II SA/Kr 747/15

WyrokWSA w Krakowie2015-09-23

Skład orzekający: Renata Czeluśniak, Kazimierz Bandarzewski, Paweł Darmoń

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa na podstawie ustawy o komercjalizacji PKP, sąd administracyjny jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w poprzednim postępowaniu dotyczącym tej samej nieruchomości?
Ratio decidendi
Sąd administracyjny jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w poprzednim postępowaniu dotyczącym tej samej nieruchomości, zgodnie z art. 190 PPSA. Oznacza to, że sąd musi przyjąć ustalenia faktyczne i wykładnię przepisów prawa materialnego dokonaną przez NSA, nawet jeśli strona skarżąca wnosi o przeprowadzenie nowych dowodów, które mają wykazać odmienne okoliczności.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą z mocy prawa przez Skarb Państwa w związku z komercjalizacją PKP. Organ I instancji odmówił odszkodowania, uznając, że nieruchomość pozostawała w samoistnym posiadaniu PKP przez wymagany 30-letni okres. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania, w tym pominięcie dowodu z oględzin nieruchomości, oraz naruszenie prawa materialnego poprzez błędne uznanie istnienia negatywnej przesłanki do przyznania odszkodowania.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Paweł Darmoń Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2015 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 kwietnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala Decyzją z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...] Prezydent Miasta orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1283 ha, obr. [...], jedn. ewid. [...], wchodzącą w skład linii kolejowej nr [...], przejętą z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. na własność Skarbu Państwa zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia 26 marca 2007 r. znak [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska organ I instancji przytoczył treść art. 37a ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2000 r. Nr 84, poz. 948 z późn. zm.) wskazując, iż odszkodowanie za grunty wchodzące w skład linii kolejowych, które z dniem 1 czerwca 2003 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości - na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od 1 czerwca 2003 r. do 31 grudnia 2007 r. Natomiast roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli grunt ten pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jego poprzedników prawnych, nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. W przedmiotowej sprawie - jak zaznaczył Prezydent Miasta - wnioskodawcy M. G. i J. W. zachowali określony w ustawie termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Został spełniony również warunek nabycia przez Skarb Państwa własności działki nr [...], wchodzącej w skład linii kolejowej nr [...], bowiem decyzją z 26 marca 2007 r. znak [...] Wojewoda [...] orzekł, że z dniem 1 czerwca 2003 r. Skarb Państwa nabył z mocy prawa własność, a Polskie Koleje Państwowe S.A. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] zajętej pod linię kolejową nr [...]. Organ I instancji uznał również, iż "przedstawione środki dowodowe tj. orzeczenie o wywłaszczeniu, księga środków trwałych, księgi inwentarzowe, księga obiektu budowlanego, zeznania świadka (tj. zeznania świadka J. O. z dnia 5 listopada 2008 r.) jak i oświadczenia stron postępowania (tj. oświadczenie PKP S.A. z dnia 20 czerwca 2007 r.) wskazują, iż w 30 - letnim okresie od dnia 31 maja 2003 r. PKP S.A. była posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, a zatem brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania zgodnie z ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2000 r. Nr 84, poz. 948 z późń. zm.). Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...] złożył J. W. podnosząc, że w piśmie z dnia 23 maja 2014 r. M. G. złożył oświadczenie, iż nie cała nieruchomość objęta przedmiotem postępowania pozostawała w okresie 30 lat poprzedzających wejście w życie ustawy w posiadaniu PKP. W piśmie tym wskazano, iż faktycznie przez fragment działki przebiegają tory kolejowe, lecz pozostały grunt nie zajęty przez torowisko nie był w posiadaniu PKP przez okres 30 lat. Z niewytłumaczalnych przyczyn organ administracyjny uznał oświadczenie jednej strony za bardziej wiarygodne, niż oświadczenie drugiej strony postępowania. Organ I instancji naruszył art. 78 § 1 K.p.a., zgodnie z którym żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, czy cała nieruchomość przez okres lat 30-tu zajmowana była przez infrastrukturę kolejową. Obowiązkiem zatem organu orzekającego było przeprowadzenie zawnioskowanego dowodu z oględzin nieruchomości. Nieuwzględnienie żądania przeprowadzenia dowodu może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy nie zostało zgłoszone w toku postępowania albo dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, które to ustalenia są oczywiste i nie budzą najmniejszych wątpliwości. W świetle treści art. 78 K.p.a. ma znaczenie dla sprawy istotny dowód zgłaszany na tezę odmienną od tezy uznawanej przez organ za dostatecznie wyjaśnioną (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 541/11). Decyzją z dnia 29 kwietnia 2015 r. znak: [...] Wojewoda, na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania J. W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę, jest kwestia odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz M. G. oraz J. W. w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", a co za tym idzie weryfikacja prawidłowości i zasadności wydanego rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...]