II SA/Kr 653/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie : WSA Paweł Darmoń WSA Mariusz Kotulski Protokolant : st. sekr. sąd. Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi K.B. i M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 7 kwietnia 2015 r.; znak: [...] w przedmiocie zobowiązania do udrożnienia rowu i do zlikwidowania przeszkody w odpływie wody skargę oddala. Wójt Gminy, decyzją z dnia 14 marca 2014 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. 2012 r., poz. 145 ze zm.), zobowiązał: 1. właściciela działki ew. [...] położonej w L. do udrożnienia istniejącego rowu znajdującego się na granicy działek [...] i [...] od strony działki [...] w L. odprowadzającego wodę z działek położonych powyżej, w tym z działki [...] przez usunięcie przeszkód w postaci wbitych żerdzi i zasypanej ziemi, 2. właścicieli działek ew. [...] i [...] do zlikwidowania przeszkody w odpływie wody na granicy z działką [...] i udrożnienia wylotu przepustu znajdującego się pod częścią działki [...] na granicy z działką [...] oraz z działkami [...] i [...], poprzez usunięcie wbitych żerdzi obsypanych ziemią w celu umożliwienia swobodnego spływu wody z działek położonych powyżej. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte w wyniku pisma B. D., M. B. oraz K. P. z dnia 5 czerwca 2012 r. Organ uznał, że stronami w postępowaniu są: - M. B., właściciel działki nr [...] oraz współwłaściciel działki [...] - wskazany przez wnioskodawców jako sprawca zmiany stanu wody na gruncie, - K. B., współwłaściciel działki nr [...], - U. K. P., współwłaścicielka działki nr [...], - A. P., współwłaściciel działki nr [...]. Co do M. B. oraz B. D., organ stwierdził, że nie mają uprawnień strony w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne, w związku z czym nie mogą wykazać się interesem prawnym, który upoważniałby je do udziału w postępowaniu. Wyjaśnienia tych osób zostały zakwalifikowane jako zeznania świadków. W celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawny organ podjął szereg czynności. Na wstępie, organ rozważył, czy w sprawie ma zastosowanie art. 64b ustawy Prawo wodne. Ustalił, że rów położony na ww. działkach nie jest urządzeniem wodnym, w związku z czym organem właściwym do podejmowania czynności administracyjnych w zakresie zmiany stanu wody na gruncie, zgodnie z art. 29 ustawy Prawo wodne, jest Wójt Gminy. W sprawie przeprowadzono czterokrotnie oględziny, dwie rozprawy administracyjne oraz przesłuchano świadków. Organ I instancji zwrócił się do biegłego w zakresie hydrologii o wydanie opinii. W trakcie oględzin ustalono, że na odcinku działki ewidencyjnej [...] w L., użytkowanej jako droga dojazdowa, widoczne są zastoiska wody niszczące nawierzchnię drogi i uniemożliwiające bądź utrudniające korzystanie z drogi. Stwierdzono również, że przepust pod częścią działki [...] znajdujący się na granicy z działką [...] oraz z działkami [...] i [...] został zatkany od strony nieruchomości [...] i [...] poprzez wbicie drewnianych żerdzi, obsypanie kamieniami i ziemią, co skutecznie blokuje odpływ wody z działek położonych powyżej. Ponadto ustalono, że została wykonana blokada dla swobodnego odpływu wody poniżej przepustu na wysokości granicy działki [...] z działka [...] od strony granicy z działką nr [...], po stronie działki [...] w postaci wbitych elementów drewnianych obsypanych ziemią, umocowanych kolczastym drutem. Ustalono tez istnienie odcinka rowu wraz z ujściem do rowu przy drodze gminnej. Następnie organ ustalił ostatni stan wody na gruncie (str. 3-5 uzasadnienia) i stwierdził, że doszło do jego naruszenia przez wykonanie ww. blokad w swobodnym przepływie wody przez M. B.. Bariery te, wykonane po wschodniej i zachodniej stronie działki [...], blokują naturalny spływ wód, co uniemożliwia ich odpływ, zgodnie ze spadkiem terenu. Część wody, która nie infiltruje po opadzie w podłoże, nie ma możliwości spłynięcia zgodnie ze spadkiem terenu. Powoduje to retencję powierzchniową wody na stoku powyżej działki [...] - w tym przypadku w dolnej części działki [...]