II SA/Kr 599/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku E.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 25 lutego 2013r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 14 czerwca 2013r. skarżący E.P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na decyzję Wojewody z dnia 25 lutego 2013r. wydaną w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane, samotność. Wskazuje, iż utrzymuje się jedynie z emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1455,48. Podnosi, iż otrzymywana kwota ledwie wystarcza na opłacenie mediów, leków i wyżywienia. Dodaje, iż jest osobą niepełnosprawną, wymagającą czasowo pomocy osób trzecich. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości łącznie 1455,48 zł. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on na zasadach współwłasności z byłą żoną ½ części domu o pow. 140 m2 oraz nieruchomość rolną również na zasadach współwłasności z byłą żoną o pow. 2,20 ha – część należąca do byłej żony zajęta przez komornika sądowego. Jak wskazuje – nieruchomość jest niedochodowa. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje, iż jego comiesięczne wydatki na media, leki, utrzymanie wynoszą 1142 zł. Na pozostałe utrzymanie i wyżywienie pozostaje mu zatem kwota 313 zł. Wnioskodawca przedstawia szereg dokumentów obrazujących jego stan zdrowia, karty pobytu w szpitalach, decyzję ZUS o waloryzacji przyznanej emerytury. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnych kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 1455 zł - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, dodatkowych obciążeniach budżetu domowego w formie znacznych wydatków na leczenie, samotności, niepełnosprawności - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - bardzo niskie dochody, brak oszczędności, udokumentowane wydatki na utrzymanie w odniesieniu do wykazanych dochodów, samotność, brak osób zobowiązanych na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania, a także ewentualne ustanowienie pełnomocnika z wyboru mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości i ustanowienie dla strony radcy prawnego należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).