II SA/Kr 581/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie : WSA Jacek Bursa WSA Krystyna Daniel (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków [...] sprawy ze skargi M. S., K. L. i A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego M. S. kwotę 457 zł ( słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy I. decyzją z [...] grudnia 2011 r., na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z 18. 07. 2001 r. prawo wodne (Dz. U. 2005 r. Nr 239 poz. 2019 ze zm.) nakazał właścicielowi działki nr [...] o pow. 1,7691 ha położonej w obrębie [...] – M.S. przywrócenie stosunków wodnych do stanu poprzedniego poprzez: demontaż betonowego ogrodzenia, którego budowa uniemożliwiła swobodny spływ wód opadowych lub wykonanie otworów w betonowym ogrodzeniu naruszającym istniejące stosunki wodne umożliwiające swobodny przepływ wody opadowej zgodnie z jej naturalnym spływem sprzed wykonania inwestycji - w terminie 6 miesięcy licząc od dnia w którym decyzja stała się ostateczna. W uzasadnieniu organ podał, iż postępowanie zostało zainicjowane 13 lipca 2011 r. wnioskiem A.S. , który wskazał, iż budowa ogrodzenia na działce nr [...] naruszyła naturalny spływ wody opadowej powodując podtapianie jego posesji. W dniu 9 września 2011 roku w trakcie wizji ustalono, że pomiędzy działkami położonymi w T. oznaczonymi numerami ewidencyjnymi [...] i [...] został wybudowany mur, który zablokował naturalny spływ wód opadowych powodując podtapianie nieruchomości wnioskodawcy, zebrani przyznali iż budowla zmieniła naturalny spływ wody opadowej. Z zastanego stanu sporządzono dokumentację zdjęciową. Ustalenie to zostało potwierdzone również w czasie drugich oględzin. Organ wskazał, iż ustawodawca w art. 29 ustawy Prawo wodne wymienił jedynie przykładowo przypadki, które stanowią zmianę stanu wody na gruncie. Zdaniem organu pod pojęcie to należy podciągnąć przypadek wykonania przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu. W ocenie organu niewątpliwie doszło do zmiany naturalnego spływu wód opadowych, co potwierdzają strony postępowania. Organ podniósł, iż wskazana możliwość jest w rozpatrywanej sprawie najbardziej optymalną formą zapobieżenia negatywnym skutkom spływu wód opadowych. Zakaz odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie ma przy tym charakter bezwzględny, zatem bez znaczenia jest, czy odprowadzanie to stanowi źródło szkody. Zwrócił także uwagę, iż po wykonaniu decyzji strony za porozumieniem mogą wykonać na granicy swoich posesji urządzenia melioracji szczegółowej w postaci rowu otwartego, który odprowadzi wody opadowe regulowanym przebiegiem. Odwołanie od ww. decyzji wniósł M.S. . Odwołujący się wskazał, że wieś T. w okresie ostatnich kilku lat doświadczana była intensywnymi opadami deszczu, które często połączone były z oberwaniem chmury. Na wskutek tych zjawisk atmosferycznych należące do niego gospodarstwo rolne i gospodarstwa sąsiadów były wielokrotnie zalewane spływającą z góry wodą. Wybudowanie muru betonowego miało za zadanie temu przeciwdziałać. Dzięki temu woda nie czyni już takiego spustoszenia jak wcześniej. W ocenie odwołującego u sąsiada A.S. nie doszło do pogorszenia stosunków wodnych, gdyż woda napotykając na opór muru spływa wzdłuż ogrodzenia w kierunku rowu przy drodze powiatowej. Nadmienił, że sprawa legalności wybudowania muru ogrodzeniowego była prowadzona przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego, który nie stwierdził w przedmiotowej sprawie nieprawidłowości. Ponadto odwołujący się zarzucił, że A.S. również samowolnie narusza obecne stosunki wodne, gdyż nawożąc ziemię na swoją działkę podnosi teren; nadto wykopał rów w poprzek swojej działki kierując wodę na nieruchomość odwołującego się i nieruchomości sąsiednie decyzją z [...] stycznia 2012 r., znak:[...], na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne oraz art.138 § 1 pkt. 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i nałożył na M.S. obowiązek przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego poprzez: demontaż betonowego ogrodzenia, którego budowa uniemożliwiła swobodny spływ wód opadowych lub wykonanie otwory w betonowym ogrodzeniu naruszającym istniejące stosunki wodne umożliwiające swobodny przepływ wody opadowej zgodnie z jej naturalnym spływem sprzed wykonania inwestycji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż z treści art. 29 ustawy Prawo wodne wynika jednoznacznie, iż nałożenie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom musi być poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też że odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie. Nadto cytowany przepis odnosi się do sytuacji, gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło już do naruszenia naturalnych stosunków wodnych, przy czym musi to być naruszenie tego rodzaju, iż powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich. Nawet zatem w przypadku stwierdzenia naruszenia stanu wody na gruncie w ramach postępowania, a braku stwierdzenia wyrządzenia szkody organ winien wydać decyzję o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom. W ocenie organu odwoławczego uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz zebrany w aktach materiał dowodowy wskazują, że organ I instancji przeprowadził w sposób właściwy postępowanie dowodowe. W aktach sprawy znajdują się między innymi protokoły z oględzin na nieruchomości oraz dokumentacja fotograficzna wykonana podczas przedmiotowych oględzin. Z ww. protokołów wynika, że na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położonej w T. będącej własnością M.S. wybudowane zostało betonowe ogrodzenie, którego usytuowanie uniemożliwia swobodny spływ wód opadowych. Fakt ten nie jest kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Kolegium ponadto podziela ustalenia poczynione przez organ I instancji, iż wybudowanie przedmiotowego muru wpływa negatywnie na grunty sąsiednie poprzez zalegnie wód zatrzymanych przez tenże mur i powoduje szkody w nieruchomościach sąsiednich. Powyższy stan, z przyczyn oczywistych, uniemożliwia w pełni korzystanie z tych nieruchomości oraz zagraża bezpieczeństwu mienia i ludzi znajdujących się w pobliży przedmiotowego muru. W tej sytuacji demontaż betonowego ogrodzenia względnie wykonanie w nim odpowiednich otworów pozwoli wodom opadowym spływać zgodnie z ich naturalnym kierunkiem sprzed wykonania inwestycji. Organ I instancji prawidłowo więc, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy przyjął, iż w analizowanej sprawie doszło do naruszenia stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zatamowanie naturalnego spływu wód poprzez postawienie betonowego ogrodzenia powoduje zaleganie wód spływających na działki znajdujące się powyżej i stanowi naruszenie stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Nadto Kolegium wskazało, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji ustalił termin realizacji nałożonego obowiązku, mimo, że przepisy ustawy prawo wodne nie przewidziały takiej możliwości, stąd decyzja w tym zakresie została zmieniona. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wnieśli M.S. K.L. A.L. ,. Wskazali, że nakazany demontaż ogrodzenia lub wykonanie otworów w tymże ogrodzeniu spowoduje nieodwracalne straty w ich gospodarstwach rolnych a spływająca woda niszczy uprawy warzyw, kwiatów prowadzone szklarniach i tunelach foliowych jak również zaleje budynki mieszkalne i gospodarcze. Wyjaśnili, że wybudowanie muru zostało wymuszone przez właścicieli gruntów wyżej położonych działek rolnych. Rolnicy ci chcąc chronić swoje uprawy przed wodą na przestrzeni kilku ostatnich lat wykopali rowy, wybudowali wały ochronne, przepusty, a całą wodę skierowali w kierunku naszych nieruchomości. W tej sprawie kierowane były wcześniej pisma do Urzędu Gminy ale nie przyniosło żadnych skutków. Również w ostatnim roku A.S. podniósł teren na swojej działce ponad 1 metr i w takiej sytuacji demontaż ogrodzenia spowoduje, że napływająca woda jeszcze w większym stopniu zniszczy dorobek życia skarżących. W sprawie naruszenia stosunków wodnych przez A.S. na wniosek M.S. będzie prowadzone postępowanie administracyjne przez Urząd Gminy. Ponadto skarżący podnieśli, że gmina przystąpi do realizacji odprowadzenia wody z rejonu drogi gminnej [...]", która obecnie w części też płynie w ich kierunku. Obecnie gmina jest na etapie opracowania dokumentacji technicznej, uzyskania pozwolenia wodnoprawnego i pozwolenia na budowę. Wykonanie tych prac na pewno w części ograniczy spływ wody w ich kierunku i może poprawić zaistniałą sytuację. Podkreślili, że wybudowany mur nie pogorszył sytuacji na nieruchomości A.S. , woda spływająca wzdłuż ogrodzenia nie wyrządza większych szkód. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że argument, iż wybudowanie muru było uzasadnione naruszeniem stosunków wodnych przez właścicieli działek wyżej położonych nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, ale może stanowić przedmiot odrębnego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz./ U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że organy administracji publicznej obowiązane są zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej z art. 7 kpa podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Oznacza to, że trafność rozstrzygnięcia w każdej indywidualnej sprawie wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia argumentów, które stanowiłyby podstawę do podjęcia konkretnego rozstrzygnięcia. Wydając decyzję organy są zobowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, a zatem zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 77 § 1 kpa, a następnie do uzasadnienia decyzji z zastosowaniem wymogów określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. A to z kolei zapewnia realizację zasady wyjaśniania zasadności przesłanek wyrażoną w art. 11 kpa. Podstawą materialno-prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jest przepis art. 29 ust. 3 ustawy z 18. 