II SA/Kr 649/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 kwietnia 2007r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu , II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 20 stycznia 2009r. skarżąca Z. N. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2007r. wydanej w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, jednocześnie wskazując, iż zaskarża wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydany w sprawie jej skargi na w/w decyzję w dniu [...] stycznia 2009r. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż jedynym źródłem jej utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 1600,00 zł, której wysokość nie daje możliwości opłacenia - jej zdaniem - adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Dodaje, iż ponoszone wydatki konieczne kształtują się miesięcznie na poziomie około 1150,00 zł, a zatem na przeżycie i utrzymanie pozostaje jej około 450,00 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż przedmiotowy wniosek skarżącej jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski obejmowały jednakże tylko kwestie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast aktualny dotyczy zarówno zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. Ostatni wniosek skarżącej, rozpoznany został przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w dniu 25 lipca 2008r. ( postanowienie to zostało przez wnioskodawczynię zaskarżone, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 24 października 2008r. oddalił zażalenie strony ) i obejmowało ono przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zaś zakresie wniosek oddalono. Przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Wydanie zaś przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej ( w przedmiotowej sprawie motywacja taka wynika z podania przez skarżącą w formularzu złożonego wniosku jako przedmiot zaskarżenia – wyroku WSA w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009r. ), jest zmianą okoliczności sprawy, o której właśnie mowa w art. 165 cyt. ustawy ( post. NSA z 20.10.2005r. II FZ 651/05 ). Rozpoznając zatem wniosek stwierdzono, iż z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Źródłem utrzymania skarżącej jest renta rodzinna w wysokości 1600,00 zł netto. Wydatki konieczne ponoszone przez wnioskodawczynię to Czysz – 362,65 zł, prąd – 221,98 zł, MPO – 29,30 zł, telefon – 30,00 zł, gaz – 61,89 zł oraz pożyczka bankowa – 260,00 zł i leki – 150,00 zł. Łącznie zatem przedstawione wydatki to suma 1150 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona mieszkanie o pow. 63 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1 ha. Skarżąca nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi ½ wpisu sądowego uiszczonego od złożonej skargi, nie mniej jednak niż 100,00 zł, natomiast opłata kancelaryjna należna za sporządzenie uzasadnienia wyroku wynosi 100,00 zł ( § 2 rozporządzenia RM z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sadowoadmoinistracyjnych ( Dz. U. Nr 221 poz. 2192 ). Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie należnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia do wyroku, jak również wpisu od złożonej ewentualnie skargi kasacyjnej w pełnej wysokości jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić aktualnie wymaganych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawczyni w wysokości 1600,00 zł netto, brak udokumentowanych wydatków na leczenie czy utrzymanie, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy obowiązkowych kosztów obciążających budżet domowy, posiadany majątek, w szczególności gospodarstwo rolne o pow. 1 ha, który zawsze może jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych, brak innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej należnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku czy też wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej czy też ew. innych kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata czy też radcy prawnego, orzekający uznał, iż wobec istniejącego w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( art. 175 § 1) – tzw. przymusu adwokackiego, obligującego strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do dochodów, jakie otrzymuje skarżąca – uznano, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącą, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy, ma bowiem stały, pewny dochód oraz majątek. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niej kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).