. Woda zatrzymywana jest więc na wyrównanym pod drogę fragmencie stoku, tworząc zastoiska i utrudniając lub wręcz uniemożliwiając korzystanie z drogi. Stwierdzono zatem zmianę stanu wody na gruncie w obszarze działki [...] poprzez utworzenie ww. barier dla spływu wody przy przepuście (zachodnia strona działki [...]) oraz przy wschodniej granicy działki (blokada na rowie odwadniającym). Organ wskazał, że biegły w swojej opinii jednoznacznie potwierdził, że spowodowało to szkodę dla dolnej części działki [...], w obrębie której znajduje się droga dojazdowa do działek [...] i [...]. Szkoda ta polega na podtapianiu drogi i tworzeniu się zastoisk wody podczas i po opadach atmosferycznych, przez co przejazd drogą jest utrudniony lub niemożliwy. W związku z tym organ stwierdził, że ww. przedstawione działania właściciela działki [...] niewątpliwie zmieniły stan wody na gruncie [...] ze szkodą dla gruntu [...], co stanowi naruszenie art. 29 Ustawy Prawo wodne. Wskazał też, że ostatni stan sprzed zmiany ustalił w oparciu o opinię biegłego w zakresie hydrogeologii, ustalenia dokonane podczas oględzin i rozprawy administracyjnej oraz na podstawie zeznań świadków. Organ odmówił wiarygodności zeznaniom M. B., który twierdził, że brak jest takiego rowu na nieruchomości. Organ wskazał, że państwo K. i M. B. wnieśli pismo, w którym nie wyrazili zgody na udrożnienie rowu, swoje stanowisko uzasadniając tym, że, w ich opinii, płyną nim ścieki, a nie woda. Zaznaczyli również, że nie jest możliwe dalsze odprowadzanie wód z ich działek ponieważ właściciele działek ew. nr [...], [...] i [...] w L. wybudowali ogrodzenia nie zostawiając miejsca na odprowadzenie wody z działek położonych powyżej. Ustosunkowując się do zarzutów K. i M. B., którzy kilkakrotnie podnosili, iż rowem płyną ścieki, a nie woda, więc nie zgadzają się na udrożnienie rowu, podniesiono, że w sprawie czystości wód i wywiązywania się właścicieli nieruchomości sąsiednich z obowiązków wynikających z Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy prowadzone było przez organ odrębne postępowanie na podstawie ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Niemniej, jak wskazuje orzecznictwo stan jakości wody spływającej nie jest przesłanką wykluczającą zastosowanie art. 29 prawa wodnego. Organ stwierdził również możliwość takiego wyprofilowania rowu znajdującego się na granicy nieruchomości [...] i [...], aby zebrać wszystkie wody spływające z góry i tym samym zlikwidować spływ wody po granicach działek [...], [...], [...] z działkami [...], [...] i [...]. Organ wskazał też, że biegły w swojej opinii zaproponował warianty poprawy stosunków wodnych w rejonie objętym prowadzonym postępowaniem. Żaden z tych wariantów nie znalazł jednak akceptacji stron postępowania. W związku z powyższym organ zgodnie z art. 29 ust. 3 prawa wodnego, w sytuacji kiedy zmiany spowodowane zmianą stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, uznał za konieczne wydanie decyzji o przywróceniu przez właścicieli nieruchomości odpływu wody zgodnie ze stanem poprzednim. Od decyzji wydanej przez Wójta Gminy M. B. oraz K. B. wnieśli w terminie odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Odwołujący nie zgodzili się z wydaną decyzją. W ich ocenie, spływająca ciecz to nie woda, lecz ścieki. Podnieśli także, że na działce [...] nie ma żadnych rowów. Zakwestionowali jednocześnie kompetencję Wójta Gminy i wytknęli nieuporządkowaną politykę gminy w zakresie utrzymania czystości. Następnie odwołujący wskazali, że ich sąsiedzi wykonali betonowe ogrodzenia, które będą powodować utrzymywanie się nieczystości na ich nieruchomości. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] decyzją z dnia 7 kwietnia 2015 r. utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji. Organ uznał, że decyzja Wójta Gminy odpowiada prawu i podzielił pogląd, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w przedmiotowych sprawie to przede wszystkim ustalenie: jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, kto jest sprawcą tej zmiany i na czym ona polegała, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty i na czym ten szkodliwy wpływ polega, a więc, czy pomiędzy zmianą i stwierdzoną lub wysoce prawdopodobną szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a także, kto posiada interes prawny w