07. 2001 – Prawo wodne ( Dz. U z 2012 r., poz. 145), zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Dyspozycja cyt. przepisu uprawnia zatem organy do wydania nakazów w trybie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego po ustaleniu, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. Oznacza to, że organy rozstrzygające w sprawie były zobowiązane do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel oraz czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Samo ustalenie, że na gruncie dokonano określonej zmiany stanu wody nie jest wystarczające, konieczne jest także ustalenie czy zmiany dokonane przez właściciela gruntu wpływają szkodliwie na grunty sąsiednie . Należy podkreślić, że ustalanie czy wykonane zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie wymaga niejednokrotnie specjalistycznej wiedzy fachowej. W konsekwencji w sprawach z zakresu uregulowanego dyspozycją z art. 29 ust., 3 a także z ust 1 zasadne jest powołanie biegłego lub biegłych celem wydania przez nich opinii (art. 84 § 1 kpa), ponieważ bez wiadomości specjalnych organ nie może w sposób prawidłowy ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych i jakie wywoła konsekwencje dla gruntów sąsiednich. W orzecznictwie przyjmuje się, że w sprawach z zakresu prawa wodnego powoływanie biegłych jest często niezbędne (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17. 05. 2012 r. , sygn. akt II SA/Gd 97/12, Lex nr 1168945). Odnosząc powyższe do okoliczności rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w sprawie poza sporem jest, iż na działce nr [...] w m. T. skarżący wzniósł ogrodzenie betonowe - mur pomiędzy swoją działką oraz działką sąsiednią oznaczoną nr [...] , stanowiącą własność A.S. . Sporną kwestią pozostaje natomiast wpływ przedmiotowego muru na grunt sąsiedni tj. działkę nr [...]. Zgodnie ze stanowiskiem A.S. przedmiotowe ogrodzenie betonowe narusza naturalny spływ wody z działki nr [...] , powodując niekorzystna zmianę w postaci podtapiania gruntu na ww. działce. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem skarżącego wybudowane przez niego betonowe ogrodzenie mur nie pogorszyło stosunków wodnych na działce nr [...] gdyż woda spływająca z wyżej położonej działki nr [...] spływa wzdłuż betonowego ogrodzenia w kierunku przydrożnego rowu. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych sprawy organ I instancji przeprowadził dwie wizje na działkach nr [...] i [...] w m. T. z udziałem skarżącego i A.S. ( w dniach 9. 09. 2011 i 3. 10. 2011 r. ), jednak jak wynika z protokołów dokonanych wizji poczynione ustalenia maja charakter ogólny i niewiele wyjaśniają, ograniczają się bowiem do przytoczenia wyżej przedstawionych stanowisk A.S. i M.S. . W szczególności organ nie poczynił ustaleń w zakresie określenia czy przedmiotowe betonowe ogrodzenie - mur wpływa w sposób szkodliwy na grunty sąsiednie, w tym przede wszystkim działkę nr [...]. Organ nie poczynił także ustaleń jaki był naturalny odpływ wody z działki przed wniesieniem ogrodzenia - muru przez Skarżącego. Trzeba także wskazać, że załączone do akt administracyjnych sprawy kserokopie zdjęć nie wyjaśniają ww. kwestii, mających zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Konkludując organy obu instancji nie poczyniły niezbędnych ustaleń dotyczących wystąpienia szkodliwych zmian stanu wody na gruncie oznaczonym jako działka nr [...] ze względu na wzniesienie betonowego ogrodzenia - muru na działce nr [...]. Organ nie ustalił także jaki był spływ wody z działki nr [...] w okresie poprzedzającym wzniesienie ww. ogrodzenia, co jest m niezbędne dla ustalenia czy w ogóle zaszły jakieś szkodliwe zmiany na działce nr [...]. W takiej sytuacji powołanie biegłego , który w sposób fachowy określi jaki był stan wody na działce [...] przed wybudowaniem ogrodzenia i po jego wybudowaniu, oraz czy ewentualne zmiany wpływają szkodliwie na grunty sąsiednie w ocenie Sadu jest konieczne. Należy także mieć na uwadze, że co prawda z przepisu art. 136 kpa wynika, ze organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, to jednak Sąd stoi na stanowisku , że ponieważ organy nie poczyniły w sprawie istotnych ustaleń zasadne będzie przeprowadzenie postępowania w pełnym zakresie przed organem I instancji. W sytuacji gdy zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy na podstawie przepisu art. 145 §1 pkt 1 lit." c" p.p.s.a należało orzec jak w sentencji. O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji określono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.