. W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności organ przeanalizował treść art. 37a ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" jako przepisu mającego kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie budził wątpliwości organu odwoławczego fakt pozostawania działki nr [...] we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r., jak również to, iż nie stanowiły one w tej dacie własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. Treść decyzji Wojewody z dnia 26 marca 2007 r. znak: [...] potwierdza ponadto fakt nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. M. G. pismem z dnia 14 lutego 2007 r. wniósł o ustalenie wysokości odszkodowania za działkę nr [...], która na mocy art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" stała się własnością Skarbu Państwa. Z kolei J. W. przyłączył się do przedmiotowego postępowania pismem z dnia 8 marca 2007 r. Wnioski o odszkodowanie zostały złożone w ustawowym terminie. W tym miejscu również wskazano, iż skarżona decyzja Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...] wydana został w konsekwencji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1703/12. Wyrokiem tym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1765/11, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję (decyzję Wojewody z dnia 24 sierpnia 2011 r. znak [...]) i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 maja 2011 r. znak [...]. Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w oparciu o przepis art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku, co w konsekwencji doprowadziło również do uchylenia decyzji Wojewody z dnia 24 sierpnia 2011 r. znak [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 maja 2011 r. znak [...]. W konsekwencji powyższych rozstrzygnięć organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych w tym w szczególności wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1703/12 istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się wyłącznie do ustalenia okoliczności stanowiącej negatywną przesłankę ustalenia odszkodowania za grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostających w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., który stał się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, o czym stanowi art. 37a powołanej wyżej ustawy. Owa negatywna przesłanka wskazuje bowiem, iż roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt o którym mowa w ust. 1 art. 37a pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ma rozbieżności w kwestii, że posiadanie samoistne może występować nie tylko w sytuacji, gdy posiadacz jest przekonany o swoich uprawnieniach właścicielskich, lecz także wówczas, gdy wie, że właścicielem nie jest, ale chce posiadać rzecz i posiada ją tak, jakby był właścicielem (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt II CSK 633/10). Świadomość posiadacza, że nie jest właścicielem posiadanej rzeczy, ma jedynie wpływ na kwalifikowanie istnienia dobrej lub złej wiary posiadacza samoistnego. Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest bowiem faktyczne władanie rzeczą (corpus) oraz czynnik woli (animus domini). O charakterze posiadania nie decyduje stan prawny, na którego podstawie nastąpiło objęcie rzeczy we władanie, lecz sposób tego władania (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV CSK 42510). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1703/12 wydanym w przedmiotowej sprawie wskazał, iż oznacza to w konkretnym stanie faktycznym, brak potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r. sygn. akt II CSK 550/03). W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że na gruncie prawa cywilnego instytucja posiadania samoistnego ma istotne znaczenie dla powstania czy ustania stanu prawnego rodzącego określone skutki prawne, w tym w postaci zasiedzenia, przy czym stan taki musi istnieć w zasadzie nieprzerwanie przez określony prawem czas. Dla prawa cywilnego ważne znaczenie ma również wiara (dobra lub zła) posiadacza rzeczy. Ustawa o komercjalizacji PKP, wskazując jako negatywną przesłankę ustalenia odszkodowania konieczność samoistnego posiadania przez PKP nieruchomości, nie odnosi się do jego wiedzy co do osoby właściciela. Stwierdza jedynie, że gdy owo samoistne posiadanie miało miejsce nieprzerwanie przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. dotychczasowym właścicielom nieruchomości nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie. Oznacza to, że wiedza posiadacza o właścicielu nie ma znaczenia dla wyłączenia obowiązku uiszczenia odszkodowania w sytuacji, gdy dana nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym. Okoliczność, czy posiadacz samoistny miał wiedzę o tym, że nie jest właścicielem nieruchomości, nie ma znaczenia dla oceny skutków takiego posiadania przewidzianych w ustawie o komercjalizacji PKP. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że twierdzenie Sądu I instancji, że spółka PKP S.A. wiedziała o tym, iż prawo własności jej nie przysługuje nie miało znaczenia dla określenia charakteru (samoistności) przedmiotowego posiadania. Oznaczało jedynie, że posiadanie to było realizowane w zlej wierze. Wiedza posiadacza o istnieniu właściciela posiadanej przez niego rzeczy nie wpływa na samoistność posiadania, o ile posiadanie to wypełnia przesłanki art. 336 K.c. określające (definiujące) posiadacza samoistnego. O samoistności posiadania w rozumieniu art. 336 K.c. decyduje zamiar władania rzeczą dla siebie i fizyczne władanie tą rzeczą. Przepisy prawa nie wyłączają możliwości zmiany (przekształcenia) przez posiadacza charakteru posiadania samoistnego na zależne i odwrotnie. Dla dokonania takiej zmiany niezbędne są czynności faktyczne (ewentualnie prawne) uzewnętrznione (jawne) w sposób wystarczający dla stwierdzenia, a nie sama świadomość danego posiadania. Posiadacz który wie, że nie jest właścicielem ale chce posiadać rzecz tak jak właściciel i wolę swoją manifestuje, jest traktowany jako posiadacz samoistny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II CSK25/11). Organ I instancji w świetle powyższego po dokonaniu wykładni instytucji posiadania w ujęciu cywilistycznym w skarżonej decyzji wskazał, że środki dowodowe w postaci: orzeczenia o wywłaszczeniu, księgi środków trwałych, księgi inwentarzowej, księgi obiektu budowlanego, zeznań świadka (J. O. z dnia 5 listopada 2008 r.), oświadczenia PKP S.A. z dnia 20 czerwca 2007 r. wskazują, iż w 30-letnim okresie do dnia 31 maja 2003 r. PKP S.A. była posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, a zatem brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania, zgodnie z ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] na rzecz uprawnionych podmiotów, co podziela organ odwoławczy. Odnośnie zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...] Wojewoda wskazał, że organ I instancji wyjaśnił w uzasadnieniu skarżonej decyzji, iż w świetle przedstawionych okoliczności odstąpiono od przeprowadzenia dodatkowego środka dowodowego tj. oględzin przedmiotowej nieruchomości, o co wnioskował M. G. w piśmie z dnia 23 maja 2013 r. Żądanie przez odwołującego przeprowadzenia dowodu z oględzin nieruchomości w celu wykazania w jego ocenie okoliczności mającej istotny wpływ na wynik sprawy należy uznać za nieuzasadnione w świetle związania organów administracji publicznej wydanym w przedmiotowej sprawie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1703/12, w którym to wyroku zapadłym w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] jednoznacznie wskazano, iż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do przyjęcia, że w 30 - letnim okresie do dnia 31 maja 2003 r. PKP S.A. (bądź jej poprzednicy prawni) nie była posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości. Ponadto organ zauważył i podkreślił, że w wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie również wskazał, iż uznanie takie oznacza istnienie negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania za grunt, o którym mowa w art. 37 a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. Mając na uwadze powyższe za prawidłowe należało uznać stwierdzenie przez Prezydenta Miasta zaistnienia negatywnej przesłanki do ustalenia w przedmiotowej sprawie odszkodowania zgodnie z ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Podsumowując Wojewoda stwierdził, że należało utrzymać w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2014 r. znak [...]. Z powyższą decyzją nie zgodził się M. G. zaskarżając ją w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 78 § 1 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z oględzin nieruchomości, mającego na celu wykazanie braku istnienia posiadania samoistnego PKP S.A. co do całości nieruchomości, pomimo zgłaszana tego dowodu przez stronę postępowania; art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego prowadzącą do uznania za udowodnione spełnienie przesłanek warunkujących uznanie, że PKP S.A. było posiadaczem samoistnym całości nieruchomości przez okres 30 lat, pomimo przeciwnych twierdzeń uczestników postępowania w tym zakresie oraz zgłoszenia na tą okoliczność dowodu z oględzin nieruchomości, oraz poprzez uznanie za wiarygodne oświadczenia złożonego przez PKP S.A. w tym zakresie, bez jakichkolwiek podstaw ku temu. Zarzucił w skardze także naruszenie przepisów prawa materialnego, w postaci art. 37a ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie istnieje przesłanka negatywna do przyznania odszkodowania na rzecz uczestników, podczas gdy, jak wskazano w toku sprawy, ewentualne samoistne posiadanie gruntu, dotyczyło jedynie fragmentu działki, zajętego pod tory, zaś w pozostałej części, grunt ten nie był w posiadaniu samoistnym PKP. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu zarzutów skargi powołano argumenty przemawiające za jej uwzględnieniem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo. Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga strony skarżącej nie jest zasadna, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. W tej sprawę orzekały już sądy administracyjne I instancji i Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Sądu przede wszystkim znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w tej sprawie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1703/12, a to zgodnie z art. 190 P.p.s.a. stanowiącym, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ratio legis - jak wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt I FSK 1448/13, opub. w LEX nr 1643195 - art. 190 P.p.s.a. sprowadza się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. Powoduje to w konsekwencji zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, w wyroku z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Go 173/14, opub. w LEX nr 1484982 stwierdził, że przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 P.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Należy także przytoczyć stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt I FSK 220/13, opub. w LEX nr 1451970, zgodnie z którym pojęcie wykładni należy rozumieć szerzej - również jako wiążącą ocenę prawidłowości zastosowania przepisów postępowania odnoszących się do postępowania dowodowego, więc przesądzenia, że ustalony przez organ (...) stan faktyczny jest prawidłowy. Sąd orzekając ponownie w tej sprawie przytoczył stanowisko orzecznictwa sądowego celem podkreślenia znaczenia wykładni prawa dokonanej w wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego wydanym w konkretnej sprawie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, istotą sporu jest ustalenie prawidłowości zastosowania art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160 z późn. zm.), zgodnie z którym odszkodowanie za grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA i niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA, które stały się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa nie będzie ustalane, jeżeli taki grunt pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Skarżący podnosi, że organy nie ustalały, czy każda część nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 0,1283 ha, obr. [...], jedn. ewid. [...], wchodzącą w skład linii kolejowej nr [...], była nieprzerwanie w posiadaniu samoistnym przez okres co najmniej 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. Stanowisko organów administracji jest przeciwnie i wskazuje, że ta okoliczność została ustalona, a nadto powołują się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1703/12. Sąd przychyla się do poglądu organów administracji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że całe uzasadnienie ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1703/12 obejmowało ocenę tylko jednej kwestii, mianowicie prawidłowości uznania przez Sąd I instancji w wyroku z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1765/11, że w stosunku do działki (całej działki) nr [...] nie zaistniał stan nieprzerwanego posiadania samoistnego przez okres co najmniej 30-lat liczonym do dnia 31 maja 2003 r. Sąd rozpoznając tą sprawę tylko skrótowo wskaże, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 12 lutego 2014 r. dokonał wyraźnej wykładni, jak należy interpretować pojęcie "samoistne posiadanie" i czy w tej sprawie takie posiadanie może być przypisane po stronie PKP SA lub jej poprzednika prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że posiadanie samoistne może występować nie tylko w sytuacji, gdy posiadacz jest przekonany o swoich uprawnieniach właścicielskich, lecz także wówczas, gdy wie, że właścicielem nie jest, ale chce posiadać rzecz i posiada ją tak, jakby był właścicielem. Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest faktyczne władanie rzeczą (corpus) oraz czynnik woli (animus domini). O charakterze posiadania nie decyduje stan prawny, na którego podstawie nastąpiło objęcie rzeczy we władanie, lecz sposób tego władania. Okoliczność, że Spółka PKP SA wiedziała o tym, że prawo własności do działki nr [...] jej nie przysługuje, nie miało znaczenia dla określenia charakteru (samoistności) przedmiotowego posiadania. Wiedza posiadacza o istnieniu właściciela posiadanej przez niego rzeczy nie wpływa na samoistność posiadania, o ile posiadanie to wypełnia przesłanki art. 336 K.c. określające (definiujące) posiadacza samoistnego. Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie ocenił już, jakie znaczenie miały takie zdarzenia jak: wystąpienie PKP SA do właścicieli z propozycją ugody dotyczącej zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości, zasądzenie przez sąd powszechny zapłaty za bezumowne korzystanie, data wydania wyroków przez sąd cywilny zasadzający zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Kontrolując poprawność dokonania oceny materiału dowodowego w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że w tej sprawie po dniu 31 maja 2003 r. PKP SA nie musiała już legitymować się statusem posiadacza samoistnego i nie można przyjmować, że przed tą datą PKP SA nie władała nieruchomością jak właściciel. Z innych dokumentów przytoczonych przez Naczelny Sąd Administracyjny wynika, że PKP SA przejawiało wolę władania nieruchomością obejmującą działkę nr [...] jak właściciel, przynajmniej w okresie objętym hipotezą normy art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji PKP. Kończąc uzasadnienie swojego wyroku (z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1703/12) Naczelny Sąd Administracyjny wprost stwierdził, że w ocenie tego Sądu brak było w tej sprawie podstaw do przyjęcia, że w 30-letnim okresie do dnia 31 maja 2003 r. PKP SA (bądź jej poprzednicy prawni) nie była posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości. Uznanie takie oznacza istnienie negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania za grunt, o którym mowa w art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. Tak dokonania wykładnia art. 37 a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w związku z art. 336 K.c. jest w tej sprawie wiążąca. Tym samym skoro Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nieruchomość składająca się z działki nr [...] (dokładnie opisanej w sprawie o sygn. akt I OSK 1703/12) była do dnia 31 maja 2003 r. w samoistnym i nieprzerwanym posiadaniu przez PKP SA oraz jej poprzednika prawnego, to Sąd w tej samej sprawie nie może przyjmować odmiennych poglądów. Nie ulega też wątpliwości, że takie stanowisko zajęły organy administracyjne w całości akcentując pogląd zawarty w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1703/12 oraz dodatkowo i pomocniczo przytaczając dowody uzasadniające to stanowisko. W ocenie Sądu zarzuty zawarte w skardze nie są zasadne. Skarżący w istocie zarzuca brak badania przez organy administracji, czy można uznać za samoistne i nieprzerwane posiadanie części działki nr [...]. Skarżący wydaje się wskazywać, że skoro na działce nr [...] przebiega linia kolejowa a ponadto część tej działki nie jest zajęta pod tą linię, to należałoby odrębnie badać zachowanie (lub brak zachowania) owego posiadania do tej części nie zajętej pod tory kolejowe. Stanowisko skarżącego nie jest trafne z tego powodu, że w wyżej opisanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1703/12 dokonano oceny spełnienia przesłanki posiadania samoistnego i nieprzerwanego co do całej działki nr [...], a więc i tego fragmentu, który został zajęty pod tory kolejowe, fragmentu zajętego pod budynki infrastruktury kolejowej oraz pozostałych części tej działki. Skoro w sposób prawomocny przesądzono, że cała działka znajdowała się w posiadaniu samoistnym, nieprzerwanym i przez okres przynajmniej 30 lat, to prowadzenie postępowania celem odrębnego badania takiego posiadania co do części tej samej działki stanowiłoby wprost zakwestionowanie stanowisko Sądu II instancji. Tym samym należy także stwierdzić, że zarzuty naruszenia art. 78 § 1 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z oględzin nieruchomości, mającego na celu wykazanie braku istnienia posiadania samoistnego PKP S.A. co do całości nieruchomości, pomimo zgłaszana tego dowodu przez stronę postępowania – są bezpodstawne. Także zarzut naruszenia art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, która to ocena miałaby prowadzić do uznania za udowodnione spełnienie przesłanek wynikających z art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie jest zasadny. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 37a ust. 1 i ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" z przyczyn już ww. podanych. Błędne jest stanowisko skarżącego zakładające zmieniony stan faktyczny po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., a ten zmieniony stan miałby być udowodniony oględzinami działki nr [...]. Oczywistym i uzasadnionym była odmowa dopuszczenia przez organy dowodu w postaci oględzin działki nr [...] z powodu nieprzydatności tego dowodu na rzecz oceny posiadania tej działki i okresu nieprzerwanego posiadania datującego się do dnia 31 maja 2003 r. Jakiekolwiek oględziny nieruchomości w 2014 r. nic nie wniosłyby do oceny stanu posiadania działki na dzień 31 maja 2003 r. Stan zagospodarowania tej działki był przy tym objęty administracyjnym postępowaniem dowodowym prowadzonym w tej sprawie od 2007 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, ze w tej sprawie organy administracji ani nie naruszyły prawa materialnego, ani przepisów postępowania, a przy tym w całości uwzględniły wykładnię prawa dokonaną na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy, który dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie uległ zmianie. Tym samym skarga podlega, na podstawie art. 151 P.p.s.a, oddaleniu.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło