II SA/Kr 728/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 września 2008r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty w zakresie odpadów komunalnych na rok 2008 p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 22 czerwca 2009r. skarżący A. F. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 września 2008r wydaną w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty w zakresie odpadów komunalnych. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż utrzymuje się z renty, jest osobą bardzo schorowaną, po przebytych trzech zawałach serca. Wydatkuje znaczne kwoty na leczenie. Ma na utrzymaniu dwie uczące się córki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema córkami w wieku szkolnym. Jak wynika z formularza złożonego przez skarżącego 4 – osobowa rodzina utrzymuje się z dochodu osiąganego przez stronę z tytułu renty w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy w wysokości [...] zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 100 m2, nieruchomości o pow. 0,40 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, strona wezwana została do uzupełnienia braków poprzez potwierdzenie wysokości dochodu osiąganego przez żonę strony z tytułu zatrudnienia, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, przedstawienie wyciągów bankowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie z ostatnich trzech miesięcy, a także wykazanie majątku nieruchomego, stanowiącego tak własność, jak i będącego w użytkowaniu wieczystym, ( wypis z ewidencji gruntów ), cennych ruchomości w tym samochodów oraz oszczędności, oraz przedstawienie zeznań podatkowych skarżącego oraz jego najbliższych za 2008 rok. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący przesłał pismo, w którym wyjaśnił, iż jest osobą bardzo chorą, po przebytych trzech zawałach serca. Posiada jedynie rentę inwalidzką, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Nie posiada rachunku bankowego. Ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie przedstawić żądanych przez sąd dokumentów. Dodaje, iż na gaz i prąd wydatkuje miesięcznie około [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez niego formularzu, a także w uzupełnieniu tegoż formularza nie mają cechy dokładności, a której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia braków tegoż wniosku i danych zostało wykonane przez skarżącego w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć, na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego jej stanu majątkowego możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Oznacza to, iż dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wnioskodawca, przede wszystkim, nie potwierdził żadnymi dokumentami dochodu osiąganego przez żonę z tytułu zatrudnienia, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie i leczenie. Jeżeli sam skarżący jest osobą chorą i ze względu na zły stan zdrowia nie mógł skompletować w urzędach czy innych instytucjach wymaganych dokumentów – w rodzinie, z która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ma jeszcze żonę oraz córki w wieku [...] i [...] lat, i z ich pomocy mógł skorzystać przy uzyskaniu stosownych zaświadczeń. Twierdzenia skarżącego zawarte w uzupełnieniu wniosku świadczą jedynie o złym stanie zdrowia, co nie ulega wątpliwości – natomiast nie potwierdzają wydatków z tym związanych, a w konsekwencji obciążeń budżetu domowego. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Skarżący ponadto w żaden sposób nie odniósł się do wezwania o wykazanie listy posiadanych przez niego i jego najbliższych nieruchomości – w tym nieruchomości będących jego własnością, bądź będących w użytkowaniu wieczystym. Nie wyjaśnił też kwestii posiadanych samochodów, maszyn rolniczych, cennych innych ruchomości itp. Orzekający nie ma zatem możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącego dotyczących jego faktycznego majątku i faktycznych wydatków. Skarżący nie przedstawił również zeznań podatkowych za 2008 rok. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżący. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano podobnie, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując, brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu, majątku, w tym majątku dzierżawionego i ruchomego, ponoszonych wydatków, ewentualnych oszczędności spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzetelnej oceny jego stanu majątkowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Szczegółowa analiza stanu majątkowego skarżącego była tym bardziej konieczna, gdyż skarżący już raz wprowadził w błąd Sąd co do swej sytuacji majątkowej i przyznane prawo pomocy zostało mu cofnięte ( por. post. WSA w Krakowie z 15.05.2008r. SA/Kr 1/08 oraz post. NSA z 18.09.2008r. sygn. akt I OZ 687/08 ). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).