II SA/Kr 606/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. i M.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 13 lutego 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie budowy ogrodzenia p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2009 roku Nr: [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie budowy ogrodzenia, skarżący M.D. i M.D. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten nie został złożony w przewidzianej prawem formie tj. według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245), dlatego skarżącym zostały przesłane formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnili braki przesyłając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci: 9 letnim synem K. i 8 letnią córką M. . Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie skarżącej w wysokości [...] zł i dochody z tytułu działalności gospodarczej skarżącego (samozatrudnienie) w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 158 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 1.627 m². Wnioskodawcy nie posiadają zasobów pieniężnych. Jako przedmiot wartościowy został wskazany samochód osobowy [...] rok produkcji 1996 o wartości około 15.000 zł. W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podnieśli, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. U skarżącej M.D. wykryto nowotwór. W miesiącu marcu przeszła ona operację. Od tego czasu rozpoczął się okres dalszego leczenia skarżącej. Od marca do chwili obecnej skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim. Koszty jej leczenia wynoszą miesięcznie około 500 zł, do tego dochodzą koszty dojazdu do gabinetu lekarskiego do R. Skarżący spłacają raty zaciągniętego kredytu w kwocie 660 zł miesięcznie. Pokrycie kosztów sądowych stanowi znaczne obciążenie dla budżetu rodziny. Skarżący mają dwoje dzieci, a koszty związane z codziennym utrzymaniem nie maleją. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (M.P. z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego przedstawiona sytuacja majątkowa skarżących nie charakteryzuje ich jako osoby ubogie. Zarówno M.D. , jak i M.D. uzyskują bowiem stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości [...] zł. Posiadają oni zatem możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Wysokość uzyskiwanych przez skarżących dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Jest także znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. Skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci domu oraz nieruchomości rolnej, posiadają także samochód osobowy o wartości 15.000 zł. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżący są osobami ubogimi, które nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podniesione przez skarżących argumenty dotyczące stanu zdrowia M.D. nie mogły wpłynąć na odmienną ocenę orzekającego, gdyż jedynym kryterium, od którego przepis art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy jest kryterium ekonomiczne, a więc brak możliwości finansowych poniesienia przez stronę jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. W sytuacji majątkowej skarżących, po uwzględnieniu ponoszonych wydatków na leczenie w wysokości 500 zł, skarżącym pozostaje do dyspozycji kwota 4.100 zł, którą mogą swobodnie dysponować. Spłata zaciągniętego kredytu nie stanowi - zgodnie z orzecznictwem sądowym - wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Należy także podkreślić, iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Podsumowując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna skarżących pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżących kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącym przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).