitarnym, BHP i p. pożarowym".
Na karcie [...] akt administracyjnych znajduje się dokument pod nazwą "Raport w przedmiocie remontu Domu Wczasowego "[...] " w Z". W dokumencie tym znajduje się następujące sformułowanie: "Terenowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Z. mocą swych decyzji, po szczegółowym przeglądzie sanitarnym w 1979 i 1980 roku - zdyskwalifikowała obiekt pod względem sanitarnym całkowicie (zasadnie). Przez okres 20 lat b. władze miejskie w K. dzierżawiły ten budynek nie inwestując w jego zaplecze. Zakład Działalności Socjalnej Urzędu m. K. użytkował jeszcze obiekt przez lata 1980 - 1982 na indywidualne wyjazdy wczasowe bez żywienia i czynił równoległe starania o zezwolenie na modernizację i rozbudowę obiektu (...)". Niezależnie od powyższego w aktach sprawy znajdują się liczne dokumenty potwierdzające przygotowywanie (już od 1979 r.) a następnie przeprowadzenie przez Urząd Miasta K. w latach 1983 -1988 w stosunku do tego obiektu prace remontowo -budowlane i adaptacyjne służące możliwości kontynuowania prowadzenia w przedmiotowym budynku ośrodka wypoczynkowego.
Wszystkie te okoliczności wskazują, że obiekt był użytkowany przez Urząd Miasta K. , na cele działalności socjalno - wypoczynkowej, niezwłocznie po zawarciu umowy z 1978r., a tym samym cel wywłaszczenia został zrealizowany przed upływem terminów określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Od chwili zawarcia aktu notarialnego do około 1982 -1983 r. była na nieruchomości prowadzona działalność socjalna w postaci domu wczasowego, natomiast w latach następnych tj. do około 1988r. prowadzone były prace remontowe mające na celu doprowadzenie obiektu wypoczynkowego do stanu zgodnego z przepisami. Należy zwrócić uwagę, że obiekt był remontowany przez Urząd Miasta K. , a więc podmiot na rzecz którego wywłaszczenie nastąpiło, zaś zakres remontu był zgodny z doprecyzowanym przez organy celem wywłaszczenia.
Podkreślić należy, że obecny sposób korzystania z nieruchomości nie ma w sprawie znaczenia, gdyż dla ustalenia stanu "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości badaniu podlega tylko sposób wykorzystywania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kwestie związane z wątpliwościami powstałymi na tym tle były przedmiotem rozważania Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. P 12/11 stwierdził, że art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim nie uznaje za zbędną nieruchomość, na której w terminach wskazanych w tym przepisie zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie nieruchomość tę przeznaczono na realizację innego celu, nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Osobną kwestią jest okoliczność, czy cel wywłaszczenia tj. określony jako "dla Urzędu Miasta K" a po uszczegółowieniu: w celu prowadzenie na tej nieruchomości działalności socjalno - wypoczynkowej, można uznać za cel użyteczności publicznej. Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę okoliczność ta budzić może poważne wątpliwości, jednakże w niniejszej sprawie kwestia ta nie podlega badaniu i nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Przedmiotem niniejszej sprawy jest wyłącznie kontrola pod względem zgodności z prawem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie zaś badanie zgodności z ówcześnie obowiązującym prawem celu wywłaszczenia określonego w umowie zawartej w formie aktu notarialnego z 1978r. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest zdaniem Sądu sposobem na dyskwalifikowanie czy kontrolowanie celu wywłaszczenia określonego w umowie przenoszącej własność nieruchomości, nawet jeżeli umowa taka została zawarta w szczególnych okolicznościach, o których mowa w art. 6 ustawy z 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Kontrolowana decyzja odpowiada zdaniem Sądu prawu, a skarga nie jest zasadna z przyczyn wyżej powołanych, dlatego na zasadzie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło