II SA/Kr 736/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 20 marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 20 marca 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną B. W. oraz dwiema córkami: [...]-letnią K. i [...]-letnią K. Ich miesięczny dochód wynosi 4.047 zł i stanowi go wynagrodzenie skarżącego w wysokości [...] zł oraz dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni [...] m², budynek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą o powierzchni 37 m², grunty rolne wielkości [...] arów oraz niesklasyfikowane grunty wielkości 1.483 m². Jako przedmioty wartościowe skarżący wskazał dwa samochody wykorzystywane do działalności gospodarczej żony: [...] rok produkcji 2008 i [...] rok produkcji 2004. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy R. W. uzasadnił dość trudną sytuacją materialną związaną z koniecznością utrzymania czteroosobowej rodziny, w tym dwóch córek w wieku szkolnym. Otrzymywane przez skarżącego wynagrodzenie ze stosunku pracy jest niskie. Domowy budżet obciążony jest kredytem związanym z działalnością gospodarczą (zakup pojazdów). Do spłaty pozostała jeszcze kwota 21.000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł. Stałymi dochodami w wysokości [...] zł dysponuje także żona skarżącego pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączny dochód małżonków W. wynosi zatem 4.047 zł. W ocenie orzekającego sytuacja majątkowa skarżącego umożliwia mu sprostanie obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych z bieżących dochodów bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Skarżący uzyskując stałe, pewne dochody posiada bowiem możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżący nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się do oświadczenia skarżącego dotyczącego konieczności spłaty kredytu zaciągniętego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą orzekający pragnie podkreślić, iż spłata zaciągniętego kredytu nie stanowi - zgodnie z orzecznictwem sądowym - wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Należy także podkreślić, iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).