II SA/Kr 728/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 3 lutego 2010 roku Nr: [...] w przedmiocie przekazania wniosku p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] lutego 2010 roku Nr: [...] w przedmiocie przekazania wniosku J.J. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] czerwca 2010 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zakreśleń dokonanych w rubryce 4 wniosku wynika, że skarżący domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku skarżącego wchodzi dom drewniany po remoncie o powierzchni 55 m² składający się z dwóch izb, budynek gospodarczy w remoncie (wymiana dachu, tynki, budowa łazienki, kuchni, toalety) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,66 ha (łąki, pastwisko). Nie dysponuje on zasobami pieniężnymi, gdyż wszystkie oszczędności zostały przeznaczone na zakup nieruchomości, remont i życie. Jako przedmiot wartościowy skarżący wskazał samochód osobowy, rok produkcji 2008, kupiony na raty. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jest 65-letnim emerytem, a świadczenie emerytalne jest jego jedynym źródłem utrzymania. Skarżący ma pełnoletnią córkę, którą, w miarę możliwości, wspiera finansowo (kurs prawa jazdy, podręczniki do nauki języka angielskiego). Skarżący jest żonaty, jednak żona częściej przebywa w swoim domu rodzinnym. Prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Skarżący przebywa pod stałą opieką lekarską, codziennie przyjmuje leki. Konieczne leczenie stanowi dla skarżącego znaczne obciążenie finansowe. Skarżący ponosi ponadto wydatki na gaz, energię elektryczną, TV, podatek, opał, ubezpieczenie AC i OC, paliwo i przegląd techniczny samochodu. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny, w tym aktualnych rachunków za media i innych związanych z bieżącym utrzymaniem, przedłożenie historii rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, bądź odcinka pobieranego świadczenia emerytalnego, wyjaśnienie z jakich środków pieniężnych dokonywany jest remont budynku gospodarczego oraz podanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez żonę skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości udokumentowania miesięcznych wydatków, gdyż nie prowadzi księgowości. Nie posiada rachunku bankowego (został zlikwidowany wiosną 2009 roku ze względu na wysokie opłaty). Remont budynku gospodarczego prowadzony był we własnym zakresie. Skarżący nie posiada środków finansowych na wymianę poszycia dachowego, okien, drzwi wejściowych, ocieplenie ścian i innych prac. Żona skarżącego jest na własnym rozrachunku, jej emerytura nie została wypracowana przy udziale skarżącego. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie częściowym winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Oświadczenie J.J. nie zawierało bowiem informacji o dochodach żony, a także o wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i konieczne leczenie. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nie podał wysokości dochodów żony, nie przedstawił także orzeczenia o rozwodzie lub separacji, które wyłączałoby obowiązek strony wykazania dochodów małżonki. W tym miejscu należy podkreślić, że decydując o przyznaniu prawa pomocy orzekający winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają bowiem wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Dlatego nieudzielanie przez skarżącego informacji w przedmiocie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego i możliwości finansowania przez niego kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Zauważyć także należy, że oświadczenie skarżącego o ponoszonych wydatkach nie zawiera nawet szacunkowych danych o skali tych wydatków w stosunku do uzyskiwanych dochodów. Skarżący nie podał jaka jest wysokość opłat za media, ubezpieczenie, podatki. Nie przesłał aktualnych rachunków potwierdzających ponoszenie kosztów utrzymania domu, argumentując, że nie prowadzi księgowości. Nie udokumentował także, mimo wyraźnego wezwania, wysokości uzyskiwanego w miesiącu świadczenia emerytalnego. Niewykazanie przez skarżącego dochodów osiąganych przez jego żonę, a także nieudokumentowanie uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków nie usunęło wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i uniemożliwiło dokonanie wolnej od wątpliwości oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie. Jednocześnie podnieść należy, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy stan majątkowy strony nie jest znany wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia oświadczenia w tym zakresie. To rzeczą wnioskodawcy bowiem, jako zainteresowanego otrzymaniem pomocy jest wykazanie zasadności złożonego w tej materii wniosku. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).