tym postępowaniu. Kolegium stwierdziło, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił zaistnienie podstaw do zastosowania wobec odwołujących art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, zgodnie z którym: "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom". W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji trafnie dokonał wyboru rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zobowiązując odwołujących do przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji ustalił wszystkie istotne okoliczności w niniejszej sprawie, czyli rodzaj i wykonawcę prac na gruncie, stan istniejący przed i po wykonaniu prac, a wnioski wyciągnięte przez organ z dokonanych ustaleń nie budzą wątpliwości, gdyż są logiczne i oparte na zasadach doświadczenia życiowego. Ustalenia organu w niniejszej sprawie znajdują swoje odzwierciedlenie również w opinii biegłego B. R.. K. i M. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagali się uchylenia decyzji w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Podnieśli zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 29 ustawy Prawo wodne poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy oraz błędnego uznania ich za sprawców. Skarżący wskazali także na naruszenie prawa procesowego - art. 7, 8, 10 w związku z art. 80, 81 i 84 kpa poprzez błędną i dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego. Skarżący krytycznie odnieśli się do zakwalifikowania przepływającej cieczy jako wody, podkreślając przy tym, że powyższego błędu można było uniknąć poprzez przeprowadzenie wnioskowanego przez skarżącego dowodu z opinii biegłego dotyczącej składu chemicznego substancji uznanych za wodę przez organ wydający decyzję. K. i M. B. zarzucili organom poprzestanie na innych dowodach, w tym na zeznaniach sąsiadów, którzy są wyraźnie zainteresowani treścią rozstrzygnięcia. Skarżący zwrócili uwagę, że wykonanie zaskarżonej decyzji poprzez usunięcie rzekomo przez nich postawionych przeszkód spowoduje, iż na ich nieruchomość codziennie, z czterech budynków mieszkalnych będą spływać ogromne ilości ścieków, których nie będzie można usunąć. Podkreślili, że wykonanie decyzji spowoduje stan niezgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Mając na uwadze powyższe przepisy, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Art. 29 Prawa wodnego reguluje sytuacje, w których doszło do naruszenia istniejących stosunków wodnych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu wody ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Dodatkowo na właścicielu gruntu, stosownie do art. 29 ust. 2 Prawa wodnego, ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W przypadku zaś spowodowania przez właściciela gruntu zmian stanu wody na gruncie, które to zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, decyzją nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Treść przytoczonego wyżej art. 29 Prawa wodnego niewątpliwie ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że stosownie do tego przepisu przesłankami nałożenia na właściciela gruntu obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jest spowodowanie zmiany stanu wód na gruncie oraz wynikająca z tego szkoda dla gruntów sąsiednich. Ustalenie, czy zachodzą podstawy do zastosowania tego przepisu, następuje w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez właściwe organy administracyjne. Stosownie do przytoczonych przepisów Prawa wodnego pierwszym celem postępowania wyjaśniającego powinno być ustalenie, czy na danym gruncie doszło do zmiany stanu wód i na czym ta zmiana polega. Realizując ten obowiązek, Wójt Gminy przeprowadził oględziny, przesłuchał świadków, przeprowadził dowód z opinii biegłego hydrologa, a następnie, na podstawie tych dowodów, ustalił ostatni, przed zmianą, stan wody na gruncie, a następnie opisał na czym polegały zmiany tego stanu powodujące szkody na gruncie sąsiednim, co z kolei przełożyło się na rodzaj i zakres nałożonych obowiązków mających za zadanie przywrócenie poprzedniego stanu wody. Ustalenia faktyczne organów nie budzą, wbrew stawianym przez skarżących zarzutom, wątpliwości sądu. Znajdują one bowiem potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, dokładnie przedstawionym i prawidłowo ocenionym w uzasadnieniach decyzji. Zostały też zobrazowane przez biegłego w sporządzonej opinii. Wynika z nich dotychczasowy spływ wód, zarówno po stronie wschodniej i zachodniej działki nr [...]. Nie budzi tez wątpliwości, że naturalny spływ wody został zablokowany w trzech miejscach (np. str. 7 opinii biegłego). Z porównania stanu sprzed i po zmianie (zablokowaniu spływu wody, ryc.2 i 3, str. 5 i 7 opinii biegłego)) wynika, że nałożone obowiązki mają właśnie na celu przywrócenie stanu poprzedniego, a w ten sposób usunięcie przyczyn występowania szkody na działce nr [...]. Z zeznań i oświadczeń samych skarżących wynika, że podjęte przez nich działami zmierzały do zablokowania, jak podnosili, spływu ścieków przez ich działkę, co dodatkowo potwierdza ustalenia organów. Motywy działania skarżących przedstawione i niejako wytłumaczone także w opinii biegłego (ochrona przed zalewaniem ich działki i podtapianiem budynku wobec zablokowania odpływu wody na skutek budowy ogrodzeń , vide np. ryc. Nr 3 str. 7 opinii, k. 39 akt adm. i inst.) nie mogą usprawiedliwiać samowolnych działań skarżących powodujących szkodę na innej działce. Jak wskazano wyżej przepis art..29 ustawy Prawo wodne zakazuje właśnie takiej zmiany stosunków wodnych, która szkodliwie oddziaływuje na grunty sąsiednie. Jeżeli również działania właścicieli działek położonych niżej od działki skarżących, tj. działek nr [...] i [...], którzy, jak wynika z opinii biegłego i zeznań świadków, w tym skarżących, najprawdopodobniej także naruszyli stosunki wodne poprzez uniemożliwienie spływu wody wskutek budowy ogrodzeń, spowodowały szkodę na działkach skarżących winni oni, właśnie na podstawie ww. przepisu prawnego, domagać się przywrócenia poprzedniego stanu w odpływie wody, a nie samowolnie wykonywać przeszkody w jej naturalnym spływie, ze szkodą dla działek sąsiednich. Organ odwoławczy pouczył skarżących, że z takim wnioskiem mogą wystąpić do wójta. Nie można bowiem pominąć dokonanych przez organ ustaleń, że również działania innych osób doprowadziły do zmiany stosunków wodnych na danym obszarze i jedynie przywrócenie ich poprzedniego stanu umożliwi spływ wody do rowu wzdłuż drogi gminnej. Wskazać jednak należy, że uregulowanie ich poza działkami objętymi nin. postępowaniem leży poza granicami rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej. W ocenie Sądu całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym dawał organom prowadzącym to postępowanie jednoznaczne podstawy do uznania, że na działkach nr [...] i [...] doszło do zmiany stosunków wodnych, a skoro tak, to zachodziły podstawy do nałożenia na właścicieli tych działek obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi wskazujące na wadliwość postępowania dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Przeciwnie, analiza akt administracyjnych przemawia za tym, że organy podjęły odpowiednie działania w celu ustalenia, czy istniały podstawy do nałożenia na skarżących jako właścicieli ww. działek obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego, zgromadziły materiał dowodowy i na jego podstawie wyciągnęły prawidłowe wnioski, po stwierdzeniu, że w sferze stosunków wodnych nastąpiły zmiany szkodliwie oddziaływujące na grunty sąsiednie. W konsekwencji za niezasadny należało także uznać zarzut skargi naruszenia art. 29 Prawa wodnego poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie. Organy ustosunkowały się też do zarzutów skarżących zgłaszanych w trakcie postępowania, prawidłowo tłumacząc przyczyny nałożonych obowiązków, również co do ich rodzaju i zakresu. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, w przypadku spowodowania przez właściciela gruntu zmian stanu wody na gruncie, które to zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ale nie może nakazać mu wykonania całkiem nowego rozwiązania regulujący w nowy, kompleksowy sposób odprowadzenie wód z danego obszaru, jak zaproponował to biegły, do rozwiązania którego nawiązują skarżący. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należało uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalić skargę na podstawie art. 151 ppsa.