II SA/Kr 667/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 lutego 2012r., znak. [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 28 maja 2012r. W. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 lutego 2012r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na brak środków finansowych. Wskazuje, iż w 2009r. został zwolniony z pracy. Od 2011r. prowadzi działalność gospodarczą, która obecnie nie przynosi dochodów, natomiast dochód za 2011 rok wyniósł 3 796,45 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz studiującym synem. Rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodu osiąganego przez małżonkę strony z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości około 3000 zł. Skarżący wskazuje w uzupełnieniu swego wniosku, iż sam prowadzi działalność gospodarczą polegającą na internetowej sprzedaży żywności ekologicznej, jednakowoż działalność ta aktualnie nie przynosi żadnych dochodów ( w załączeniu zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2011r. – przychód 26 288,89 zł, dochód 3 796,45 zł ). Z żoną ma rozdzielność majątkową, na dowód czego przedkłada stosowny akt notarialny. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada na zasadach współwłasności dom o pow. 220 m2 wraz z działką 1600m2, na której jest posadowiony. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania oszczędności. Oświadcza, iż z uwagi na nie posiadanie dochodów, nie ponosi on także kosztów utrzymania. Dołącza raport z obrotów na swoim koncie bankowym, z którego wynika, iż spłaca kredyt w wysokości ok. 1500 zł ( rata kapitału plus odsetki ). Saldo końcowe wg. stanu na dzień 2 lipca 2012r. to kwota 500 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący posiada stałe źródło dochodu, prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Gdyby była ona faktycznie nieopłacalna, skarżący z pewnością zawiesiłby tę działalność bądź ją zlikwidował. Skarżący ze swojego rachunku spłaca raty kredytowe. Fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Ponadto skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z małżonką i jej dochody z działalności gospodarczej wskazuje jako podstawowe źródło utrzymania swojej rodziny. Jednocześnie dołącza małżeńską umowę o rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie wskazać, iż zgodnie z art.23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej ( post. NSA z 6.10.2004r. GZ 71/04 ). Skarżący natomiast nie przedstawił, pomimo wezwania Sądu, zeznania podatkowego małżonki za 2011r., nie udokumentował jej aktualnego dochodów orzekający nie ma zatem pełnego obrazu stanu majątkowego rodziny. Skarżący nie potwierdził również żadnych obciążeń budżetu domowego, wskazując, iż faktycznie ich nie ponosi, gdyż nie ma osobistego dochodu. Skarżący ponadto wykazuje znaczny majątek w formie domu jednorodzinnego o pow. 220 m2, działkę 1600 m2. Ma zatem majątek, który zawsze może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, czy też przynosić pożytki, szczególnie w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Trzeba zauważyć, iż w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, nie ponosi kosztów utrzymania, nie potwierdza stosownymi dokumentami dochodów i majątku oraz oszczędności małżonki– nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych. Nawet bowiem wobec zwyczajowych kosztów utrzymania ponoszonych przez rodzinę – zdaniem orzekającego, sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na pokrycie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów pozyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Orzekający, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać - w świetle wskazanych powyżej okoliczności - za nieuzasadnione i bezzasadne. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Orzekający badając przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy bada jedynie i ocenia sytuację materialną wnioskodawcy, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które ew. uzasadniałyby przyznanie kwalifikowanego pełnomocnika ze względu na trudny charakter sprawy, natomiast zdaniem orzekającego, sytuacja finansowa strony, na podstawie tych danych, które wybiórczo zostały przedstawione sądowi, nie uzasadnia również przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).