II SA/Kr 600/06

Sygn. akt II SA/ Kr 600/ 06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Barbara Pasternak ( spr. ) Asesor WSA Inga Gołowska Protokolant: : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w miejscowości B w przedmiocie stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji. Decyzją z dnia......, wydaną na podstawie art. 90b, 90c ust. 2 pkt 1, 90 d, 90m ust. 1, 90 n i 90o ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, póz. 2572 z późn. zm.), art. 104 kpa i Uchwały Nr ....Rady Miejskiej w O. z dnia .....w sprawie upoważnienia Dyrektora Samorządowego Zespołu Edukacji w O. do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej, Burmistrz Miasta i Gminy O. pomoc materialną na rok szkolny 2004/2005 dla ucznia A.D., w postaci stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na cele o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności na zakup przyborów szkolnych i innych pomocy naukowych w wysokości 90,00 zł na okres od ......... W uzasadnieniu wskazano, że A.D., syn Z.D. kwalifikuje się do przyznania stypendium szkolnego, ponieważ miesięczny dochód na członka rodziny wynosi [....] zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego w 4-osobowej rodzime, które wynosi 316,00 zł. Wskazano, iż ustawa określa wysokość stypendium oraz okres, na jaki jest przyznawane, w zależności od sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o stypendium, możliwości finansowych organu oraz przekazanych na ten cel środków. W roku szkolnym 2004/2005 w budżecie Miasta i Gminy O. przeznaczono na stypendia kwotę 67.644,00 zł i w tym okresie wnioski na ten cel złożyło 579 osób, co pozwoliło na udzielenie pomocy uczniom jedynie na okres 2 miesięcy, tj. maj i czerwiec 2005 r. Ponadto nowy system pomocy materialnej dla uczniów został wprowadzony ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 281, póz. 2781), a budżet Miasta i Gminy O. został uchwalony wcześniej i nie zostały zapewnione wystarczające środki finansowe na realizację tego ustawowego zadania. Środki z dotacji celowej na realizację przez gminy świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przekazywane w miesięcznych transach w formie dotacji celowej. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł Z.D. Zarzucił przyznanie stypendium w zbyt małej kwocie, oraz przyznanie go zamiast od dnia złożenia wniosku- dopiero od 1 maja 2005 r. Domagał się przyznania stypendium w kwocie minimum 80 ,-zł miesięcznie, od dnia złożenia wniosku. Decyzją z dnia ...na podstawie art. 8 ust. l pkt 2, art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.), art. 90b, art. 90d, art. 90n ust. l i ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004r, Nr 256, póz. 2572 ze zm.) oraz art. 138 § l pkt l kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Przytaczając przepisy ustawy regulujące warunki, jakie musi spełniać osoba uprawniona do przyznania stypendium, organ odwoławczy podkreślił, iż decyzja dotycząca przyznania stypendium szkolnego na mocy art. 90d ustawy o systemie oświaty (zwanej dalej ustawą), co do zasady, jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możliwości dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę, równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Kolegium zwróciło też uwagę na treść art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2004r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 281, póz. 2781) w myśl, którego: "Wnioski o przyznanie stypendium szkolnego na okres od dnia l stycznia 2005r. do dnia 30 czerwca 2005r. uczniom uprawnionym do ubiegania się o stypendium szkolne na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. l niniejszej ustawy, mogą być składane do dnia 31 stycznia 2005 r". Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca stosowny wniosek złożył w dniu 31 maja 2005r. Niemniej art. 3 ust. 3 cyt. ustawy przewiduje, że stypendium szkolne przyznane na wniosek może być udzielone za okres od dnia l stycznia 2005r. Zatem w zakresie ustalenia daty początkowej (po dniu l stycznia 2005r.) i końcowej oraz wysokości stypendium szkolnego ustawodawca pozostawia organom przyznającym ten rodzaj pomocy działanie w granicach swobodnego uznania. Kolegium dokonało ustaleń faktycznych co do sytuacji materialnej rodziny, w odniesieniu do ustawowych warunków przyznania pomocy w formie stypendium szkolnego. Podkreślono, że ustawowymi wyznacznikami przyznania i ustalania rozmiaru pomocy w postaci stypendium jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów przyznających tę pomoc. Zatem organy przyznające ten rodzaj pomocy powinny miarkować i w pierwszej kolejności przyznawać je najbardziej potrzebującym, czyli tym, którzy nie mają żadnego dochodu, albo ich dochód znajduje się znacznie poniżej kryterium ustawowego. Tymczasem dochód na członka rodziny Z.D. (....zł) stanowi ok. 96,5 % kryterium ustawowego wynoszącego 316 zł. Zgodnie z art. 90p, ust. l ustawy o systemie oświaty udzielanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest zadaniem własnym gminy, a w myśl art. 90r ust. l ustawy na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym gmina otrzymuje dotację celową z budżetu państwa. Zgodnie z § 12 ust. 4 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy O. stanowiącym załącznik do uchwały Nr...Rady Miejskiej w .... z dnia..... w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy O. (Dziennik Urzędowy Województwa....): "Świadczenia pomocy materialnej nie przyznaje się wstecz, z wyjątkiem zmiany rozstrzygnięcia organu przyznającego świadczenia przez organ odwoławczy". Ponadto, w myśl § 17 ust. l Stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - na okres nie dłuższy niż od października do czerwca w danym roku szkolnym". Skoro Strona złożyła przedmiotowy wniosek w dniu [....] maja 2005 r., to organ l instancji postąpił słusznie przyznając pomoc na okres maj-czerwiec 2005 r. W myśl § 16 ust. 2 w/w regulaminu minimalna wysokość stypendium szkolnego nie może być niższa niż 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2004 r. o świadczeniach rodzinnych (56 zł), czyli kwoty 44,80 zł. Skoro średni dochód na członka rodziny strony stanowi ok. 95,6% kwoty 316 zł, czyli kryterium, powyżej którego stypendium się nie należy, to uzasadnione jest, że Strona otrzymała stypendium w wysokości proporcjonalnie odwrotnej, czyli w wysokości zbliżonej do minimalnej (45 zł miesięcznie). W ocenie Kolegium organ l instancji rozpoznał sprawę zgodnie z przepisami prawa w granicach swobodnego uznania nie naruszając granic tego uznania. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K... wniósł Z.D. W uzasadnieniu skargi podkreślił swoją trudną sytuację materialną i rodzinną oraz wyraził ogólne niezadowolenie z polityki socjalnej w Polsce kraju, oraz marnotrawienie środków pieniężnych na cele pozasocjalne. Ponadto skarżący opisał losy swojego starania o stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego na cele edukacyjne dla syna A.D. i zarzucił , iż Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podało błędną datę złożenia przez stronę przedmiotowego wniosku o stypendium szkolne, przyjmując, zamiast daty [....] stycznia 2005 r. datę [....] maja 2005 r. Skarżący wskazał też na naruszenie art. 35 § 1, 2 i 3 kpa, ponieważ jego zdaniem Kolegium załatwiało sprawę piętnaście miesięcy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśniło też, że nieprawdą jest jakoby miało rozpoznawać sprawę piętnaście miesięcy, ponieważ sprawa trafiła na posiedzenie w dniu ..... lutego 2006 r. i została załatwiona decyzją z dnia ... lutego 2006r, chociaż termin końcowy był wyznaczony na dzień 9 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z treścią przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), w skrócie ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sprawując tę kontrolę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Za prawidłowe - w świetle znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego materiału dowodowego - uznać należy ustalenia organu dotyczące miesięcznego dochodu na członka rodziny skarżącego, w odniesieniu do przepisu ustalającego kryterium ustawowe do ubiegania się o przyznanie pomocy w formie stypendium szkolnego. Dochód ten został obliczony stosownie do postanowień art. 90d ust. 7 i ust. 8 ustawy. Wysokość przyznanego stypendium ustalona została w granicach zakreślonych przepisem art. 90d ust. 4 ustawy. Słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że oprócz wyznacznika w postaci sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie stypendium szkolnego należy mieć na uwadze także możliwości finansowe organów przyznających tę pomoc. Art. 90n. ust. 2 pkt. 1) ustawy stanowi, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt.2. Niewątpliwie świadczenie w postaci stypendium szkolnego jest świadczeniem materialnym o charakterze socjalnym, co wynika z treści art. 90c ust. 2 ustawy, który stanowi : "Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1) stypendium szkolne, 2) zasiłek szkolny. Z powyższego należy wyciągnąć wniosek, że stypendium szkolne przyznawane jest po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegiów, bądź ośrodka wskazanego w art. 90b ust. 3 pkt. 2 ustawy. Żaden przepis ustawy nie zwalnia organu przyznającego stypendium szkolne od obowiązku przewidzianego w art. 90n ust. 2 pkt. 2 ustawy. Jego redakcja wskazuje na obowiązek zasięgnięcia opinii wymienionych w ust. 2 pkt. 2 osób przed przyznaniem stypendium. Regulacja powyższa wskazuje na fakt, iż ustawodawca przywiązuje wagę nie tylko do spełnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie stypendium szkolnego kryteriów ustawowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, ale i do okoliczności, które mogą być stwierdzone wyłącznie przez kierownictwo placówki, w której osoba uprawniona pobiera naukę, wynikających właśnie z opinii o uczniu. Podejmując uznaniową decyzję o przyznaniu stypendium szkolnego organ winien rozważyć zatem także okoliczności wynikające z opinii o uczniu i dokonać stosownie do przepisów kpa oceny tej opinii w świetle art. 90d ust. 1 ustawy. W aktach sprawy brak opinii, o której mowa w art. 90n ust. 2 pkt. 1 ustawy, także z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby została ona przez dyrektora szkoły, do której uczęszczał A.D., sporządzona. Stanowi to naruszenie wskazanego przepisu. Zaskarżona decyzja zarusza także przepisy postępowania. Organ ustalił, że wniosek o przyznanie stypendium złożył skarżący w dniu [....] maja 2005 r. , podczas kiedy wniosek ten wpłynął do organu w dniu [....] stycznia 2005 r. (k. 21 akt. adm.). Uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ Kolegium uznało, iż wobec złożenia wniosku w dniu [....] maja zasadnym było przyznanie stypendium od dnia 1 maja 2005 r. Uchybienie to polegające na błędnym ustaleniu daty złożenia wniosku jest naruszeniem art. 7 kpa i miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z § 12 ust. 4 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy ... (na który powołuje się organ, tekst uchwały zawierającej regulamin w aktach adm. k. 1-5), świadczeń pomocy materialnej nie przyznaje się wstecz, z wyjątkiem zmiany rozstrzygnięcia organu przyznającego świadczenia przez organ odwoławczy. Błędne ustalenie daty złożenia wniosku o przyznanie stypendium spowodowało uznanie, iż stypendium przysługuje od maja, podczas kiedy organy powinny były rozpatrzeć wniosek zgodnie z datą jego wpływu. Brak w aktach sprawy dowodów na okoliczności, którymi organ uzasadnia przyznanie stypendium od maja 2005 r., pomimo wcześniejszego złożenia wniosku. Także wskazana przez Kolegium "generalna zasada" podziału środków finansowych przyznanych na stypendia szkolne w 2005 r. nie może uchylać postanowień wynikających z ustawy i nie może stanowić uzasadnienia błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ. Przyznanie stypendium szkolnego jest rozstrzygnięciem w indywidualnej sprawie i dotyczy uprawnień konkretnego podmiotu ubiegającego się o to stypendium. O jego przyznaniu decydować mogą wyłącznie kryteria przewidziane w ustawie. Z uwagi na naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, w oparciu o przepis art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i lit. c) ppsa orzeczono jak w sentencji.