II SA/Kr 638/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Wojewody z dnia 26 marca 2013 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na wejście w teren p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2013 roku w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na wejście w teren skarżąca D.M. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na brak możliwości ich poniesienia bez istotnego uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem R.M. i synami: A. ur. [...] marca 1994 roku i D., ur. [...] kwietnia 2000 roku. Strona oświadczyła, iż miesięczny dochód rodziny wynosi 3.500 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 90 m² (10m x 9m). Uzasadniając wniosek o prawo pomocy skarżąca podniosła, iż jej zarobki nie pozwalają na zapłacenie kosztów sądowych. Wnioskodawczyni ma dwoje dzieci uczęszczających do szkoły. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy strona oświadczyła, że miesięczne dochody są niewystarczające do utrzymania czteroosobowej rodziny. Na zakup węgla skarżąca przeznacza 4.200 zł, na opał 2.000 zł, dojazdy do szkół i pracy w rozliczeniu miesięcznym 450 zł, koszty edukacji i utrzymanie dzieci to suma około 10.000 zł, a wydatki na leki to kwota około 300 zł miesięcznie (dziecko jest alergikiem). Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: nakazu płatniczego z dnia 17 stycznia 2013 roku w sprawie podatku od nieruchomości i leśnego za rok 2013 na łączną kwotę 642 zł, dowodu wpłaty kwoty 60,61 zł tytułem opłaty za wywóz nieczystości, informacji PIT-11 o dochodach za 2012 rok R.M. z tytułu zatrudnienia w firmie [...] , informacji PIT-11 o dochodach skarżącej za 2012 rok z tytułu wynagrodzenia za pracę w Szpitalu Uniwersyteckim w K. , dowodu wpłaty kwoty 94,38 zł (nieczytelne dane odbiorcy przelewu), faktury z dnia 14 maja 2013 roku za wodę na kwotę 94,74 zł, polisy OC za samochód osobowy [...], rok produkcji 1998 na kwotę 400 zł, sześciu dowodów wpłaty opłat za energię elektryczną (jeden blankiet na kwotę 364,75 zł, pozostałe na 123,80 zł), faktury za gaz za miesiąc czerwiec 2013 roku na kwotę 71,22 zł, polisy "[...]" na kwotę 308 zł, zaświadczenia z dnia 24 czerwca 2013 roku o zatrudnieniu skarżącej i wysokości pobieranego wynagrodzenia (za maj 2013 roku 2.565,62 zł brutto), zaświadczenia z dnia 25 czerwca 2013 roku o zatrudnieniu męża skarżącej i wysokości pobieranego wynagrodzenia (za maj 2013 roku 3.024,96 zł brutto, 2.174,32 zł netto). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Jedynym źródłem jej dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.565,62 zł brutto. Pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym małżonek skarżącej uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]zł brutto ( [...] zł netto). Łączny dochód netto rodziny wynosi zatem około 4 tys. zł i przypada na cztery osoby, na utrzymaniu małżonków M. pozostaje bowiem dwoje pobierających naukę dzieci. Wykazane i potwierdzone odpowiednimi rachunkami wydatki związane z koniecznym utrzymaniem stanowią znaczne obciążenie domowego budżetu. Rodzina ponosi wydatki związane z dojazdami do szkół i pracy w wysokości około 450 zł, a także wydatki na zakup leków w wysokości około 300 zł, gdyż jedno z dzieci jest alergikiem. Skarżąca nie dysponuje przy tym żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłaby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że D.M. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Skarżąca wraz z małżonkiem dysponują stałymi i pewnymi źródłami dochodu. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy także zauważyć, iż skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 90 m², wycenionego w polisie ubezpieczeniowej na kwotę 300 tys. zł. Istotne jest bowiem, że posiadana nieruchomość może służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. W analizowanej sytuacji majątkowej D.M. i zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.